Συναγερμός στο Ισραήλ για τον Ερντογάν: Η Τουρκία «χτίζει κλοιό» γύρω από το Τελ Αβίβ – Η Συρία, το νέο αμυντικό μπλοκ και η απειλή Φιντάν.
Μία νέα, εξαιρετικά επικίνδυνη γεωπολιτική πραγματικότητα διαμορφώνεται στη Μέση Ανατολή, με την Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να διευρύνει συστηματικά το στρατηγικό της αποτύπωμα γύρω από το Ισραήλ και το Τελ Αβίβ να παρακολουθεί πλέον τις κινήσεις της Άγκυρας με ολοένα μεγαλύτερη ανησυχία.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η ιδιαίτερα βαριά δήλωση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, σύμφωνα με την οποία οποιαδήποτε απειλή κατά της Συρίας αντιμετωπίζεται από την Άγκυρα ως απειλή για την ίδια την εθνική ασφάλεια της Τουρκίας.
Η τοποθέτηση αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί μια ακόμη διπλωματική διατύπωση.
Αντιθέτως, συνιστά ουσιαστικά στρατηγική προειδοποίηση προς το Ισραήλ, το οποίο πραγματοποιεί στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Συρία και έχει καταστήσει σαφές ότι δεν πρόκειται να επιτρέψει τη δημιουργία εχθρικών στρατιωτικών υποδομών κοντά στα βόρεια σύνορά του.
Την ίδια ώρα, ισραηλινοί αναλυτές και μέσα ενημέρωσης εξετάζουν πλέον όλο και πιο ανοιχτά ένα σενάριο που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα φάνταζε ακραίο:
τη σταδιακή μετατροπή της Τουρκίας σε μία από τις σοβαρότερες στρατηγικές απειλές για το Ισραήλ.
Η δήλωση Φιντάν που άναψε φωτιές
Ο Χακάν Φιντάν έστειλε το μήνυμά του από την Άγκυρα, κατά τη διάρκεια επαφών με τη νέα συριακή ηγεσία.
Η ουσία της τουρκικής θέσης είναι ξεκάθαρη:
η Άγκυρα επιχειρεί πλέον να συνδέσει την ασφάλεια και την εδαφική ακεραιότητα της Συρίας με τη δική της εθνική ασφάλεια.
Πρόκειται για μία ιδιαίτερα σημαντική μετατόπιση.
Η Τουρκία δεν εμφανίζεται πλέον μόνο ως γειτονική δύναμη που διαθέτει συμφέροντα στη Συρία, αλλά ως άμεσος εγγυητής της νέας περιφερειακής τάξης πραγμάτων στη Δαμασκό.
Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε μεγάλη ισραηλινή στρατιωτική ενέργεια σε συριακό έδαφος μπορεί να αποκτήσει πλέον και τουρκική διάσταση.
Και εκεί βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος.
Η Συρία μετατρέπεται σε πρώτο μέτωπο Τουρκίας–Ισραήλ
Μετά την κατάρρευση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ Άσαντ στα τέλη του 2024, η Τουρκία απέκτησε πολύ μεγαλύτερη επιρροή στη Συρία.
Η Άγκυρα επένδυσε πολιτικά και στρατηγικά στη νέα πραγματικότητα, αποκτώντας πρόσβαση σε έναν χώρο που βρίσκεται ακριβώς πάνω από τα βόρεια σύνορα του Ισραήλ.
Για το Τελ Αβίβ, αυτό δημιουργεί μια εντελώς διαφορετική απειλή από εκείνη των προηγούμενων ετών.
Εάν η Τουρκία αποκτήσει μόνιμη στρατιωτική παρουσία, βάσεις, συστήματα αεράμυνας ή σημαντική επιρροή στον νέο συριακό στρατό, τότε ο τουρκικός παράγοντας θα βρίσκεται πλέον σε άμεση γεωγραφική επαφή με το ισραηλινό μέτωπο.
Γι’ αυτό και η Συρία μετατρέπεται ταχύτατα στο βασικότερο σημείο τριβής μεταξύ Άγκυρας και Τελ Αβίβ.
Το Ισραήλ βλέπει «στρατηγική περικύκλωση»
Στο Ισραήλ κερδίζει έδαφος μία νέα θεωρία ασφαλείας: η θεωρία της «τουρκικής στρατηγικής περικύκλωσης».
Η ανάλυση αυτή στηρίζεται στην εκτίμηση ότι η Άγκυρα δεν δρα αποσπασματικά, αλλά δημιουργεί σταδιακά ένα πλέγμα πολιτικής, στρατιωτικής και οικονομικής επιρροής γύρω από το Ισραήλ.
Στα βόρεια βρίσκεται η Συρία. Στα δυτικά η Ανατολική Μεσόγειος και η Λιβύη. Στα νότια η Γάζα και οι σχέσεις της Άγκυρας με τη Χαμάς. Και ανατολικότερα αναπτύσσονται οι στενότερες τουρκικές σχέσεις με ισχυρές μουσουλμανικές χώρες.
Στα μάτια Ισραηλινών αξιωματικών και αναλυτών, το σύνολο αυτών των κινήσεων αρχίζει να σχηματίζει μια ενιαία εικόνα.
Το βόρειο μέτωπο: Συρία και Λίβανος
Το πρώτο και πιο άμεσο κομμάτι του τουρκικού σχεδιασμού εντοπίζεται στη Συρία.
Η Άγκυρα επιθυμεί μια ενιαία, ισχυρή και φιλική προς την Τουρκία κεντρική κυβέρνηση στη Δαμασκό.
Παράλληλα, επιχειρεί να περιορίσει αυτόνομες ένοπλες δομές και να εντάξει όλες τις δυνάμεις σε έναν κεντρικό συριακό μηχανισμό ασφαλείας.
Η Τουρκία παρουσιάζει τη νέα Συρία ως κρίσιμο στοιχείο της δικής της στρατηγικής ασφάλειας.
Για το Ισραήλ, όμως, μία Συρία που θα βρίσκεται βαθιά μέσα στην τουρκική σφαίρα επιρροής μπορεί να εξελιχθεί σε στρατηγικό εφιάλτη.
Ταυτόχρονα, ο Ερντογάν επιχειρεί να αυξήσει την πολιτική επιρροή της Τουρκίας και στον Λίβανο, καταγγέλλοντας συστηματικά τις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις και εμφανίζοντας την Άγκυρα ως προστάτιδα δύναμη των χωρών της περιοχής απέναντι σε αυτό που χαρακτηρίζει «ισραηλινό επεκτατισμό».
Το δυτικό μέτωπο: Ανατολική Μεσόγειος, Κύπρος και Λιβύη
Το δεύτερο κομμάτι της ισραηλινής ανησυχίας βρίσκεται στη θάλασσα.
Η Τουρκία επιδιώκει εδώ και χρόνια να καταστεί η κυρίαρχη ναυτική δύναμη στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η στρατιωτική παρουσία της στη Λιβύη, οι διεκδικήσεις της απέναντι στην Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία και το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» δημιουργούν ένα ενιαίο γεωπολιτικό τόξο από τα τουρκικά παράλια μέχρι τη Βόρεια Αφρική.
Το Ισραήλ δεν μπορεί να αγνοήσει αυτή την πραγματικότητα.
Οι ενεργειακές οδοί προς την Ευρώπη, τα υποθαλάσσια καλώδια, οι θαλάσσιες ζώνες και η συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ αποτελούν κρίσιμο κομμάτι της ισραηλινής στρατηγικής.
Μία Τουρκία που θα αποκτούσε δυνατότητα να επηρεάζει τις θαλάσσιες διόδους της Ανατολικής Μεσογείου θα αποκτούσε ταυτόχρονα μοχλό πίεσης απέναντι στο Ισραήλ.
Γι’ αυτό Αθήνα, Λευκωσία και Τελ Αβίβ αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική σημασία η μία για την άλλη.
Ο Ερντογάν ανοίγει το παιχνίδι προς τον αραβικό κόσμο
Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί στο Ισραήλ η προσπάθεια του Ερντογάν να δημιουργήσει ένα ευρύτερο μουσουλμανικό και κυρίως σουνιτικό δίκτυο ασφαλείας.
Η εμβάθυνση των σχέσεων της Τουρκίας με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν παρακολουθείται στενά από τους ισραηλινούς μηχανισμούς ασφαλείας.
Το Πακιστάν έχει ιδιαίτερη στρατηγική βαρύτητα λόγω του πυρηνικού του οπλοστασίου, ενώ η Σαουδική Αραβία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πολιτικές και οικονομικές δυνάμεις του αραβικού κόσμου.
Εφόσον η Άγκυρα καταφέρει να αποκτήσει κεντρικό ρόλο σε ένα νέο περιφερειακό αμυντικό σχήμα, τότε η Τουρκία θα έχει πετύχει κάτι που επιδιώκει εδώ και χρόνια: να μετατραπεί από περιφερειακή δύναμη σε αρχιτέκτονα ενός νέου συστήματος ασφαλείας στη Μέση Ανατολή.
Και αυτό θα αποτελούσε άμεση πρόκληση για την ισραηλινή στρατηγική.
Το νέο «σουνιτικό ΝΑΤΟ» και ο φόβος του Ισραήλ
Στο επίκεντρο των τελευταίων εξελίξεων βρίσκεται η προσπάθεια διεύρυνσης ενός νέου μηχανισμού κοινής άμυνας μεταξύ μουσουλμανικών κρατών.
Η φιλοσοφία του είναι εξαιρετικά σημαντική: μία επίθεση εναντίον ενός μέλους θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.
Για το Ισραήλ, ένα τέτοιο σύστημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία εφόσον η Τουρκία αναδειχθεί σε κεντρικό του πυλώνα.
Η παρουσία του Πακιστάν προσδίδει στρατηγικό βάρος, ενώ πιθανή περαιτέρω διεύρυνση του σχήματος θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα νέο κέντρο ισχύος στη Μέση Ανατολή.
Το χειρότερο σενάριο για το Τελ Αβίβ θα ήταν η δημιουργία ενός περιφερειακού στρατιωτικού συνασπισμού στον οποίο η Τουρκία θα διαθέτει πολιτική ηγεμονία, η Σαουδική Αραβία οικονομική ισχύ και το Πακιστάν πυρηνικό βάθος.
Η Χαμάς παραμένει η μεγάλη κόκκινη γραμμή
Υπάρχει όμως και ένας ακόμη παράγοντας που δηλητηριάζει τις σχέσεις Τουρκίας–Ισραήλ: η Χαμάς.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει επανειλημμένα διαφοροποιηθεί πλήρως από το Ισραήλ και τη Δύση ως προς τον χαρακτηρισμό της οργάνωσης, παρουσιάζοντάς την ως κίνημα αντίστασης.
Για το Ισραήλ, η πολιτική φιλοξενία και στήριξη στελεχών της Χαμάς από την Τουρκία αποτελεί ζήτημα εθνικής ασφάλειας.
Η ισραηλινή πλευρά θεωρεί ότι η Άγκυρα χρησιμοποιεί το παλαιστινιακό ως εργαλείο για να ενισχύσει τη θέση της στον μουσουλμανικό κόσμο και να αυξήσει την πίεση προς το Τελ Αβίβ.
Η ρήξη Τουρκίας–Ισραήλ αποκτά στρατηγικό χαρακτήρα
Οι σχέσεις των δύο χωρών έχουν περάσει από αλλεπάλληλες κρίσεις.
Όμως η σημερινή αντιπαράθεση διαφέρει από προηγούμενες.
Δεν αφορά πλέον μόνο τη Γάζα ή τις προσωπικές συγκρούσεις Ερντογάν–Νετανιάχου.
Αφορά τη συνολική αρχιτεκτονική ασφαλείας της Μέσης Ανατολής.
Η Τουρκία επιδιώκει να αποκτήσει μεγαλύτερο ρόλο στη Συρία, στην Ανατολική Μεσόγειο, στον αραβικό κόσμο και στις μουσουλμανικές αμυντικές συνεργασίες.
Το Ισραήλ, από την άλλη, βλέπει κάθε μία από αυτές τις κινήσεις ως δυνητικό περιορισμό της δικής του στρατηγικής ελευθερίας.
Αυτό δημιουργεί μια σύγκρουση συμφερόντων πολύ βαθύτερη από μία απλή διπλωματική διαμάχη.
Σκληρή απάντηση από το Ισραήλ στον Φιντάν
Η ισραηλινή αντίδραση στις τουρκικές κατηγορίες ήταν άμεση.
Η ισραηλινή διπλωματία απορρίπτει το τουρκικό αφήγημα περί υπεράσπισης της συριακής κυριαρχίας, κατηγορώντας την Άγκυρα ότι η ίδια διατηρεί στρατιωτική παρουσία σε συριακό έδαφος.
Παράλληλα, το Ισραήλ διαμηνύει ότι δεν πρόκειται να εγκαταλείψει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις που θεωρεί αναγκαίες για την προστασία των συνόρων και των πολιτών του.
Αυτό σημαίνει ότι οι δύο πλευρές έχουν χαράξει κόκκινες γραμμές που μπορεί κάποια στιγμή να συναντηθούν.
Η Τουρκία δηλώνει ότι η ασφάλεια της Συρίας αφορά την εθνική της ασφάλεια.
Το Ισραήλ δηλώνει ότι θα συνεχίσει να ενεργεί στρατιωτικά στη Συρία όταν θεωρεί ότι απειλείται.
Αυτή ακριβώς είναι η συνταγή μιας μελλοντικής κρίσης.
Η Άγκυρα μπορεί να αντικαταστήσει την Τεχεράνη ως κύρια απειλή;
Το ερώτημα που απασχολεί πλέον ορισμένους ισραηλινούς στρατηγικούς κύκλους είναι ακόμη πιο βαθύ:
Μπορεί η Τουρκία να εξελιχθεί μακροπρόθεσμα σε σοβαρότερο στρατηγικό αντίπαλο για το Ισραήλ ακόμη και από το Ιράν;
Η απάντηση δεν είναι απλή.
Η Τουρκία διαθέτει κάτι που το Ιράν δεν είχε ποτέ: συμμετοχή στο ΝΑΤΟ, ισχυρή συμβατική πολεμική μηχανή, προηγμένη αμυντική βιομηχανία, μεγάλη οικονομία, στρατηγική γεωγραφική θέση και δυνατότητα άσκησης επιρροής ταυτόχρονα στα Βαλκάνια, στον Καύκασο, στη Μαύρη Θάλασσα, στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή.
Επιπλέον, διαθέτει σημαντική βιομηχανία UAV, πυραυλικών συστημάτων και πολεμικών πλοίων.
Γι’ αυτό μια πραγματική στρατηγική αντιπαράθεση Τουρκίας–Ισραήλ θα είχε εντελώς διαφορετικές διαστάσεις από την παραδοσιακή αντιπαράθεση Ισραήλ–Ιράν.
Ελλάδα και Κύπρος αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία για το Ισραήλ
Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον, ο ρόλος της Ελλάδας και της Κύπρου αποκτά μεγαλύτερη στρατηγική βαρύτητα.
Η τριμερής συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ δεν αφορά πλέον μόνο ενέργεια, τουρισμό ή οικονομικές σχέσεις.
Αποκτά ολοένα και περισσότερο χαρακτήρα γεωπολιτικής ασφάλειας.
Η Ελλάδα προσφέρει στο Ισραήλ στρατηγικό βάθος προς τη Δύση και πρόσβαση προς την Ευρώπη, ενώ η Κύπρος βρίσκεται σε κομβικό σημείο μεταξύ Ανατολικής Μεσογείου και Μέσης Ανατολής.
Όσο οι σχέσεις Τουρκίας–Ισραήλ επιδεινώνονται, τόσο η Αθήνα και η Λευκωσία αναβαθμίζονται στον ισραηλινό στρατηγικό σχεδιασμό.
Το πιο επικίνδυνο γεωπολιτικό τρίγωνο της περιοχής
Το πραγματικό ερώτημα πλέον δεν είναι αν υπάρχει ένταση Τουρκίας–Ισραήλ.
Αυτό είναι δεδομένο.
Το ερώτημα είναι πού θα συναντηθούν για πρώτη φορά οι κόκκινες γραμμές των δύο χωρών.
Στη Συρία;
Στην Ανατολική Μεσόγειο;
Στον Λίβανο;
Στη Γάζα;
Ή μέσα από το νέο πλέγμα περιφερειακών στρατιωτικών συμμαχιών που επιχειρεί να οικοδομήσει η Άγκυρα;
Η δήλωση Φιντάν ότι «οποιαδήποτε απειλή κατά της Συρίας αποτελεί απειλή για την Τουρκία» δείχνει πως η Άγκυρα είναι διατεθειμένη να ανεβάσει ακόμη περισσότερο τον πήχη.
Και το Ισραήλ δύσκολα θα δεχθεί περιορισμό της ελευθερίας στρατιωτικής δράσης του.
Η Μέση Ανατολή μπαίνει σε νέα και πολύ πιο επικίνδυνη εποχή
Ο Ερντογάν επιχειρεί πλέον να μετατρέψει την Τουρκία σε κεντρική δύναμη ενός νέου περιφερειακού συστήματος.
Συρία, Ανατολική Μεσόγειος, Λιβύη, Παλαιστινιακό, Πακιστάν και αραβικές μοναρχίες αποτελούν διαφορετικά κομμάτια του ίδιου μεγάλου παζλ.
Το Ισραήλ το βλέπει.
Και προετοιμάζεται.
Από τη στιγμή που η Τουρκία δηλώνει πλέον επίσημα ότι η ασφάλεια της Συρίας αποτελεί δική της υπόθεση εθνικής ασφάλειας, η απόσταση ανάμεσα σε μία διπλωματική αντιπαράθεση και μία πραγματική στρατιωτική κρίση μικραίνει επικίνδυνα.
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν Άγκυρα και Τελ Αβίβ θα καταφέρουν να διαχειριστούν αυτή τη νέα ισορροπία ή αν η Μέση Ανατολή οδηγείται σε έναν ακόμη, πολύ μεγαλύτερο γεωπολιτικό ανταγωνισμό.
Γιατί αυτή τη φορά δεν μιλάμε απλώς για Ερντογάν εναντίον Νετανιάχου. Μιλάμε για δύο από τις ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις της περιοχής που αρχίζουν να βλέπουν η μία την άλλη ως στρατηγικό αντίπαλο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου