Μία νέα, εξαιρετικά επικίνδυνη γεωπολιτική παρτίδα ανοίγει στη Μαύρη Θάλασσα, με την Τουρκία να επιχειρεί να μετατραπεί από διαμεσολαβητή του πολέμου Ρωσίας–Ουκρανίας σε βασικό διαχειριστή της θαλάσσιας ασφάλειας ολόκληρης της περιοχής.
Οι συνεχείς επιθέσεις σε λιμάνια, εμπορικά πλοία και θαλάσσιες υποδομές έχουν σημάνει συναγερμό στην Άγκυρα, η οποία επαναφέρει στο τραπέζι την ιδέα ενός μορατόριουμ επιθέσεων στη Μαύρη Θάλασσα, με τον Χακάν Φιντάν να υποστηρίζει ότι Ρωσία και Ουκρανία πρέπει να αφήσουν εκτός πολεμικών επιχειρήσεων τη ναυσιπλοΐα και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές.
Πίσω όμως από τη διπλωματική γλώσσα περί «ασφάλειας της ναυσιπλοΐας» βρίσκεται μία πολύ μεγαλύτερη στρατηγική πραγματικότητα:
η Τουρκία ελέγχει τις μοναδικές θαλάσσιες πύλες που ενώνουν τη Μαύρη Θάλασσα με τη Μεσόγειο και επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει όσο ποτέ άλλοτε αυτό το γεωπολιτικό πλεονέκτημα.
Στη Ρωσία, αυτή η τουρκική κινητικότητα προκαλεί ήδη έντονη καχυποψία.
Ο Ρώσος πολεμικός ανταποκριτής Γιούρι Κοτένοκ προχωρά ακόμη περισσότερο, παρουσιάζοντας τις κινήσεις της Άγκυρας ως μέρος ενός μακροπρόθεσμου σχεδίου περιορισμού της ρωσικής ισχύος στη Μαύρη Θάλασσα και προβλέποντας ότι η στρατηγική αντιπαράθεση Μόσχας–Άγκυρας όχι μόνο θα ενταθεί, αλλά ενδέχεται τελικά να οδηγήσει ακόμη και σε ανοικτή σύγκρουση.
Πρόκειται για δική του εκτίμηση και όχι για επίσημη θέση του Κρεμλίνου.
Η ένταση όμως που αποτυπώνει δείχνει ότι πίσω από τη ρωσοτουρκική συνεργασία εξακολουθεί να υπάρχει μία βαθιά και ιστορική σύγκρουση συμφερόντων.
Τι πραγματικά συνέβη στα Δαρδανέλια
Τις τελευταίες ημέρες κυκλοφόρησαν πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες η Τουρκία είχε περιορίσει τη διέλευση εμπορικών πλοίων μέσω των τουρκικών Στενών προς τη Μαύρη Θάλασσα εξαιτίας της επιδείνωσης της κατάστασης ασφαλείας.
Ωστόσο, τουρκικές πηγές που επικαλέστηκε το Reuters διευκρίνισαν ότι η εμπορική ναυσιπλοΐα μέσω Βοσπόρου και Δαρδανελίων συνεχίζεται κανονικά, ενώ εφαρμόστηκαν μόνο προσωρινά μέτρα ασφαλείας λόγω των αυξανόμενων κινδύνων.
Αυτή η διευκρίνιση είναι καθοριστική.
Η Άγκυρα δεν έχει αυτή τη στιγμή κλείσει τα Δαρδανέλια στα εμπορικά πλοία.
Αυτό που κάνει είναι να αυξάνει την επιτήρηση, να παρακολουθεί την κλιμάκωση και να προειδοποιεί ότι οι επιθέσεις εναντίον της πολιτικής ναυτιλίας μπορούν να μετατρέψουν ολόκληρη τη Μαύρη Θάλασσα σε ζώνη υψηλού κινδύνου.
Και ακριβώς εκεί αρχίζει η μεγάλη γεωπολιτική συζήτηση.
Η Τουρκία κρατά το «κλειδί» της Μαύρης Θάλασσας
Για να αντιληφθεί κανείς το βάρος των τουρκικών κινήσεων, πρέπει να κοιτάξει τον χάρτη.
