Γράφει ο παρατηρητής
Οι επιθέσεις σε εμπορικές και υγειονομικές υποδομές δίνουν νέο βάρος στη διεθνή έκκληση για αυτάρκεια. Για την Ελλάδα, προέχουν η προστασία των βασικών υπηρεσιών, οι δοκιμασμένες εφεδρείες και η δημόσια λογοδοσία.
Σε χώρες της Ευρώπης, της Βόρειας Αμερικής, της Ασίας και της Ωκεανίας, οι αρχές απευθύνουν στους πολίτες μία παρόμοια σύσταση. Τους ζητούν να μπορούν να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες αν διακοπούν υπηρεσίες που θεωρούν δεδομένες. Οι 72 ώρες επανέρχονται ως ελάχιστο όριο. Αλλού ο στόχος φτάνει τη μία εβδομάδα. Το μήνυμα έχει παγκόσμία εμβέλεια. Αφορά νερό, τρόφιμα, αναγκαία φάρμακα και τη δυνατότητα ενημέρωσης, όταν η πρόσβαση σε αυτά δυσκολεύει.
Η επανάληψη του μηνύματος γεννά εύλογα ερωτήματα για το αν οι κυβερνήσεις γνωρίζουν κάτι που δεν λένε. Τα διαθέσιμα στοιχεία στηρίζουν την ανάγκη προετοιμασίας για πραγματικούς κινδύνους. Δεν αποδεικνύουν ότι οι εκστρατείες αναγγέλλουν ένα συγκεκριμένο επερχόμενο γεγονός. Δείχνουν, όμως, ότι ο σχεδιασμός για τις πρώτες ημέρες μίας κρίσης πρέπει να προβλέπει πως η βοήθεια δεν θα φτάσει παντού αμέσως.
Ένα παγκόσμιο μήνυμα με ιστορία
Στις 8 Μαΐου 2006, ο Καναδάς ξεκίνησε εκστρατεία ενημέρωσης για οικογενειακή αυτάρκεια 72 ωρών. Είκοσι χρόνια αργότερα, στην Εβδομάδα Ετοιμότητας του Μαΐου 2026, επανέλαβε την ίδια σύσταση. Στις ΗΠΑ, η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία της NOAA συνιστά αποθέματα τουλάχιστον τριών ημερών στις οδηγίες της για τους τυφώνες. Η Ιαπωνία συνιστά αντίστοιχο ελάχιστο για τις φυσικές καταστροφές, με επιθυμητό ορίζοντα τη μία εβδομάδα. Στη Νέα Ζηλανδία, η αρμόδια αρχή προκρίνει επίσης μία εβδομάδα, αναγνωρίζοντας τις τρεις ημέρες ως ελάχιστη αφετηρία.
Οι διαφορές έχουν σημασία. Δεν υπάρχει ενιαία παγκόσμία εντολή ούτε όλες οι χώρες προετοιμάζονται για τον ίδιο κίνδυνο. Υπάρχει ευρεία σύγκλιση στην ανάγκη προσωρινής αυτάρκειας. Ένας σεισμός, μία πλημμύρα ή μία κακόβουλη διακοπή υπηρεσιών μπορεί να δημιουργήσει παρόμοιες ανάγκες στο σπίτι. Η αντιμετώπιση από τις αρχές, όμως, διαφέρει ανάλογα με την αιτία.
Στην Ευρώπη, η φινλανδική οργάνωση πολιτικής προστασίας «SPEK» παρουσίασε το δικό της πρόγραμμα 72 ωρών τον Δεκέμβριο του 2017. Η Νορβηγία ξεκίνησε ανάλογη εκστρατεία το 2018 και τον Μάιο του 2024 αύξησε τη συνιστώμενη διάρκεια στη μία εβδομάδα. Στις 26 Μαρτίου 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέταξε το ελάχιστο των 72 ωρών στη Στρατηγική Ετοιμότητας της Ένωσης. Προγραμμάτισε τις σχετικές οδηγίες για το 2026.
Ακολούθησε η βρετανική εκστρατεία της 22ας Οκτωβρίου 2026. Οι μη δεσμευτικές ευρωπαϊκές οδηγίες εφαρμογής φέρουν ημερομηνία 30 Οκτωβρίου 2026. Η ακολουθία αυτή εξηγεί εν μέρει τη συχνότητα των σημερινών μηνυμάτων, παλαιότερες αποφάσεις περνούν στην οργανωμένη ενημέρωση των πολιτών. Η πολιτική της οικιακής ετοιμότητας προϋπήρχε των τελευταίων επιθέσεων στα συστήματα ψύξης.
Το τριήμερο είναι ένα πρακτικό ελάχιστο για τον σχεδιασμό. Επιτρέπει στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης να δώσουν προτεραιότητα σε όσους κινδυνεύουν περισσότερο. Δεν εγγυάται ότι την τέταρτη ημέρα θα έχουν αποκατασταθεί τα πάντα. Η ίδια η Επιτροπή διευκρινίζει ότι οι οδηγίες είναι προληπτικές και δεν συνδέονται με συγκεκριμένη άμεση απειλή. Αυτή η δημόσια θέση πρέπει να συνεκτιμάται μαζί με την ιστορική συνέχεια του μέτρου.
Ο Οκτώβριος έδειξε τι μπορεί να διακοπεί
Η ιστορία των οδηγιών δεν μειώνει τη σοβαρότητα του σημερινού κινδύνου. Στη Σουηδία, η αρμόδια αρχή αναφέρει ρητά ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί ένοπλη επίθεση. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει επαναφέρει τη στρατιωτική απειλή στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό. Οι επιθέσεις σε εξοπλισμό καθημερινής χρήσης δείχνουν πόσα διαφορετικά συστήματα μπορεί να πλήξει μία σύγκρουση.
Τη νύχτα της 11ης προς τη 12η Οκτωβρίου 2026, επιτιθέμενοι άλλαξαν τις ρυθμίσεις απόψυξης σε συστήματα στη Γαλλία. Ο εξοπλισμός εξυπηρετούσε περίπου 700 σημεία μεγάλων εμπορικών αλυσίδων. Σύμφωνα με το γαλλικό τεχνικό πόρισμα της 9ης Νοεμβρίου, προκλήθηκαν σημαντικές απώλειες εμπορευμάτων και τουλάχιστον 15 εκδηλώσεις πυρκαγιάς. Η ψηφιακή παρέμβαση είχε υλικές συνέπειες.
Στις 2 Νοεμβρίου, στόχος έγινε εξοπλισμός προμηθευτή σε τρεις εγκαταστάσεις αποθήκευσης πλάσματος του γαλλικού οργανισμού αιμοδοσίας «EFS». Σύμφωνα με τις δηλώσεις του οργανισμού που μετέδωσε το Associated Press, οι συναγερμοί και η παρέμβαση του προσωπικού απέτρεψαν την αλλοίωση. Δεν χάθηκαν προϊόντα αίματος και η συλλογή και διανομή συνεχίστηκαν. Η επιτυχία αυτή δείχνει την αξία της επιχειρησιακής ετοιμότητας όταν εφαρμόζεται στην πράξη.
Στις 4 Νοεμβρίου, η «ENISA» και οι συναρμόδιοι ευρωπαϊκοί φορείς επιβεβαίωσαν δεύτερο κύμα περιστατικών, την 1η και τη 2α Νοεμβρίου. Μία ημέρα αργότερα, αμερικανικές υπηρεσίες, μεταξύ τους η «CISA» και το «FBI», προειδοποίησαν για ανάλογη κακόβουλη δραστηριότητα παγκοσμίως. Η προειδοποίηση αφορούσε συστήματα ψύξης και διατήρησης προϊόντων σε ελεγχόμενες θερμοκρασίες. Οι απειλές έχουν, επομένως, διεθνή διάσταση, όπως και οι εκστρατείες ενημέρωσης.
Στις 9 Νοεμβρίου, η Γαλλία απέδωσε την επίθεση του Οκτωβρίου στη μονάδα Shahid Kaveh των Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν. Την επομένη κάλεσε τον Ιρανό πρέσβη. Η Τεχεράνη απέρριψε την κατηγορία. Η απόδοση ευθύνης συνοδεύεται από τεχνικό σκεπτικό. Το δημοσιευμένο πόρισμα, όμως, δεν αποδίδει στην ίδια μονάδα την επίθεση στο EFS ή όλα τα συναφή ευρωπαϊκά περιστατικά.
Η εικόνα παραπέμπει σε έναν τρόπο άσκησης πίεσης που μπορεί να πλήξει την κοινωνία χωρίς γενικευμένες στρατιωτικές επιχειρήσεις στο έδαφός της. Η απώλεια τροφίμων, η διακοπή υπηρεσιών ή ο φόβος για την ασφάλεια του αίματος μπορούν να επιβαρύνουν επιχειρήσεις και νοσοκομεία. Μπορούν επίσης να κλονίσουν τη δημόσια εμπιστοσύνη. Πρόκειται για δυνητικές συνέπειες των επιθέσεων. Η απόδοση κοινής στρατηγικής σε κάθε περιστατικό απαιτεί πρόσθετα στοιχεία.
Η Ευρώπη καλείται να αναλάβει περισσότερα
Η αμερικανική Στρατηγική Εθνικής Άμυνας του Ιανουαρίου 2026 ζητά από τους Ευρωπαίους να αναλάβουν την κύρια ευθύνη για τη συμβατική άμυνά τους. Προβλέπει κρίσιμη, αλλά πιο περιορισμένη αμερικανική υποστήριξη. Η Ουάσιγκτον δίνει προτεραιότητα στην αμερικανική επικράτεια και στον Ινδοειρηνικό. Η συνεργασία συνεχίζεται, όμως η Ευρώπη καλείται να καλύψει μεγαλύτερο μέρος των αναγκών της.
Αυτό κάνει πιο απαιτητική τη συζήτηση για τους πόρους. Εξοπλισμοί, προστασία δικτύων, υγεία, αποθέματα και πολιτική προστασία χρειάζονται χρηματοδότηση. Οι διαφωνίες για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό αφορούν, επομένως, και τη δυνατότητα να γίνουν πράξη οι διακηρύξεις για την ασφάλεια.
Χρειάζεται, ωστόσο, ακρίβεια. Η ΕΕ κινδυνεύει να βρεθεί στον αέρα το 2027, αν δεν υπάρξει συμφωνία για τον προϋπολογισμό. Οι ετήσιοι προϋπολογισμοί και το επόμενο πολυετές πλαίσιο, που καλύπτει το 2028 έως το 2034, είναι διαφορετικές διαδικασίες. Αν καθυστερήσει η έγκριση ετήσιου προϋπολογισμού, προβλέπεται προσωρινή μηνιαία χρηματοδότηση με συγκεκριμένα όρια. Οι πραγματικές διαφωνίες για το ύψος και την κατανομή των πόρων δεν ισοδυναμούν αυτομάτως με παύση λειτουργίας της Ένωσης.
Η πολιτική σύγκρουση αφορά στις προτεραιότητες. Αν οι κυβερνήσεις ζητούν περισσότερα από τις κοινωνίες χωρίς να εξασφαλίζουν υπηρεσίες που αντέχουν, η προετοιμασία κινδυνεύει να επιβαρύνει περισσότερο όσους ήδη δυσκολεύονται. Η ανασφάλεια μπορεί τότε να τροφοδοτήσει δυσπιστία και κοινωνική ένταση.
Η Μεσόγειος συνδέει την ασφάλεια με τον λογαριασμό
Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις συνδέονται με την ενέργεια και τις θαλάσσιες μεταφορές. Μία παρατεταμένη διαταραχή στον Κόλπο ή στην Ερυθρά Θάλασσα μπορεί να αυξήσει το κόστος και τις καθυστερήσεις πολύ πέρα από την περιοχή. Οι αγορές ενέργειας μεταφέρουν τις επιπτώσεις μεταξύ ηπείρων. Έτσι, μία περιφερειακή κρίση μπορεί να επηρεάσει την παραγωγή και τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς χωρίς να εκδηλωθεί επίθεση στην ελληνική επικράτεια.
Η ανάδειξη της χώρας σε ενεργειακό κόμβο δημιουργεί δυνατότητες και υποχρεώσεις προστασίας. Ήδη στην κοινή ελληνοαμερικανική δήλωση της 7ης Νοεμβρίου 2025, οι δύο πλευρές συνέδεαν τις ενεργειακές υποδομές με κυβερνοαπειλές, φυσικές επιθέσεις και ανάγκες εφεδρείας. Έδιναν ιδιαίτερη έμφαση στις υποθαλάσσιες συνδέσεις.
Οι υποδομές υγροποιημένου φυσικού αερίου μπορούν να βοηθήσουν βραχυπρόθεσμα. Οι εμπορικές ενεργειακές διαδρομές στην Ανατολική Μεσόγειο προχωρούν χωρίς αντίστοιχη επίλυση των πολιτικών διαφορών. Για την Αθήνα, η εμπορική αξία μίας διαδρομής δεν αρκεί ως εγγύηση της ασφάλειάς της.
Υπάρχουν και περιθώρια αποκλιμάκωσης. Στις 10 Νοεμβρίου, ο Marco Rubio δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον δεν θεωρεί αναγκαίες μεγάλες στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν στην παρούσα φάση, προκρίνοντας την οικονομική πίεση. Η δήλωση αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να αποφευχθεί νέα στρατιωτική κλιμάκωση, δε συνιστά όμως συμφωνία ειρήνης, ούτε λήξη των οικονομικών και θαλάσσιων κινδύνων.
Οι ελληνικές προειδοποιήσεις χρειάζονται μετρήσιμο αποτέλεσμα
Στις 14 Οκτωβρίου, η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας ανακοίνωσε ότι είχε εντοπίσει στην Ελλάδα περισσότερα από 300 εκτεθειμένα συστήματα. Επρόκειτο κυρίως για ελεγκτές εμπορικής ψύξης. Ο αριθμός αφορούσε συστήματα προσβάσιμα από το διαδίκτυο, όχι 300 επιτυχημένες επιθέσεις. Η Αρχή ζήτησε προστασία της απομακρυσμένης πρόσβασης και ανέφερε ότι ενημερώνει απευθείας τους διαχειριστές όπου αυτό είναι εφικτό.
Στις 10 Νοεμβρίου δημοσιοποίησε νέα ευρήματα για ενεργειακό και βιομηχανικό εξοπλισμό. Διευκρίνισε ότι η διαδικτυακή προσβασιμότητα δεν αποδεικνύει αυτομάτως ευπάθεια ή παραβίαση. Διευκρίνισε επίσης ότι τα στοιχεία δεν τεκμηριώνουν άμεσο κίνδυνο για το ηλεκτρικό σύστημα. Αυτές οι διακρίσεις είναι απαραίτητες για να αποφύγουμε, τόσο τον πανικό, όσο και τον εφησυχασμό.
Η ετοιμότητα ενος κράτους κρίνεται και από την καθημερινή συντήρηση των ψηφιακών του υποδομών. Παλαιότεροι υπολογιστές και εφαρμογές μπορούν να δημιουργήσουν αδυναμίες σε ένα ευρύτερο δίκτυο όταν λειτουργούν χωρίς τις αναγκαίες ενημερώσεις ή επαρκή προστασία της πρόσβασης. Ακόμη και τα σύγχρονα κεντρικά συστήματα χρειάζονται προστασία στις συνδέσεις τους με άλλες υπηρεσίες και κατά τη χρήση τους. Η παλαιότητα ενός συστήματος δεν αποδεικνύει ότι έχει παραβιαστεί. Απαιτεί, όμως, αξιολόγηση του κινδύνου και συγκεκριμένη απόφαση για τη συντήρηση, την αναβάθμιση ή την αντικατάστασή του.
Αυτό προϋποθέτει καταγραφή του εξοπλισμού, σταθερή χρηματοδότηση και προσωπικό που μπορεί να εφαρμόζει εγκαίρως τις διορθώσεις. Χρειάζονται επίσης ασφαλή αντίγραφα δεδομένων, δοκιμές αποκατάστασης και εναλλακτικές διαδικασίες λειτουργίας. Η αποτελεσματικότητα αυτής της προετοιμασίας φαίνεται όταν μία υπηρεσία αντιμετωπίσει σοβαρό περιστατικό. Τότε κρίνεται αν μπορεί να περιορίσει τη ζημιά, να διατηρήσει τις κρίσιμες λειτουργίες της και να επανέλθει στον χρόνο που επιβεβαίωσαν οι δοκιμές.
Εδώ βρίσκεται η σύνδεση με τις 72 ώρες. Τα οικογενειακά αποθέματα βοηθούν τους πολίτες να καλύψουν προσωρινά βασικές ανάγκες. Η συνέχεια της περίθαλψης, της ύδρευσης, των τηλεπικοινωνιών και του εφοδιασμού των νησιών εξαρτάται από την οργανωμένη προετοιμασία των αρμόδιων φορέων.
Όσο περισσότερα ζητούνται από τα νοικοκυριά, τόσο πιο συγκεκριμένες πρέπει να γίνονται οι δημόσιες δεσμεύσεις για έργα, προθεσμίες και ελέγχους. Οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν πόσα συστήματα προστατεύτηκαν, πόσα ελέγχθηκαν ξανά και αν οι διορθώσεις λειτουργούν. Τα συγκεντρωτικά αποτελέσματα μπορούν να δημοσιοποιούνται χωρίς να αποκαλύπτονται ευαίσθητες τεχνικές λεπτομέρειες.
Η ετοιμότητα έχει κόστος. Ποιος το πληρώνει;
Η προετοιμασία για 72 ώρες απαιτεί χρήματα που δεν περισσεύουν σε όλα τα νοικοκυριά. Τον Οκτώβριο του 2026, ο ετήσιος πληθωρισμός στην Ελλάδα έφτασε το 5,7%, σύμφωνα με την «ΕΛΣΤΑΤ». Για μία οικογένεια που δυσκολεύεται να καλύψει τα έξοδα για τρόφιμα, ενοίκιο και λογαριασμούς, η δημιουργία αποθέματος έκτακτης ανάγκης ανταγωνίζεται τις άμεσες ανάγκες της.
Ένα ενδεικτικό σύνολο βασικού εξοπλισμού με επώνυμα είδη μπορεί να κοστίσει περίπου €300. Περιλαμβάνει δύο φακούς, φορητό ραδιόφωνο μπαταρίας, εξωτερική μπαταρία φόρτισης κινητού, πολυεργαλείο, κιτ πρώτων βοηθειών, τέσσερις ισοθερμικές κουβέρτες, σφυρίχτρα και πρόσθετες μπαταρίες. Το ποσό αφορά αυτό το παράδειγμα αγορών, χωρίς μεταφορικά. Δεν περιλαμβάνει τρόφιμα, πόσιμο νερό, προσωπικά φάρμακα ή είδη υγιεινής. Ο εξοπλισμός αυτός δεν καλύπτει αυτομάτως όλες τις ανάγκες μίας οικογένειας για τρεις ημέρες.
Όσα υπάρχουν ήδη στο σπίτι μειώνουν το πρόσθετο κόστος. Τα τρόφιμα μπορούν να εντάσσονται στην καθημερινή κατανάλωση και να αναπληρώνονται πριν λήξουν. Παραμένει, όμως, η ανάγκη να δεσμευτούν χρήματα εκ των προτέρων. Εκεί ακριβώς δυσκολεύεται περισσότερο το νοικοκυριό που εξαντλεί κάθε μήνα το εισόδημά του.
Χρειάζεται, επομένως, πρόβλεψη κρατικής στήριξης. Μία βασική ενίσχυση ανά νοικοκυριό θα μπορούσε να διευκολύνει την προετοιμασία, καλύπτοντας και όσους ζουν μόνοι. Το ποσό θα αυξανόταν ανά μέλος, με μεγαλύτερη κάλυψη για νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα ή αυξημένες ανάγκες φροντίδας. Η ενίσχυση θα μπορούσε να παρέχεται με κουπόνι για συγκεκριμένα εφόδια ή με δωρεάν διάθεση βασικού εξοπλισμού. Χρειάζονται κοστολόγηση, έλεγχος τιμών και αξιολόγηση της χρήσης της, ώστε να μην επιδοτηθούν ανατιμήσεις ούτε να περιοριστούν οι αναγκαίες δαπάνες για δημόσιες υποδομές.
Στο συνοδευτικό κείμενο των ευρωπαϊκών οδηγιών της 30ής Οκτωβρίου καταγράφεται ήδη πρόταση της ευρωπαϊκής ομάδας πολιτών. Αφορά κιτ έκτακτης ανάγκης ή στοχευμένη βοήθεια σε όσους δυσκολεύονται να προετοιμαστούν. Η Επιτροπή προαναγγέλλει σχετική μελέτη για την ετοιμότητα των πολιτών με χαμηλά εισοδήματα, με αποτελέσματα που αναμένονται το 2027. Πρόκειται για πρόταση και σχεδιαζόμενη μελέτη, όχι για θέσπιση σχετικού επιδόματος.
Όταν το κράτος ζητά από όλους ετοιμότητα, οφείλει να εξασφαλίζει ότι μπορούν να ανταποκριθούν και όσοι δεν έχουν οικονομικό περιθώριο.
Από τον χειμώνα του 2026 στις επιλογές του 2028
Τις επόμενες εβδομάδες προέχει να περιοριστεί η έκθεση των συστημάτων και να διευκρινιστεί η έκταση των επιθέσεων. Τον χειμώνα του 2026 προς το 2027, η πορεία των συγκρούσεων και των ενεργειακών ροών θα επηρεάζει το κόστος εφοδιασμού. Στη συνέχεια, οι αποφάσεις για το ευρωπαϊκό πλαίσιο από το 2028 θα καθορίσουν μέρος των διαθέσιμων πόρων για τις υποδομές και την προστασία τους.
Τα στοιχεία στηρίζουν την ανάγκη ετοιμότητας σε διεθνές επίπεδο, χωρίς να προαναγγέλλουν ένα προκαθορισμένο παγκόσμιο συμβάν. Για την Ελλάδα, η απάντηση είναι η οργανωμένη πρόληψη, η προστασία όσων δυσκολεύονται περισσότερο και ο δημόσιος έλεγχος των αποτελεσμάτων. Οι πολίτες καλούνται να προετοιμαστούν για 72 ώρες. Το κράτος οφείλει να αποδεικνύει καθημερινά ότι προετοιμάστηκε και το ίδιο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου