Τρίτη 10 Νοεμβρίου 2026

«Ο πολίτης θα γίνει εξαιρετικά ισχυρός»: Τι προέβλεψε ο Peter Kruse για το διαδίκτυο στην Bundestag το 2010 – και πού βρισκόμαστε σήμερα.



Τον Ιούλιο του 2010, ο πλέον εκλιπών ψυχολόγος και ερευνητής δικτύων καθηγητής Peter Kruse παρευρέθηκε στη γερμανική Ομοσπονδιακή Βουλή και, σε λιγότερο από τρία λεπτά, περιέγραψε μια εξέλιξη που σήμερα ακούγεται σχεδόν σαν ανάλυση του παρόντος μας. Το διαδίκτυο, είπε ο Kruse, θα πυροδοτούσε μια θεμελιώδη μετατόπιση της εξουσίας. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι ήταν διασυνδεδεμένοι, όλο και περισσότεροι γίνονταν οι ίδιοι ενεργοί, και μέσω του Twitter, της προώθησης και της ιογενούς επικοινωνίας, προέκυψαν «κυκλοφορούντες ενθουσιασμοί» που θα μπορούσαν ξαφνικά να ενισχυθούν. Το αποτέλεσμα: οι άνθρωποι ενώθηκαν σε κινήματα, η εξουσία μετατοπίστηκε από τους θεσμούς στους πολίτες - και κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει με αξιοπιστία πότε και πού θα εκραγεί αυτή η δυναμική. Η δήλωσή του προς τους πολιτικούς ήταν αξιοσημείωτη: «Αποκτούμε μια εξαιρετικά ισχυρή κοινωνία πολιτών».

Ο Kruse ήταν ακόμη πιο σαφής στη γραπτή του δήλωση προς την Ομοσπονδιακή Βουλή. Τα συστήματα υψηλής δικτύωσης με πολλούς αυθόρμητα ενεργούς συμμετέχοντες έχουν υψηλή πιθανότητα «φαινομένων χιονοστιβάδας». Το διαδίκτυο είναι ένα αυτοοργανούμενο σύστημα του οποίου η ανάπτυξη αψηφά οποιαδήποτε ελεγκτική παρέμβαση. Το δραστικό του συμπέρασμά ήταν ουσιαστικά το εξής: Μπορείτε να κλείσετε το διαδίκτυο, αλλά δεν μπορείτε να το ελέγξετε. Λόγω της ικανότητάς του για αυθόρμητο σχηματισμό μαζικών φαινομένων, το δίκτυο θα μπορούσε ακόμη και να αλλάξει δομές εξουσίας που προηγουμένως είχαν προστατευθεί με επιτυχία από εξωτερικές επιρροές. Αυτή δεν ήταν θεωρία συνωμοσίας, αλλά μέρος μιας επίσημης ακρόασης της Γερμανικής Ομοσπονδιακής Βουλής στις 5 Ιουλίου 2010.

16 χρόνια αργότερα: Βλέπουμε ακριβώς αυτή τη δυναμική στους δρόμους.



Τα τρέχοντα κινήματα διαμαρτυρίας στην Ευρώπη απεικονίζουν σχεδόν τέλεια τον μηχανισμό του Kruse. Στη Γαλλία το 2026, οι διαμαρτυρίες μαθητών και νέων εξαπλώθηκαν σε όλη τη χώρα μέσω Snapchat, Instagram, TikTok και ιδιωτικών ομάδων ανταλλαγής μηνυμάτων από μεμονωμένα σχολεία. Τα αποκλεισμοί και οι διαδηλώσεις συντονίστηκαν αποκεντρωμένα, τα βίντεο έγιναν viral και μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, δημιούργησαν νέες κινητοποιήσεις. Όταν οι συμμετέχοντες υποψιάστηκαν ότι τα ανοιχτά κανάλια τους παρακολουθούνταν, τμήματα του κινήματος στράφηκαν στο Signal και το Telegram. Η γαλλική κυβέρνηση, με τη σειρά της, αύξησε την πίεση στις πλατφόρμες και συζήτησε την πιθανότητα προσωρινού αποκλεισμού υπηρεσιών κατά τη διάρκεια σοβαρών αναταραχών. Αυτή είναι σχεδόν ακριβώς η δυναμική που περιέγραψε ο Kruse το 2010: υψηλή συνδεσιμότητα, αυθόρμητη δραστηριότητα και αυτοενισχυόμενος ενθουσιασμός,αναφέρει το uncutnews.ch

Αλλά εδώ ξεκινά το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας. Αν οι επιστήμονες ήταν σε θέση να προβλέψουν δημόσια ήδη από το 2010 ότι τα κοινωνικά δίκτυα θα οδηγούσαν ξαφνικά σε ισχυρά πολιτικά κινήματα, θα ήταν εκπληκτικό αν οι κυβερνήσεις, οι υπηρεσίες πληροφοριών και οι γεωπολιτικοί παράγοντες απλώς αγνοούσαν αυτή την εξέλιξη .

Στην πραγματικότητα, συνέβη το αντίθετο. Ήδη από το 2010, το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ ξεκίνησε το πρόγραμμα TechCamp , το οποίο έφερε σε επαφή δημοσιογράφους, ΜΚΟ και ακτιβιστές της κοινωνίας των πολιτών με ειδικούς στην τεχνολογία. Τον Φεβρουάριο του 2011, το Υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε επίσημα ότι θα διαθέσει έως και 30 εκατομμύρια δολάρια για την ελευθερία του διαδικτύου, τους ψηφιακούς ακτιβιστές και τις τεχνολογίες για την καταπολέμηση της κυβερνητικής λογοκρισίας στο διαδίκτυο. Ταυτόχρονα, βρισκόταν σε εξέλιξη το πρόγραμμα «Κοινωνία των Πολιτών 2.0», το οποίο είχε σχεδιαστεί για να παρέχει τεχνική εκπαίδευση σε ΜΚΟ, να ενδυναμώνει τα δίκτυα επικοινωνίας τους και να ενισχύει τον αντίκτυπο των κινημάτων της κοινωνίας των πολιτών. Μέχρι το 2012, το Υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε ότι είχε ήδη δαπανήσει περισσότερα από 70 εκατομμύρια δολάρια σε σχετικές τεχνολογίες, εκπαίδευση και υποστήριξη για διαδικτυακούς ακτιβιστές. Όλα αυτά ήταν δημόσια τεκμηριωμένη πολιτική.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ΜΚΟ είναι μια υπηρεσία πληροφοριών ή ότι κάθε διαδήλωση ενορχηστρώνεται απ' έξω. Πολλές διαμαρτυρίες προκύπτουν από γνήσια κοινωνικά προβλήματα και πραγματική δυσαρέσκεια. Αλλά η ιδέα ότι οι πολιτικοί παράγοντες δεν έχουν αναγνωρίσει τη δύναμη των κοινωνικών δικτύων και δεν έχουν προσπαθήσει να τα χρησιμοποιήσουν για τους δικούς τους σκοπούς δεν ανταποκρίνεται στα τεκμηριωμένα γεγονότα. Ήδη από το 2011, το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ δήλωσε ανοιχτά ότι εκπαίδευε ακτιβιστές και τους παρείχε τεχνικά εργαλεία. Ταυτόχρονα, οι υπηρεσίες ασφαλείας και οι στρατιωτικές υπηρεσίες ανέπτυσσαν εργαλεία για την παρακολούθηση αυτών των ίδιων δικτύων. Η DARPA, για παράδειγμα, ξεκίνησε το πρόγραμμα «Κοινωνικά Μέσα στη Στρατηγική Επικοινωνία» για την ανάλυση των ροών πληροφοριών, των συναισθημάτων και των απόψεων στα κοινωνικά δίκτυα και για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση εκστρατειών επιρροής. Τα μεταγενέστερα προγράμματα επικεντρώνονται ακόμη πιο συγκεκριμένα στην έγκαιρη ανίχνευση μυστικών εκστρατειών επιρροής.

Και τώρα είναι επίσης τεκμηριωμένο ότι τα κράτη όχι μόνο παρακολουθούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά και τα χειραγωγούν κρυφά. Το Reuters αποκάλυψε το 2014 ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είχε ήδη εγκρίνει μια μυστική επιχείρηση της CIA κατά της Κίνας το 2019. Οι υπάλληλοι της CIA χρησιμοποίησαν ψεύτικες διαδικτυακές ταυτότητες για να διαδώσουν πολιτικές αφηγήσεις και να επηρεάσουν την κοινή γνώμη. Επίσης, το Reuters αποκάλυψε μια μυστική επιχείρηση του Πενταγώνου κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19: Ψεύτικοι λογαριασμοί και bots χρησιμοποιήθηκαν για τη διάδοση μηνυμάτων κατά των κινεζικών εμβολίων και της κινεζικής βοήθειας για την πανδημία στις Φιλιππίνες και σε άλλες χώρες. Το Πεντάγωνο αργότερα παραδέχτηκε στην κυβέρνηση των Φιλιππίνων ότι αυτή η εκστρατεία είχε λάβει χώρα και περιέγραψε μέρη της ως λάθη.

Εκ των υστέρων, αυτό δίνει στην εμφάνιση του Kruse στην Bundestag μια δεύτερη διάσταση. Δεν περιέγραψε μόνο πώς οι πολίτες μπορούν ξαφνικά να αποκτήσουν εξουσία μέσω των κοινωνικών δικτύων, αλλά περιέγραψε και ένα νέο πολιτικό πεδίο μάχης. Όποιος καταλαβαίνει ποια θέματα «αντηχούν» αυτήν τη στιγμή μπορεί να προσπαθήσει να παρατηρήσει, να ενισχύσει, να ανακατευθύνει ή να αποδυναμώσει αυτήν την αντήχηση. Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο τα likes, τα hashtag, τα viral βίντεο, οι ομάδες στο Telegram και οι influencers δεν είναι πλέον απλώς μέσα επικοινωνίας. Έχουν γίνει στρατηγικά σημαντικά εργαλεία για κυβερνήσεις, κόμματα, ΜΚΟ, πλατφόρμες, τον στρατό και τις υπηρεσίες πληροφοριών.

Οι υπηρεσίες ασφαλείας παρακολουθούν εδώ και καιρό τις διαδηλώσεις μέσω των κοινωνικών δικτύων. Μια έκθεση του Γραφείου Λογοδοσίας της Κυβέρνησης των ΗΠΑ (GAO) καταγράφει λεπτομερώς πώς το FBI, το Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας και άλλες υπηρεσίες ανέλυσαν δημόσιες αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σχετικά με τις μεγάλες διαδηλώσεις και τις χρησιμοποίησαν για να δημιουργήσουν αναφορές για καταστάσεις και απειλές. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ΕΕ στοχεύει να επεκτείνει περαιτέρω τη διαχείριση κρίσεων στο διαδίκτυο και να εντείνει τη συνεργασία μεταξύ των υπηρεσιών επιβολής του νόμου και των πλατφορμών, ακόμη και πριν εξελιχθεί πλήρως μια κρίση . Επισήμως, αυτό αποσκοπεί στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του βίαιου εξτρεμισμού - αλλά τεχνικά, δημιουργεί ταυτόχρονα μια ολοένα και πιο ισχυρή υποδομή για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση της ψηφιακής κινητοποίησης.

Μήπως, λοιπόν, τα κινήματα διαμαρτυρίας έχουν «υπερβολικά κλαπεί»;

Δεν υπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία που να υποστηρίζουν τον γενικό ισχυρισμό ότι οι τρέχουσες ευρωπαϊκές διαμαρτυρίες οργανώνονται ή ελέγχονται από τις υπηρεσίες πληροφοριών. Και ο ίδιος ο Peter Kruse δεν έκανε έναν τέτοιο ισχυρισμό το 2010. Το κεντρικό του επιχείρημα ήταν σχεδόν το αντίθετο: τέτοια δίκτυα δεν ελέγχονται κεντρικά και μπορούν να κλιμακωθούν απροσδόκητα από μόνα τους.

Αλλά από την εμφάνισή του, κάτι άλλο έχει καταγραφεί με σαφήνεια: τα κράτη έχουν μάθει να παρακολουθούν αυτά τα δίκτυα, να υποστηρίζουν συγκεκριμένα ακτιβιστές και ΜΚΟ, να αναλύουν το διαδικτυακό συναίσθημα, ακόμη και να διεξάγουν τα ίδια μυστικές επιχειρήσεις επιρροής. Έτσι, υπάρχουν πλέον ταυτόχρονα και τα δύο επίπεδα: γνήσια κινήματα πολιτών που οργανώνονται αυθόρμητα στο διαδίκτυο - και επαγγελματίες παράγοντες που μπορούν να επιχειρήσουν να επηρεάσουν ακριβώς αυτά τα κινήματα.

Αυτό είναι που κάνει το τρέχον κύμα ευρωπαϊκών διαμαρτυριών ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Όταν εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι βγαίνουν στους δρόμους λόγω του κόστους ζωής, της έλλειψης κατοικιών, του πολέμου, του επανεξοπλισμού ή της έλλειψης μελλοντικών προοπτικών, η αρχική δυσαρέσκεια μπορεί να είναι απολύτως πραγματική. Το κρίσιμο ερώτημα προκύπτει μόνο εκ των υστέρων: Ποιος ενισχύει ποια μηνύματα; Ποιος χρηματοδοτεί οργανισμούς; Ποιος καθορίζει την ατζέντα; Ποιος προσπαθεί να κατευθύνει τις διαμαρτυρίες προς μια συγκεκριμένη πολιτική κατεύθυνση - και ποιος προσπαθεί να τις παρακολουθήσει ή να τις καταστείλει;

Ο Peter Kruse αναγνώρισε το θεμελιώδες πρόβλημα ήδη από το 2010. Το διαδίκτυο μετατοπίζει την εξουσία. Επιτρέπει στους πολίτες να ενωθούν σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα χωρίς παραδοσιακές οργανώσεις. Αλλά ακριβώς αυτή η μετατόπιση εξουσίας αναπόφευκτα καθιστά το διαδίκτυο ελκυστικό για εκείνους των οποίων η εξουσία απειλείται από αυτό.

Τότε, η προειδοποίηση ήταν: Ο πολίτης γίνεται ισχυρός και απρόβλεπτος. Σήμερα: Ποιος προσπαθεί να ελέγξει αυτή τη νέα δύναμη;

Πηγές:

Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Εγγραφή σε: Σχόλια ανάρτησης (Atom)