Βόσπορος και Δαρδανέλια αποτελούν το μοναδικό θαλάσσιο πέρασμα μεταξύ Μαύρης Θάλασσας και Μεσογείου.
Όποιος ελέγχει τα Στενά διαθέτει τεράστια δυνατότητα επιρροής στην ισορροπία ισχύος της περιοχής.
Από την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, η Άγκυρα ενεργοποίησε τις προβλέψεις της Συνθήκης του Μοντρέ για τα πολεμικά πλοία, περιορίζοντας ουσιαστικά τη δυνατότητα ενίσχυσης των ναυτικών δυνάμεων που επιχειρούν στη Μαύρη Θάλασσα.
Η κίνηση εκείνη απέδειξε κάτι που πολλές δυτικές πρωτεύουσες είχαν ξεχάσει:
η Τουρκία δεν είναι απλώς ακόμη ένα παράκτιο κράτος της Μαύρης Θάλασσας. Είναι ο θυρωρός της.
Και τώρα επιχειρεί να μετατρέψει αυτή τη γεωγραφική πραγματικότητα σε πολιτικό και στρατιωτικό κεφάλαιο.
Ο Φιντάν βάζει στο τραπέζι «μορατόριουμ» στη θάλασσα
Ο Χακάν Φιντάν έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα ότι η επέκταση του πολέμου στη Μαύρη Θάλασσα αποτελεί άμεσο κίνδυνο για την Τουρκία.
Η πρόταση της Άγκυρας προβλέπει ουσιαστικά περιορισμό ή διακοπή επιθέσεων εναντίον συγκεκριμένων κατηγοριών στόχων, με προτεραιότητα στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και των ενεργειακών εγκαταστάσεων.
«Εάν δεν μπορεί να τερματιστεί συνολικά ο πόλεμος, μπορούν να δημιουργηθούν μορατόριουμ σε κρίσιμους τομείς», ήταν το βασικό μήνυμα του Φιντάν τον Ιούλιο.
Η πρόταση έχει γίνει ακόμη πιο επίκαιρη μετά τις νέες επιθέσεις σε εμπορικά πλοία.
Η Τουρκία φοβάται πλέον ότι η γραμμή μεταξύ στρατιωτικού και πολιτικού στόχου στη Μαύρη Θάλασσα γίνεται ολοένα και πιο δυσδιάκριτη.
Και αυτό πλήττει άμεσα τουρκικά συμφέροντα.
Τουρκικά πλοία έχουν ήδη βρεθεί στη γραμμή πυρός
Οι φόβοι της Άγκυρας δεν είναι θεωρητικοί.
Τους τελευταίους μήνες έχουν καταγραφεί επιθέσεις που έπληξαν τουρκικών συμφερόντων εμπορικά πλοία.
Τον Μάιο, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι δύο Τούρκοι πολίτες τραυματίστηκαν όταν πλοίο τουρκικής ιδιοκτησίας που βρισκόταν στην Οδησσό χτυπήθηκε από drone. Η Άγκυρα προειδοποίησε τότε ότι η συνέχιση τέτοιων περιστατικών δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για την περιφερειακή ασφάλεια και την πολιτική ναυσιπλοΐα.
Αυτό εξηγεί μέρος της τουρκικής κινητικότητας.
Όχι όμως ολόκληρη.
Για την Τουρκία, η προστασία της εμπορικής ναυτιλίας συμπίπτει με μία ιστορική ευκαιρία να εδραιωθεί ως η απαραίτητη δύναμη ασφαλείας της Μαύρης Θάλασσας.
Η μεγάλη φιλοδοξία της Άγκυρας
Η Τουρκία δεν κρύβει ότι θέλει να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο σε οποιαδήποτε μεταπολεμική αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Ο ίδιος ο Φιντάν έχει δηλώσει ότι η Άγκυρα έχει συμφωνήσει να αναλάβει ηγετικό ρόλο στη θαλάσσια συνιστώσα πιθανών εγγυήσεων ασφαλείας για την Ουκρανία, στο πλαίσιο μιας μελλοντικής ειρηνευτικής συμφωνίας.
Αυτό αποτελεί ίσως το σημαντικότερο στοιχείο ολόκληρης της υπόθεσης.
Διότι σημαίνει πως η Τουρκία δεν ενδιαφέρεται μόνο να φιλοξενήσει διαπραγματεύσεις.
Θέλει να βρίσκεται μέσα στον μηχανισμό που θα επιβλέπει τη θάλασσα την επόμενη ημέρα του πολέμου.
Με άλλα λόγια:
η Άγκυρα θέλει θέση στο τραπέζι, θέση στον χάρτη και θέση στη στρατιωτική αρχιτεκτονική της Μαύρης Θάλασσας.
Ο Κοτένοκ βλέπει «τουρκική παγίδα»
Αυτή ακριβώς η προοπτική προκαλεί την οργή του Γιούρι Κοτένοκ.
Ο Ρώσος πολεμικός ανταποκριτής υποστηρίζει ότι πίσω από τις τουρκικές εκκλήσεις για ασφάλεια της ναυσιπλοΐας βρίσκεται μία πολύ διαφορετική στόχευση:
η σταδιακή απομάκρυνση της Ρωσίας από τη Μαύρη Θάλασσα και η ανάδειξη της Τουρκίας σε κυρίαρχη περιφερειακή ναυτική δύναμη.
Κατά την εκτίμησή του, η Άγκυρα ανέβασε τους τόνους για ένα θαλάσσιο μορατόριουμ ακριβώς τη στιγμή που η Ρωσία αύξησε την πίεση στα ουκρανικά λιμάνια και στις θαλάσσιες γραμμές ανεφοδιασμού.
Ο Κοτένοκ θεωρεί ότι ένα καθεστώς περιορισμού των επιθέσεων στη θάλασσα θα στερούσε από τη Μόσχα τη δυνατότητα να αξιοποιήσει τη σημερινή στρατιωτική της πίεση.
Αυτή είναι ρωσική πολεμική ανάγνωση – όχι επιβεβαιωμένο τουρκικό σχέδιο.
Αποκαλύπτει όμως την τεράστια έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο χωρών.
Ρωσία και Τουρκία: Συνεργασία στην επιφάνεια, ανταγωνισμός στο βάθος
Μόσχα και Άγκυρα έχουν δημιουργήσει τα τελευταία χρόνια ένα από τα πιο παράδοξα συστήματα σχέσεων στη διεθνή πολιτική.
Είναι ταυτόχρονα:
εταίροι και ανταγωνιστές.
Συνεργάζονται στην ενέργεια.
Διατηρούν τεράστιες εμπορικές σχέσεις.
Η Τουρκία δεν συμμετείχε στο δυτικό καθεστώς κυρώσεων εναντίον της Ρωσίας.
Παράλληλα, όμως, η Άγκυρα έχει εξοπλίσει την Ουκρανία, υποστηρίζει την εδαφική της ακεραιότητα και έχει χρησιμοποιήσει τη Συνθήκη του Μοντρέ με τρόπο που περιόρισε σημαντικά τις επιλογές του ρωσικού Πολεμικού Ναυτικού.
Η ίδια Τουρκία αντιπαρατέθηκε με τη Ρωσία:
στη Συρία, στη Λιβύη, στον Νότιο Καύκασο και σε διαφορετικές φάσεις στη Μαύρη Θάλασσα.
Πρόκειται για μία σχέση διαρκούς συναλλαγής και ταυτόχρονα διαρκούς ανταγωνισμού.
Η Μαύρη Θάλασσα είναι ιστορικό πεδίο ρωσοτουρκικής σύγκρουσης
Η καχυποψία που εκφράζουν ρωσικοί εθνικιστικοί και στρατιωτικοί κύκλοι δεν μπορεί να κατανοηθεί χωρίς την Ιστορία.
Για αιώνες, Ρωσική και Οθωμανική Αυτοκρατορία συγκρούστηκαν επανειλημμένα για τον έλεγχο της Μαύρης Θάλασσας, της Κριμαίας, του Καυκάσου, των Βαλκανίων και των Στενών.
Για τη Ρωσία, η ελεύθερη πρόσβαση από τη Μαύρη Θάλασσα προς τη Μεσόγειο υπήρξε διαχρονικός στρατηγικός στόχος.
Για την Τουρκία, ο έλεγχος των Στενών αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα γεωπολιτικά όπλα που διαθέτει.
Και αυτή η πραγματικότητα δεν έχει αλλάξει.
Το Μοντρέ έβαλε κανόνες στην αντιπαράθεση. Δεν εξαφάνισε την αντιπαράθεση.
Η Ουκρανία άλλαξε τη ναυτική ισορροπία
Υπάρχει όμως μία ακόμη εξέλιξη που έχει ανατρέψει την εικόνα.
Η Ουκρανία, παρότι δεν διαθέτει κλασικό στόλο ικανό να αντιπαρατεθεί με τη Ρωσία σε συμβατική ναυμαχία, χρησιμοποίησε θαλάσσια drones, πυραύλους και επιθέσεις μεγάλης ακρίβειας για να περιορίσει δραστικά την ελευθερία κινήσεων του ρωσικού Στόλου της Μαύρης Θάλασσας.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα σημαντικές ρωσικές μονάδες να μετακινηθούν μακριά από την Κριμαία.
Το Carnegie σημειώνει ότι οι περιορισμοί που επέβαλε η Τουρκία στα Στενά, σε συνδυασμό με την ουκρανική δράση στη θάλασσα, συνέβαλαν ουσιαστικά στη μεταβολή της ναυτικής ισορροπίας.
Και εδώ βρίσκεται η ρωσική ανησυχία:
η Μόσχα βλέπει να περιορίζεται ταυτόχρονα από την Ουκρανία μέσα στη Μαύρη Θάλασσα και από την Τουρκία στην έξοδο της Μαύρης Θάλασσας.
Ο «φελλός» του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων
Ο Κοτένοκ χρησιμοποιεί εξαιρετικά επιθετική γλώσσα, φτάνοντας στο σημείο να μιλά για μελλοντική ανάγκη η Ρωσία να «ανοίξει τον φελλό» του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων.
Πρόκειται για ακραία πολεμική ρητορική ενός σχολιαστή και όχι για ανακοινωμένη ρωσική στρατηγική.
Η σημασία της όμως βρίσκεται αλλού.
Δείχνει πόσο βαθιά παραμένει σε ένα τμήμα του ρωσικού στρατιωτικού χώρου η αντίληψη ότι η Τουρκία είναι ένας ιστορικός ανταγωνιστής που προσωρινά συνεργάζεται με τη Ρωσία επειδή αυτό εξυπηρετεί και τις δύο πλευρές.
Και όσο η Τουρκία αυξάνει την επιρροή της στη Μαύρη Θάλασσα, αυτή η αντίληψη πιθανότατα θα ενισχύεται.
Η Άγκυρα θέλει να βρίσκεται ανάμεσα σε Μόσχα και Κίεβο
Η τουρκική στρατηγική είναι πολύ πιο σύνθετη από μία απλή φιλοουκρανική ή αντιρωσική πολιτική.
Ο Ερντογάν θέλει να μπορεί να μιλά:
με τον Πούτιν,
με τον Ζελένσκι,
με τον Τραμπ,
με το ΝΑΤΟ,
και με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ακριβώς αυτή η δυνατότητα μετατρέπει την Τουρκία σε ιδιαίτερα χρήσιμο –και ταυτόχρονα εξαιρετικά δύσκολο– παίκτη.
Η Άγκυρα δεν επιδιώκει απαραίτητα νίκη της μίας πλευράς. Επιδιώκει μία έκβαση στην οποία η ίδια θα είναι απαραίτητη.
Και στη Μαύρη Θάλασσα διαθέτει το απόλυτο διαπραγματευτικό χαρτί:
τα Στενά.
Τι σημαίνει ένα πραγματικό θαλάσσιο μορατόριουμ
Εάν Ρωσία και Ουκρανία αποδεχθούν κάποια στιγμή μία τουρκική ή διεθνή πρόταση για μορατόριουμ στη Μαύρη Θάλασσα, τα ερωτήματα θα είναι τεράστια.
Ποιος θα επιβλέπει τη συμφωνία;
Ποια πλοία θα θεωρούνται πολιτικά;
Πώς θα αντιμετωπίζονται φορτία διπλής χρήσης;
Πώς θα ελέγχεται εάν ένα εμπορικό πλοίο μεταφέρει στρατιωτικό υλικό;
Θα επιτρέπονται επιθέσεις σε λιμενικές εγκαταστάσεις;
Τι θα συμβαίνει με τα θαλάσσια drones;
Και, κυρίως:
ποιος θα διαθέτει τη στρατιωτική δύναμη για να επιβάλει τους κανόνες;
Εάν η Τουρκία καταφέρει να πάρει κεντρικό ρόλο σε έναν τέτοιο μηχανισμό, η γεωπολιτική της αναβάθμιση θα είναι τεράστια.
Η Τουρκία ως «ναυτικός σερίφης» της Μαύρης Θάλασσας
Αυτό είναι ίσως το σενάριο που ενοχλεί περισσότερο τους Ρώσους σκληροπυρηνικούς.
Μία Τουρκία η οποία:
ελέγχει τα Στενά,
συμμετέχει στο ΝΑΤΟ,
συνεργάζεται στρατιωτικά με την Ουκρανία,
διατηρεί ανοικτό δίαυλο με τη Ρωσία,
και ταυτόχρονα αναλαμβάνει να επιβλέπει τη μεταπολεμική θαλάσσια ασφάλεια.
Μία τέτοια εξέλιξη θα καθιστούσε την Άγκυρα τον σημαντικότερο μεσολαβητή και έναν από τους βασικότερους στρατηγικούς ρυθμιστές της Μαύρης Θάλασσας.
Δεν σημαίνει ότι θα «ελέγχει ολόκληρη τη Μαύρη Θάλασσα», όπως υποστηρίζει ο Κοτένοκ.
Σημαίνει όμως ότι η Τουρκία θα διαθέτει πολύ μεγαλύτερη δυνατότητα να επηρεάζει το ποιος κινείται, υπό ποιες συνθήκες και μέσα σε ποιο σύστημα ασφαλείας.
Και το ΝΑΤΟ παρακολουθεί
Η σημασία των Στενών δεν αφορά μόνο Μόσχα, Κίεβο και Άγκυρα.
Αφορά ολόκληρο το ΝΑΤΟ.
Η Ρουμανία και η Βουλγαρία είναι κράτη-μέλη της Συμμαχίας.
Η Ουκρανία επιδιώκει ακόμη στενότερη ενσωμάτωση στη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Και οι ΗΠΑ θέλουν να περιορίσουν τη ρωσική στρατιωτική κυριαρχία στην περιοχή χωρίς να προκαλέσουν ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Σε οποιοδήποτε μελλοντικό σύστημα ασφαλείας της Μαύρης Θάλασσας, η Τουρκία θα είναι αναπόφευκτα στο κέντρο.
Αυτό ακριβώς επιβεβαιώνει και η ανάλυση του Carnegie: λόγω του Μοντρέ και της γεωγραφίας, η Ευρώπη και το ΝΑΤΟ δεν μπορούν να σχεδιάσουν σοβαρή στρατηγική για τη Μαύρη Θάλασσα χωρίς την Άγκυρα.
Η πραγματική μάχη αρχίζει μετά τον πόλεμο
Ο Κοτένοκ θεωρεί ότι η κύρια ρωσοτουρκική αντιπαράθεση βρίσκεται ακόμη μπροστά.
Η πρόβλεψή του περί «αναπόφευκτης σύγκρουσης» είναι σαφώς ακραία και δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως βεβαιότητα.
Ωστόσο, η βασική γεωπολιτική παρατήρηση πίσω από αυτήν έχει βάση:
ακόμη και αν ο πόλεμος στην Ουκρανία τερματιστεί, η σύγκρουση συμφερόντων στη Μαύρη Θάλασσα δεν θα εξαφανιστεί.
Αντίθετα, μπορεί να ενταθεί.
Ποιος θα ελέγχει τις θαλάσσιες οδούς;
Ποια θα είναι η θέση του ρωσικού Στόλου;
Ποιος θα εγγυάται την ασφάλεια των ουκρανικών λιμανιών;
Τι παρουσία θα έχει το ΝΑΤΟ;
Πώς θα εφαρμοστεί το Μοντρέ;
Και μέχρι πού θα φτάσει η τουρκική φιλοδοξία;
Αυτά θα είναι τα ερωτήματα της επόμενης ημέρας.
Το παιχνίδι του Ερντογάν είναι μεγαλύτερο από ένα «μορατόριουμ»
Η Άγκυρα επιχειρεί αυτή τη στιγμή να κάνει κάτι που χαρακτηρίζει σταθερά την εξωτερική πολιτική του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν:
να μετατρέψει μία κρίση σε γεωπολιτική ευκαιρία.
Η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας είναι πραγματικό ζήτημα.
Οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία είναι πραγματικός κίνδυνος.
Η ανάγκη αποτροπής περαιτέρω κλιμάκωσης είναι επίσης πραγματική.
Όμως παράλληλα η Τουρκία θέλει να είναι εκείνη που θα προτείνει τους κανόνες, θα φιλοξενεί τις συνομιλίες και, εφόσον υπάρξει συμφωνία, θα συμμετέχει στην επιτήρησή τους.
Από τον Βόσπορο μέχρι την Οδησσό, η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει τη γεωγραφία της σε στρατηγική κυριαρχία.
Ρωσία και Τουρκία: Η επόμενη μεγάλη αντιπαράθεση;
Μία άμεση πολεμική σύγκρουση Ρωσίας–Τουρκίας παραμένει σενάριο εξαιρετικά υψηλού ρίσκου και όχι αναπόφευκτη εξέλιξη.
Και οι δύο πλευρές έχουν τεράστιο συμφέρον να αποφεύγουν μία τέτοια σύγκρουση.
Η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ.
Η Ρωσία είναι πυρηνική υπερδύναμη.
Οι οικονομικές και ενεργειακές σχέσεις τους είναι εξαιρετικά σημαντικές.
Αλλά όλα αυτά δεν καταργούν τον γεωπολιτικό ανταγωνισμό.
Μαύρη Θάλασσα.
Καύκασος.
Κεντρική Ασία.
Συρία.
Μεσόγειος.
Ενέργεια.
Επιρροή στον τουρκόφωνο κόσμο.
Σε όλα αυτά τα μέτωπα, Ρωσία και Τουρκία άλλοτε συνεργάζονται και άλλοτε συγκρούονται.
Το ερώτημα είναι για πόσο ακόμη θα μπορούν να διαχειρίζονται αυτή την ισορροπία χωρίς να περάσουν μία κόκκινη γραμμή.
Τα Δαρδανέλια επιστρέφουν στο κέντρο της Ιστορίας
Αυτό είναι τελικά το μεγαλύτερο συμπέρασμα.
Για δεκαετίες, τα Στενά αντιμετωπίζονταν από μεγάλο μέρος της Ευρώπης περισσότερο ως μία διεθνής εμπορική αρτηρία.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία απέδειξε ξανά ότι αποτελούν κάτι πολύ περισσότερο.
Βόσπορος και Δαρδανέλια είναι ένα από τα σημαντικότερα γεωπολιτικά σημεία ελέγχου του πλανήτη.
Η Τουρκία το γνωρίζει.
Η Ρωσία το γνωρίζει.
Το ΝΑΤΟ το γνωρίζει.
Και πλέον το γνωρίζει και η Ουκρανία.
Η Άγκυρα δεν έχει κλείσει σήμερα την εμπορική ναυσιπλοΐα προς τη Μαύρη Θάλασσα. Έχει όμως αρχίσει να διεκδικεί ανοιχτά έναν πολύ μεγαλύτερο ρόλο στη διαμόρφωση των κανόνων ασφαλείας της.
Και αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί νευρικότητα στη Μόσχα.
Γιατί ο πραγματικός αγώνας δεν αφορά μόνο το ποιος κερδίζει στα μέτωπα της Ουκρανίας.
Αφορά το ποιος θα ελέγχει τη μεταπολεμική Μαύρη Θάλασσα – και ποιος θα κρατά το κλειδί της εξόδου της προς τη Μεσόγειο.
Και σε αυτή τη μάχη, η Τουρκία ξεκινά με ένα πλεονέκτημα που καμία άλλη δύναμη δεν διαθέτει: τον Βόσπορο και τα Δαρδανέλια.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου