Τον Ιούνιο του 2026 η Κύπρος απέκτησε απευθείας αεροπορική σύνδεση με το Καζακστάν. Η διαδρομή όμως είχε έναν απροσδόκητο πρόδρομο. Τον 13ο αιώνα ένας Φραγκισκανός μοναχός που γνώριζε τη Λευκωσία διέσχισε τις περιοχές του σημερινού Καζακστάν, έφθασε μέχρι την αυλή του Μεγάλου Χαν και επέστρεψε στο νησί. Στις 16 Ιουνίου 1255 ήταν ξανά εδώ.
Του Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδη*
Σήμερα μπαίνεις σε ένα αεροπλάνο και λίγες ώρες αργότερα βρίσκεσαι από τη Λάρνακα στην Κεντρική Ασία.
Το 1253 χρειαζόσουν καράβια, άλογα, κάρα, μήνες πάνω στη στέπα και αρκετή τύχη για να επιστρέψεις.
Ένας άνθρωπος το έκανε.
Ονομαζόταν Γουλιέλμος του Ρουμπρούκ (William of Rubruck), Φλαμανδός Φραγκισκανός μοναχός και ένας από τους σημαντικότερους Ευρωπαίους περιηγητές του Μεσαίωνα.
Και η ιστορία του με την Ανατολή περνά από ένα μέρος που δύσκολα θα περίμενε κανείς:
τη Λευκωσία.
1248: Όταν η Λευκωσία συνομιλούσε με τον κόσμο των Μογγόλων
Η Κύπρος του 1248 ήταν το Βασίλειο των Λουζινιανών. Εκείνη τη χρονιά έφθασε στο νησί ο βασιλιάς της Γαλλίας Λουδοβίκος Θ΄, ο μετέπειτα Άγιος Λουδοβίκος, προετοιμάζοντας την Ζ΄ Σταυροφορία.
Μαζί με το περιβάλλον του βρισκόταν και ο Rubruck.
Η Λευκωσία εκείνων των χρόνων δεν ήταν μια απομονωμένη μεσαιωνική πόλη στην άκρη της Μεσογείου. Η θέση της Κύπρου την είχε καταστήσει σταυροδρόμι ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή. Βασιλιάδες, σταυροφόροι, έμποροι, κληρικοί και απεσταλμένοι περνούσαν από το νησί μεταφέροντας πληροφορίες από κόσμους που απείχαν χιλιάδες χιλιόμετρα.
Και το 1248 συνέβη κάτι εντυπωσιακό.
Ένας άνδρας που στις πηγές εμφανίζεται ως David έφθασε στον Λουδοβίκο Θ΄ στη Λευκωσία ως απεσταλμένος του Μογγόλου στρατηγού Ilchikadai.
Σκεφτείτε την εικόνα.
Στη Λευκωσία του 13ου αιώνα, ένας βασιλιάς της Γαλλίας δεχόταν μήνυμα από έναν στρατηγό της τεράστιας μογγολικής δύναμης που είχε εξαπλωθεί βαθιά μέσα στην Ασία.
Ο κόσμος ήταν πολύ μεγαλύτερος από όσο μπορούσε να ταξιδέψει ο μέσος άνθρωπος της εποχής.
Οι πληροφορίες όμως ταξίδευαν.
Και έφθαναν μέχρι τη Λευκωσία.
Ο Rubruck βρισκόταν μέσα σε αυτό ακριβώς το περιβάλλον. Λίγα χρόνια αργότερα δεν θα άκουγε πλέον ιστορίες για εκείνον τον μακρινό κόσμο.
Θα πήγαινε να τον δει ο ίδιος.
Από τη Μεσόγειο στις στέπες του σημερινού Καζακστάν
Το 1253 ο Rubruck ξεκίνησε προς την Ανατολή.
Πέρασε από την Κωνσταντινούπολη, διέσχισε τη Μαύρη Θάλασσα και από την Κριμαία κινήθηκε ανατολικά με προορισμό την αυλή του Μεγάλου Χαν.
Η διαδρομή τον οδήγησε μέσα από εδάφη που σήμερα ανήκουν στο Καζακστάν.
Το σύγχρονο κράτος φυσικά δεν υπήρχε. Οι περιοχές αυτές αποτελούσαν μέρος του τεράστιου κόσμου που είχε δημιουργήσει η μογγολική επέκταση και των εμπορικών δρόμων που ένωναν Ανατολή και Δύση.
Ο Rubruck πέρασε από το Iki-Oguz και έφθασε στο Kayalyk ή Koylyk, σημαντικό εμπορικό κέντρο του Δρόμου του Μεταξιού στο σημερινό νοτιοανατολικό Καζακστάν.
Δεν κατέγραφε μόνο αποστάσεις και τοπωνύμια.
Παρατηρούσε τους ανθρώπους.
Συνάντησε μουσουλμάνους εμπόρους, χριστιανικές κοινότητες και κοινωνίες όπου διαφορετικές θρησκείες και πολιτισμοί συνυπήρχαν πάνω στους ίδιους εμπορικούς δρόμους.
Από εκεί συνέχισε προς την περιοχή της λίμνης Alakol και βαθύτερα στην Ασία, μέχρι την αυλή του Μένγκε Χαν, εγγονού του Τζένγκις Χαν, και το Καρακορούμ.
Το οδοιπορικό που άφησε αποτελεί σήμερα μία από τις σημαντικότερες δυτικές μαρτυρίες για την Ευρασία του 13ου αιώνα.
Για εμάς όμως η ωραιότερη στιγμή έρχεται στον δρόμο της επιστροφής.
16 Ιουνίου 1255: «Πέρασα στην Κύπρο και στη Λευκωσία…»
Ύστερα από χιλιάδες χιλιόμετρα, ο Rubruck επέστρεψε προς τη Μεσόγειο.
Και εδώ δεν χρειάζεται να μαντέψουμε ούτε τον τόπο ούτε τη διαδρομή.
Μας το λέει ο ίδιος:
“I passed over into Cyprus, and at Nicosia I found your Provincial…”
«Πέρασα στην Κύπρο και στη Λευκωσία βρήκα τον Επαρχιακό Προϊστάμενό σας…»
Μια μικρή φράση που κρύβει πίσω της μια τεράστια εικόνα.
Φανταστείτε για μια στιγμή τη Λευκωσία του 1255.
Στην πόλη φθάνει ένας Φραγκισκανός μοναχός που είχε φύγει προς την Ανατολή και επέστρεφε έχοντας δει πράγματα που ελάχιστοι άνθρωποι της μεσαιωνικής Ευρώπης είχαν αντικρίσει.
Είχε διασχίσει τις απέραντες ευρασιατικές στέπες. Είχε περάσει από τις περιοχές του σημερινού Καζακστάν. Είχε συναντήσει μουσουλμάνους, χριστιανούς και βουδιστές. Είχε φθάσει στην καρδιά της Μογγολικής Αυτοκρατορίας και είχε σταθεί ενώπιον του Μεγάλου Χαν.
Και τώρα ήταν στη Λευκωσία.
Δεν γνωρίζουμε σε ποιους ανθρώπους της πόλης διηγήθηκε όσα είχε δει ούτε πόσοι αντιλαμβάνονταν πραγματικά πόσο μακριά είχε φθάσει.
Γνωρίζουμε όμως κάτι εξαιρετικό.
Η Λευκωσία εμφανίζεται στις δύο άκρες αυτής της ιστορίας.
Το 1248, ως τόπος όπου έφθανε απεσταλμένος από τον μογγολικό κόσμο.
Το 1255, ως τόπος όπου επέστρεφε ένας Ευρωπαίος που είχε πλέον διασχίσει εκείνον τον κόσμο.
Επτά χρόνια χωρίζουν τις δύο στιγμές.
Ανάμεσά τους βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα ταξίδια του Μεσαίωνα.
Από τη Λευκωσία του 1255 στη Λάρνακα του 2026
Τον Ιούνιο του 2026, αυτή η παλιά διαδρομή απέκτησε μια παράξενη σύγχρονη συνέχεια.
Άρχισαν οι απευθείας αεροπορικές συνδέσεις Αστάνα–Λάρνακα και Αλμάτι–Λάρνακα. Την ίδια περίοδο πραγματοποιήθηκε η πρώτη επίσημη επίσκεψη Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας στο Καζακστάν και εγκαινιάστηκε στην Αστάνα η πρώτη πρεσβεία της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Κεντρική Ασία.
Σήμερα ο δρόμος μετριέται σε ώρες.
Για τον Rubruck μετρήθηκε σε χρόνια.
Πίσω όμως από τη σύγχρονη αεροπορική γραμμή βρίσκεται μια ανθρώπινη διαδρομή σχεδόν οκτώ αιώνων:
Λευκωσία – στέπες του σημερινού Καζακστάν – αυλή του Μεγάλου Χαν – Λευκωσία.
Γι’ αυτό, όταν το 2026 ένα αεροπλάνο άρχισε να ενώνει απευθείας το Καζακστάν με την Κύπρο, ο δρόμος ήταν καινούργιος μόνο για την αεροπορία.
Ένας μοναχός τον είχε ήδη διασχίσει 773 χρόνια προηγουμένως.
Πηγές: William of Rubruck, The Journey of William of Rubruck to the Eastern Parts of the World, 1253–55, μετάφραση και επιμέλεια William Woodville Rockhill, Hakluyt Society, London, 1900./Ιστορικές και αρχαιολογικές μελέτες για το Iki-Oguz, το Kayalyk/Koylyk και τη διαδρομή του William of Rubruck μέσα από τα εδάφη του σημερινού Καζακστάν./Civil Aviation Committee of the Republic of Kazakhstan, στοιχεία για την έναρξη των απευθείας αεροπορικών συνδέσεων Καζακστάν–Κύπρου, Ιούνιος 2026.
*Ο Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδης είναι ιστοριοδίφης και ερευνητής της συλλογικής μνήμης της Κύπρου. Μέσα από τη σειρά «Παλαιολόγιο» αναδεικνύει άγνωστες και λησμονημένες πτυχές της κυπριακής ιστορίας, συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν με τον μοναδικό του τρόπο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου