Συναγερμό για τις εξελίξεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο σημαίνει ο Σταύρος Καλεντερίδης, αναλύοντας τους χάρτες των τουρκικών «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» και τις συνέπειες που μπορεί να έχει η εφαρμογή τους επί του πεδίου.
Στην ανάλυσή του, ο κ. Καλεντερίδης χαρακτηρίζει τη σημερινή κατάσταση ως «κίτρινη κάρτα», προειδοποιώντας όμως ότι η μετάβαση από τη χαρτογράφηση και τη θεσμοθέτηση στην επιβολή του τουρκικού σχεδιασμού επί του πεδίου μπορεί να μετατρέψει την κατάσταση σε «κόκκινη κάρτα» και να δημιουργήσει τις συνθήκες ακόμη και για θερμό επεισόδιο.
Το κρίσιμο ερώτημα που θέτει είναι απλό: Τι θα συμβεί εάν τουρκικά σκάφη επιχειρήσουν να επιβάλουν τους κανόνες των πάρκων σε ελληνικά αλιευτικά, ερευνητικά ή άλλα πλοία;
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο Σταύρος Καλεντερίδης στον χάρτη του τουρκικού θαλάσσιου πάρκου στην Ανατολική Μεσόγειο, υποστηρίζοντας ότι ο σχεδιασμός ουσιαστικά περικυκλώνει το Καστελόριζο και το σύμπλεγμα της Μεγίστης.
Κατά την ανάλυσή του, το πραγματικό πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στην ανακοίνωση ενός περιβαλλοντικού καθεστώτος. Θα προκύψει εάν η Τουρκία επιχειρήσει να αποκτήσει στην πράξη ρυθμιστικό ρόλο στην περιοχή, αποφασίζοντας ποια δραστηριότητα επιτρέπεται και ποια απαγορεύεται.
Εάν, για παράδειγμα, η Άγκυρα επιχειρήσει να ελέγξει την αλιεία, την επιστημονική έρευνα ή άλλες δραστηριότητες, τότε, σύμφωνα με τον Καλεντερίδη, το ζήτημα περνά από το επίπεδο των χαρτών στην άσκηση εξουσίας επί του πεδίου.
Λήμνος και Σαμοθράκη στο επίκεντρο
Ανάλογη σημασία αποδίδει στον δεύτερο τουρκικό σχεδιασμό, στο βορειοανατολικό Αιγαίο.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ο συγκεκριμένος χάρτης δημιουργεί μια τουρκική ζώνη ανάμεσα στη Λήμνο και τη Σαμοθράκη, με αποτέλεσμα να αποκτά ιδιαίτερη γεωστρατηγική σημασία.
Ο Καλεντερίδης συνδέει μάλιστα τη σημερινή εξέλιξη με τη μακρά ιστορία των ελληνοτουρκικών διαφορών στο Αιγαίο, υπενθυμίζοντας τις αντιπαραθέσεις για την υφαλοκρηπίδα και τις έρευνες υδρογονανθράκων που άρχισαν να αποκτούν ιδιαίτερη ένταση τη δεκαετία του 1970.
Για τον ίδιο, επομένως, τα θαλάσσια πάρκα δεν αποτελούν μια απομονωμένη τουρκική κίνηση, αλλά έναν ακόμη κρίκο σε μια μακρά αλυσίδα διεκδικήσεων.
«Οι χάρτες υπήρχαν – τώρα γίνονται πολιτική»
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στο Εθνικό Κέντρο Έρευνας Θαλασσίου Δικαίου του Πανεπιστημίου της Άγκυρας, σημειώνοντας ότι ανάλογοι χάρτες είχαν παρουσιαστεί ήδη από το προηγούμενο διάστημα.
Κατά συνέπεια, υποστηρίζει, η Αθήνα δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι αιφνιδιάστηκε.
Σύμφωνα με την προσέγγισή του, υπάρχει συνέχεια ανάμεσα στις θεωρητικές επεξεργασίες τουρκικών ακαδημαϊκών και κρατικών φορέων και στην πολιτική που τελικά υιοθετεί η κυβέρνηση Ερντογάν.
Και εδώ βρίσκεται μία από τις σοβαρότερες προειδοποιήσεις της ανάλυσής του: ο Σταύρος Καλεντερίδης αναμένει νέα κλιμάκωση το φθινόπωρο, κάνοντας λόγο για τουρκικό νομοθετικό σχεδιασμό που, όπως υποστηρίζει, θα επιχειρεί να ενσωματώσει αντιλήψεις της «Γαλάζιας Πατρίδας» και να αποτυπώσει έναν ευρύτερο διαχωρισμό του Αιγαίου.
«Η οριοθέτηση των πάρκων είναι κίτρινη κάρτα. Η εφαρμογή τους είναι κόκκινη», είναι ουσιαστικά η κεντρική θέση του.
Η μεγάλη χαμένη ευκαιρία των ελληνικών θαλάσσιων πάρκων
Ο Σταύρος Καλεντερίδης στρέφει ταυτόχρονα τα πυρά του στην ελληνική κυβέρνηση, υποστηρίζοντας ότι η Αθήνα έχασε μια μεγάλη στρατηγική ευκαιρία όταν σχεδίαζε τα δικά της θαλάσσια πάρκα.
Παρουσιάζοντας τον αρχικό και τον τελικό ελληνικό σχεδιασμό, υποστηρίζει ότι το θαλάσσιο πάρκο στο Αιγαίο εμφανίστηκε αρχικά πολύ πιο συνεκτικό και εκτεταμένο, αλλά τελικά περιορίστηκε σε διάσπαρτες περιοχές γύρω από τις Κυκλάδες.
Κατά τον ίδιο, η Ελλάδα θα μπορούσε να είχε αξιοποιήσει το περιβαλλοντικό εργαλείο ως ένα πρώτο πολιτικό βήμα προς την άσκηση του δικαιώματος επέκτασης των χωρικών υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια.
Αντί αυτού, όπως υποστηρίζει, η Αθήνα επέλεξε έναν πολύ πιο περιορισμένο σχεδιασμό.
«Ήταν μια εξαιρετική ευκαιρία που χάθηκε», τονίζει, θεωρώντας ότι το κενό που άφησε η ελληνική πλευρά επιχειρεί σήμερα να καλύψει η Τουρκία.
Η υφαλοκρηπίδα, η ΑΟΖ και η Κύπρος
Σημαντικό τμήμα της ανάλυσης αφορά τη νομική διάσταση.
Ο Καλεντερίδης διαχωρίζει την υφαλοκρηπίδα από την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, επισημαίνοντας ότι τα δικαιώματα ενός παράκτιου κράτους επί της υφαλοκρηπίδας υφίστανται ipso facto και ab initio, ενώ η οριοθέτηση μεταξύ κρατών με αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές αποτελεί διαφορετικό ζήτημα.
Παράλληλα επαναφέρει μία πάγια θέση του: την ανάγκη οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας.
Κατά την εκτίμησή του, μια τέτοια κίνηση θα ενίσχυε αποφασιστικά την ελληνική και κυπριακή θέση στην περιοχή του συμπλέγματος της Μεγίστης και θα δυσκόλευε την προσπάθεια της Τουρκίας να δημιουργήσει διαφορετικές πραγματικότητες επί του χάρτη.
Το ερώτημα του Άγγελου Συρίγου
Ο Καλεντερίδης στέκεται ιδιαίτερα και σε τοποθέτηση του καθηγητή Διεθνούς Δικαίου και βουλευτή Άγγελου Συρίγου, ο οποίος έθεσε το κρίσιμο ερώτημα για το τι θα συμβεί εάν η Τουρκία περάσει από τη θέσπιση στην εφαρμογή των πάρκων.
Τι θα γίνει, δηλαδή, εάν τουρκικά σκάφη επιχειρήσουν να επιβάλουν περιορισμούς σε ελληνικά πλοία σε θαλάσσιες περιοχές όπου η Ελλάδα θεωρεί ότι θίγονται τα δικαιώματά της;
Για τον Καλεντερίδη, αυτό είναι πλέον το πραγματικό ζήτημα.
Διότι τότε η Αθήνα δεν θα μπορεί να περιοριστεί σε ανακοινώσεις περί διεθνούς δικαίου. Θα κληθεί να αποφασίσει εάν και με ποιον τρόπο θα εμποδίσει την εφαρμογή των τουρκικών μέτρων επί του πεδίου.
«Τέλος στα ήρεμα νερά»
Ο αναλυτής ασκεί σφοδρή κριτική στην πολιτική των «ήρεμων νερών» που ακολούθησε η Αθήνα μετά τη Διακήρυξη των Αθηνών.
Κατά την άποψή του, η αποκλιμάκωση δεν οδήγησε την Τουρκία σε εγκατάλειψη των διεκδικήσεών της. Αντίθετα, θεωρεί ότι η Άγκυρα χρησιμοποίησε την περίοδο χαμηλότερης έντασης για να συνεχίσει τη συστηματική επεξεργασία των θέσεών της.
Συνδέει μάλιστα τα θαλάσσια πάρκα με την πρόσφατη επαναφορά από την Τουρκία της συζήτησης περί περιοχών των οποίων αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία, δηλαδή με το γνωστό δόγμα των «γκρίζων ζωνών».
Έτσι, σύμφωνα με τον ίδιο, σχηματίζεται μία ευρύτερη εικόνα:
γκρίζες ζώνες – θαλάσσια πάρκα – Γαλάζια Πατρίδα – περιορισμός της ελληνικής επήρειας – αμφισβήτηση του δικαιώματος επέκτασης στα 12 ν.μ.
«Πάμε προς τέταρτη μεγάλη κρίση στο Αιγαίο»
Από τα πλέον ηχηρά σημεία της παρέμβασής του είναι η εκτίμηση ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις βρίσκονται ήδη μέσα σε μια νέα, τέταρτη περίοδο κρίσης.
Ο Καλεντερίδης παραπέμπει στις προηγούμενες μεγάλες φάσεις της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης —την κρίση της υφαλοκρηπίδας, την κρίση του 1987 και τα Ίμια— και θεωρεί ότι η περίοδος που άρχισε με την ένταση στον Έβρο και το Oruc Reis δεν έχει πραγματικά τελειώσει.
Αντιθέτως, υποστηρίζει ότι εξελίσσεται σε μια μακρόχρονη αναμέτρηση, η οποία σήμερα αποκτά νέα μορφή μέσω χαρτών, θαλάσσιων ζωνών, περιβαλλοντικών καθεστώτων και νομικοπολιτικών τετελεσμένων.
Η τελική του προειδοποίηση είναι σαφής: το κρίσιμο σημείο δεν θα είναι η ανακοίνωση των τουρκικών χαρτών, αλλά η στιγμή κατά την οποία η Άγκυρα θα επιχειρήσει να τους εφαρμόσει.
Τότε, κατά τον Σταύρο Καλεντερίδη, θα φανεί εάν τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα αποτελούν ένα ακόμη εργαλείο πολιτικής πίεσης ή τον προθάλαμο μιας πολύ σοβαρότερης ελληνοτουρκικής κρίσης.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου