Οι τελευταίες δηλώσεις του Donald Trump υποδηλώνουν μια προσπάθεια να δοθεί περισσότερος χώρος στη διπλωματική διαδικασία, παρά τη διατήρηση της στρατιωτικής πίεσης - Σήμερα 9/11 η συνάντηση με τον πρωθυπουργό του Κατάρ.
Καθοριστική για το τέλος ή την δραματική εξέλιξη του πολέμου στο Ιράν εκτιμάται πως θα είναι η Σύνοδος Κορυφής της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC) που θα πραγματοποιηθεί στις 18 και 19 Νοεμβρίου, στην πόλη Shenzhen.
Σε δηλώσεις του ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump «έδειξε» ότι πρόκειται να συναντηθεί με τους ομολόγους του από τη Ρωσία, Vladimir Putin και την Κίνα, Xi Jinping – αν και κάτι τέτοιο δεν έχει επιβεβαιωθεί ακόμα επίσημα – προκειμένου μεταξύ άλλων να βρουν … ένα τέλος και στον πόλεμο του Ιράν.
Ο Trump υποστήριξε μάλιστα ότι δεν πρόκειται να κλιμακώσει στρατιωτικά κατά του Ιράν εφόσον υπάρξει πρόοδος στις συνομιλίες, αν και ο Αμερικανός ΥΠΕΞ, Marco Rubio κράτησε χαμηλά τις προσδοκίες, επισημαίνοντας ότι «δεν θα έλεγα πως βρισκόμαστε στα πρόθυρα μιας σημαντικής προόδου» και κάνοντας λόγο για εξωφρενικές απαιτήσεις από την Τεχεράνη.
Από την πλευρά του το Ιράν υποστηρίζει πως είναι έτοιμο να ανοίξει το Hormuz μέσα σε 2 ημέρες εφόσον οι Αμερικανοί αποδεχθούν τους 7 όρους που έχουν θέσει και επισημαίνει πως οι Αμερικανοί έχουν σιχαθεί και βαρεθεί να σύρονται σε έναν πόλεμο για το… Ισραήλ.
Μάλιστα αναλυτές εκτιμούν ότι είναι πολύ πιθανό ο Benjamin Netanyahu να πιέσει για μια νέα επίθεση κατά του Ιράν προκειμένου, μεταξύ άλλων να ανατρέψει το σχέδιο του πολιτικού του αντιπάλου, Gadi Eisenkot για το σχηματισμό ενός κυβερνητικού συνασπισμού στο Ισραήλ.
Υπό αυτές τις εξαιρετικά ρευστές γεωπολιτικές συνθήκες καθίσταται σαφές πως το επόμενο 10ήμερο θα είναι εξαιρετικά κρίσιμο για την εξέλιξη και την έκβαση που θα έχει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.
Τα βλέμματα στην Κίνα
Η επόμενη εβδομάδα ενδέχεται να αποδειχθεί καθοριστική για την πορεία του πολέμου στο Ιράν, με το διπλωματικό ενδιαφέρον να μεταφέρεται στην Κίνα, όπου ο Donald Trump εκτιμάται ότι θα συναντηθεί με τους Xi Jinping και Vladimir Putin.
Η σύνοδος κορυφής της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC) που θα πραγματοποιηθεί στις 18 και 19 Νοεμβρίου, στην πόλη Shenzhen, προσφέρει την ευκαιρία για συζητήσεις μεταξύ των τριών ηγετών, με τον Αμερικανό πρόεδρο να έχει ήδη συμπεριλάβει τον τερματισμό του πολέμου στο Ιράν στα θέματα που επιθυμεί να εξετάσει.
«Μία από τις συναντήσεις, πιστεύω, θα είναι με τον πρόεδρο Putin και τον πρόεδρο Xi.
Και αυτό θα έχει ενδιαφέρον», δήλωσε ο Trump σε δημοσιογράφους στο West Palm Beach της Φλόριντα.
Όπως εξήγησε, στις συζητήσεις θα περιλαμβάνεται η αποπυρηνικοποίηση, αλλά και ένα ευρύτερο φάσμα ζητημάτων.
«Προσπαθούμε να τερματίσουμε τον πόλεμο στο Ιράν και τα πηγαίνουμε καλά», υποστήριξε, συνδέοντας ωστόσο την προοπτική ειρήνευσης με την οικονομική και στρατιωτική πίεση που ασκείται στην Τεχεράνη.
Σε αυτό άλλωστε το πλαίσιο ο Trump αναφέρθηκε στην αμερικανική επιχείρηση «Iron Gate» («Σιδερένια Πύλη»), η οποία, όπως είπε, είναι ήδη σε εφαρμογή και αποσκοπεί στη διακοπή των χερσαίων οδών ανεφοδιασμού του Ιράν.
CNN: Μυστικές διαπραγματεύσεις στο παρασκήνιο
Σύμφωνα με το CNN, οι τελευταίες δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου ότι εάν η Τεχεράνη σημειώσει πρόοδο προς την επίτευξη συμφωνίας για το πυρηνικό της πρόγραμμα και την επαναλειτουργία των Στενών του Hormuz, το ενδεχόμενο νέων αμερικανικών στρατιωτικών επιθέσεων θα είναι «πολύ μικρό».
Όπως επισημαίνεται, οι δηλώσεις αυτές υποδηλώνουν μια προσπάθεια να δοθεί περισσότερος χώρος στη διπλωματική διαδικασία, παρά τη διατήρηση της στρατιωτικής πίεσης.
Σε δηλώσεις του στο CBS ο Trump χαρακτήρισε «εξαιρετικά απίθανες» νέες αμερικανικές επιθέσεις εναντίον του Ιράν, υπό την προϋπόθεση ότι η Τεχεράνη θα σημειώσει πρόοδο προς μια συμφωνία για το πυρηνικό της πρόγραμμα και την επαναλειτουργία των Στενών του Hormuz.
Όπως είπε «δεν επιδιώκει» την κλιμάκωση του πολέμου.
Ωστόσο, η αλλαγή στον τόνο της ρητορικής του δεν σημαίνει εγκατάλειψη της στρατιωτικής επιλογής.
Ο Trump εξακολουθεί να θεωρεί την πίεση απαραίτητο εργαλείο για την εξασφάλιση παραχωρήσεων από την ιρανική ηγεσία.
Και αυτό το διπλό μήνυμα, της διαπραγμάτευσης και της απειλής, διαμορφώνει το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα πραγματοποιηθούν οι ενδεχόμενες επαφές στην Κίνα.
Οι ενδιάμεσες εκλογές
Καθοριστικό ρόλο στη νέα κινητικότητα φαίνεται να έχουν παίξει οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου και οι σοβαρές απώλειες που είχαν στην κάλπη οι Ρεπουμλικάνοι.
Είναι χαρακτηριστικό πως ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ JD Vance αναγνώρισε ότι ο πόλεμος αποτέλεσε έναν από τους παράγοντες που συνέβαλαν στην εκλογική ήττα του κόμματος.
Ο Trump δεν αμφισβήτησε την εκτίμησή του, παραδεχόμενος ότι οι ψηφοφόροι «δεν συμπαθούσαν τον πόλεμο».
Υπερασπίστηκε, εντούτοις, την αρχική απόφαση επίθεσης εναντίον του Ιράν, δηλώνοντας ότι θα την επαναλάμβανε χωρίς δισταγμό.
Την απόφαση του Trump υπερασπίστηκε ο υπουργός Εξωτερικών, Marco Rubio.
Σε κάθε περίπτωση, η εκλογική πίεση δημιουργεί μια νέα πολιτική πραγματικότητα για τον Λευκό Οίκο.
Ο Trump καλείται να αναζητήσει διέξοδο από τη σύγκρουση, χωρίς να εμφανιστεί ότι αποχωρεί έχοντας αποτύχει να εξασφαλίσει ουσιαστικές παραχωρήσεις.
Το μήνυμα του Araghchi
Η Τεχεράνη επιχειρεί από την πλευρά της να μετατρέψει τις αμερικανικές πολιτικές εξελίξεις σε διαπραγματευτικό πλεονέκτημα.
«Οι Αμερικανοί ψηφοφόροι έκαναν την επιλογή τους.
Ήρθε η ώρα να κάνει και ο Λευκός Οίκος τη δική του», δήλωσε ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Abbas Araghchi.
Ο ίδιος άσκησε σκληρή κριτική στο Ισραήλ, υποστηρίζοντας ότι οι Αμερικανοί έχουν κουραστεί από την εμπλοκή της χώρας τους σε παρατεταμένες πολεμικές συγκρούσεις.
Κατά τον Araghchi, το Ισραήλ παρασύρει τις αμερικανικές κυβερνήσεις σε «ατέρμονους πολέμους», ενώ η δυσαρέσκεια έχει επεκταθεί τόσο στην αμερικανική κοινωνία όσο και στην ευρύτερη περιοχή.
Η ιρανική ηγεσία εμφανίζεται έτσι αποφασισμένη να μην αποδεχθεί μια συμφωνία που θα μπορούσε να εκληφθεί ως υποχώρηση υπό αμερικανική πίεση.
Το Κατάρ και οι συνομιλίες
Πίσω από τις δημόσιες αντιπαραθέσεις εξελίσσεται μια διακριτική διαπραγματευτική διαδικασία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Το Κατάρ έχει αναλάβει κεντρικό διαμεσολαβητικό ρόλο, διακινώντας ένα έγγραφο-πλαίσιο στο οποίο οι δύο πλευρές προτείνουν τροποποιήσεις.
Οι επαφές συνεχίζονται εδώ και εβδομάδες, ενδεχομένως και μήνες, αλλά έχουν ενταθεί μετά τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές.
Ο Trump αναμένεται επίσης να συναντηθεί σήμερα Δευτέρα 9/11 στην Ουάσιγκτον με τον πρωθυπουργό του Κατάρ, Sheikh Mohammed bin Abdulrahman al Thani.
Παρά τη διπλωματική δραστηριότητα, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Marco Rubio επιχειρεί να συγκρατήσει τις προσδοκίες.
«Δεν θα έλεγα πως βρισκόμαστε στα πρόθυρα μιας σημαντικής προόδου», δήλωσε, περιγράφοντας τις ιρανικές απαιτήσεις ως μη ρεαλιστικές.
Το πυρηνικό πρόγραμμα στο επίκεντρο του παζαριού
Ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να εξασφαλίσει ότι η Τεχεράνη δεν θα διαθέτει τη δυνατότητα κατασκευής πυρηνικού όπλου, ενώ η ιρανική πλευρά αντιμετωπίζει το συγκεκριμένο ζήτημα ως θέμα εθνικής κυριαρχίας.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν εκατοντάδες κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου που παραμένουν κρυμμένα σε άγνωστη τοποθεσία εντός του Ιράν.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, οι ΗΠΑ εξετάζουν είτε τη μείωση του βαθμού εμπλουτισμού του ουρανίου είτε τη μεταφορά του σε τρίτη χώρα για ασφαλή φύλαξη.
Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα εξυπηρετεί αποκλειστικά ενεργειακούς σκοπούς.
Ωστόσο, το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου αποτελεί σημαντικό διαπραγματευτικό εργαλείο, το οποίο η ιρανική ηγεσία δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να εγκαταλείψει χωρίς ουσιαστικά ανταλλάγματα.
Τα Στενά του Hormuz αποτελούν το δεύτερο μεγάλο εμπόδιο
Εξίσου κρίσιμο είναι το ζήτημα των Στενών του Hormuz.
Το Ιράν επιδιώκει να διατηρήσει καθοριστικό ρόλο στη διαχείριση της ναυσιπλοΐας, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες απαιτούν ελεύθερες και ανοιχτές θαλάσσιες οδούς.
Η Τεχεράνη έχει καθορίσει, σε συνεργασία με το Ομάν, μια νέα θαλάσσια διαδρομή και ζητά την επίσημη αναγνώρισή της, καθώς και το κλείσιμο των υπόλοιπων διαδρομών.
Για την Ουάσιγκτον, μια τέτοια παραχώρηση θα ισοδυναμούσε με αποδοχή σημαντικής ενίσχυσης της ιρανικής επιρροής στην περιοχή.
Οι διαφορετικές επιδιώξεις των δύο πλευρών καθιστούν τα Στενά ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα της διαπραγμάτευσης.
Η πρόταση δύο ημερών για την επαναλειτουργία των Στενών
Η ιρανική πλευρά έχει παρουσιάσει συγκεκριμένη πρόταση για την επαναλειτουργία των Στενών του Hormuz.
Όπως εξήγησε ο Araghchi στο Al Jazeera, το σχέδιο καταρτίστηκε σε συνεργασία με τους διαμεσολαβητές του Κατάρ και βασίζεται σε παλαιότερη πρόταση επτά ημερών που είχε παρουσιαστεί τον Σεπτέμβριο στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.
Σύμφωνα με τον Ιρανό υπουργό, την πρώτη ημέρα οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να εφαρμόσουν συγκεκριμένα μέτρα και τη δεύτερη ημέρα η Τεχεράνη θα επιτρέψει την επαναλειτουργία των Στενών.
Στις απαιτήσεις - πρόκειται για τους περίφημους 7 όρους - περιλαμβάνονται η άρση αμερικανικών κυρώσεων, η μείωση της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στην περιοχή, η επαναφορά εξαιρέσεων για τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου και η αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων.
Το Ιράν ζητά επίσης τον τερματισμό του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένων των ισραηλινών επιθέσεων στον Λίβανο.
Κυρώσεις και δεσμευμένα κεφάλαια στο τραπέζι
Πέρα από τα ζητήματα ασφαλείας, οι οικονομικές απαιτήσεις της Τεχεράνης αποτελούν βασικό μέρος των διαπραγματεύσεων.
Οι αμερικανικές κυρώσεις έχουν περιορίσει τις δυνατότητες πώλησης ιρανικού πετρελαίου στις διεθνείς αγορές, ενώ περιουσιακά στοιχεία δισεκατομμυρίων δολαρίων παραμένουν δεσμευμένα σε ξένες τράπεζες.
Η Ουάσιγκτον φέρεται να εξετάζει τη χαλάρωση ορισμένων περιορισμών, προκειμένου να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις συμφωνίας.
Για το Ιράν, η οικονομική ανακούφιση αποκτά ιδιαίτερη σημασία εξαιτίας των σοβαρών πιέσεων που αντιμετωπίζει ο πληθυσμός και του πληθωρισμού-ρεκόρ.
Η Τεχεράνη ζητά επιπλέον αποζημιώσεις για τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη Ali Khamenei και κορυφαίων στρατιωτικών διοικητών κατά την έναρξη του πολέμου τον Φεβρουάριο.
Η επιχείρηση Iron Gate και η αμερικανική στρατιωτική πίεση
Παράλληλα με τις διπλωματικές επαφές, οι ΗΠΑ ενισχύουν τα μέτρα αποκλεισμού του Ιράν.
Η νέα επιχείρηση «Iron Gate», που συγκροτήθηκε από την Κεντρική Διοίκηση των αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων (CENTCOM), αποσκοπεί στην επέκταση του ναυτικού αποκλεισμού προς τα χερσαία σύνορα και την Κασπία Θάλασσα.
Η ειδική δύναμη των 20 ατόμων έχει ως αποστολή να εμποδίζει τη μεταφορά προηγμένων οπλικών συστημάτων, τεχνολογιών διπλής χρήσης, υλικών που υπόκεινται σε κυρώσεις και παράνομων εσόδων.
Ο Trump υποστήριξε ότι η επιχείρηση βρίσκεται ήδη σε εφαρμογή και ότι πλέον τίποτα δεν εισέρχεται στο Ιράν από την ξηρά ή τη θάλασσα.
Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης απέρριψαν τις δηλώσεις, χαρακτηρίζοντας τον νέο αποκλεισμό «λεκτικό τέχνασμα».
Το Ιράν διαθέτει χερσαία σύνορα μήκους περίπου 5.900 χιλιομέτρων με επτά χώρες, γεγονός που αναδεικνύει την έκταση της αμερικανικής επιχείρησης.
Συνεχίζονται οι επιθέσεις παρά τις συνομιλίες
Η εύθραυστη κατάσταση αποτυπώνεται και στα τελευταία στρατιωτικά επεισόδια.
Ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν το νησί Qeshm, προκαλώντας τουλάχιστον τέσσερις εκρήξεις.
Ο αναπληρωτής κυβερνήτης της επαρχίας Hormozgan, Ahmad Nafisi, δήλωσε ότι δεν προκλήθηκαν ζημιές σε κρίσιμες υποδομές και ότι η κατάσταση παραμένει υπό έλεγχο.
Την ίδια ώρα, οι Φρουροί της Επανάστασης υποστήριξαν ότι διέκοψαν πλήρως τη μεταφορά πετρελαίου μέσω της νότιας διαδρομής των Στενών του Hormuz, την οποία χρησιμοποιούν πλοία υπό αμερικανική ναυτική συνοδεία.
Οι ιρανικές επιθέσεις εναντίον πλοίων που παραβιάζουν τους περιορισμούς είχαν ήδη φτάσει σε επίπεδα-ρεκόρ τον Οκτώβριο.
Τα επεισόδια αυτά δείχνουν πόσο εύκολα μια νέα στρατιωτική σύγκρουση θα μπορούσε να υπονομεύσει τη διαπραγματευτική διαδικασία.
Ο παράγοντας Netanyahu
Πρόσθετη αβεβαιότητα προκαλούν οι πολιτικές εξελίξεις στο Ισραήλ και οι εκτιμήσεις για πιθανή νέα στρατιωτική πρωτοβουλία του Benjamin Netanyahu.
Σύμφωνα με αναλύσεις ιρανικών ΜΜΕ, ο Gadi Eisenkot διαθέτει προθεσμία 28 ημερών για τη συγκρότηση κυβερνητικού συνασπισμού 61 εδρών.
Όπως αναφέρεται, μιααπό τις ανησυχίες που διατυπώνονται σχετικά με το Ισραήλ είναι ότι ο Netanyahu, φοβούμενος την ένωση των πολιτικών του αντιπάλων, ενδέχεται να ξεκινήσει έναν πόλεμο εναντίον του Ιράν ή του Λιβάνου, προκειμένου να καθυστερήσει τη συγκρότηση της συμμαχίας της αντιπολίτευσης
Όπως αναφέρεται, ο Netanyahu μπορεί να επιδιώξει μια νέα πολεμική σύγκρουση με το Ιράν ή τον Λίβανο, προκειμένου να μεταβάλει τις πολιτικές ισορροπίες και να δυσκολέψει τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης.
Εάν ο Benjamin Netanyahu εξαπολύσει επίθεση και ξεκινήσει έναν νέο πόλεμο εναντίον του Ιράν, θα μπορούσε να διαταράξει τη διαδικασία σχηματισμού του κυβερνητικού συνασπισμού του Eisenkot με δύο τρόπους, παρατείνοντας έτσι την παραμονή του στην εξουσία.
Ο πρώτος τρόπος είναι η λεγόμενη «θετική πολιτική στρατηγική», μέσω του σχηματισμού κυβέρνησης έκτακτης ανάγκης ή εθνικής ενότητας.
Ο δεύτερος είναι η «αρνητική πολιτική στρατηγική», μέσω της δημιουργίας εμποδίων στη διαδικασία σχηματισμού της κυβέρνησης συνασπισμού του Eisenkot.
Ο φόβος της Τεχεράνης για νέα επίθεση
Βασικό πρόβλημα στις διαπραγματεύσεις παραμένει η σχεδόν πλήρης έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών.
Η Τεχεράνη επισημαίνει ότι ο πόλεμος ξεκίνησε ενώ διεξάγονταν ήδη συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Φοβάται συνεπώς ότι, εάν παραχωρήσει τον έλεγχο του εμπλουτισμένου ουρανίου και ανοίξει τα Στενά του Hormuz, θα απολέσει σημαντικά διαπραγματευτικά πλεονεκτήματα χωρίς εγγυήσεις ότι δεν θα δεχθεί νέα επίθεση.
Στην εξίσωση προστίθενται οι σύμμαχοι του Ιράν στον Λίβανο, στο Ιράκ και στην Υεμένη, καθώς και η δράση των Houthis στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η Τεχεράνη επιδιώκει να διασφαλίσει ότι μια ενδεχόμενη συμφωνία δεν θα περιοριστεί στη δική της επικράτεια, αλλά θα καλύπτει και τα υπόλοιπα μέτωπα.
Η Σύνοδος στην Κίνα
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η προοπτική συναντήσεων του Trump με τον Xi Jinping και τον Vladimir Putin στην Κίνα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.
Οι μυστικές επαφές με το Ιράν, η διαμεσολάβηση του Κατάρ και η πρόθεση του Αμερικανού προέδρου να θέσει το θέμα στους ηγέτες της Κίνας και της Ρωσίας διαμορφώνουν παράλληλες διπλωματικές διεργασίες.
Ωστόσο, οι διαφωνίες παραμένουν βαθιές.
Το πυρηνικό πρόγραμμα, ο έλεγχος των Στενών του Hormuz, οι οικονομικές κυρώσεις και οι απαιτήσεις για τερματισμό των συγκρούσεων σε όλα τα μέτωπα εξακολουθούν να εμποδίζουν μια συνολική συμφωνία.
Ο Trump δηλώνει ότι δεν επιθυμεί νέα κλιμάκωση, αλλά διατηρεί τη στρατιωτική επιλογή.
Το Ιράν επιδιώκει ουσιαστικά ανταλλάγματα, χωρίς να εγκαταλείπει τις βασικές του απαιτήσεις.
Έτσι, το ενδιαφέρον μεταφέρεται στη Shenzhen, όπου ενδέχεται να αναζητηθεί σε ανώτατο επίπεδο η πολιτική διέξοδος από τον πόλεμο.
Εκεί θα φανεί εάν μπορεί πραγματικά να βρεθεί μια διπλωματική λύση για το τέλος του πολέμου ή αν το αδιέξοδο θα οδηγήσει … να βρέξει… Κόλαση όπως προειδοποίησε ο Ιρανός ΥΠΕΞ, Abbas Araghchi.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου