Η Σοβιετική Ένωση κατείχε το πιο εξελιγμένο επιθετικό πρόγραμμα βιολογικών όπλων στην ανθρώπινη ιστορία και οπλίστηκε με την πανώλη.

 

Στις 2 Οκτωβρίου, σε μια πόλη που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν μπορούσαν να εντοπίσουν στον χάρτη, μια νεαρή γυναίκα πέθανε από πνευμονία που κανείς δεν μπορούσε να κατονομάσει. Το όνομά της ήταν Ντάρια Σιπίλοβα, ήταν είκοσι οκτώ ετών και εργαζόταν ως τεχνικός εργαστηρίου στο Σέλεχοφ, έναν μικρό οικισμό στην περιοχή Ιρκούτσκ της Σιβηρίας, σε ένα ινστιτούτο του οποίου ο σκοπός ύπαρξης είναι η μελέτη της πανώλης. Δύο μέρες νωρίτερα είχε αρρωστήσει στη δουλειά, είχε πάει σπίτι και δεν είχε αναρρώσει ποτέ.

Η επίσημη εκδοχή είναι προσεκτική μέχρι σημείου υπεκφυγής. Η Rospotrebnadzor, η αρμόδια υπηρεσία υγείας της Ρωσίας, δήλωσε ότι πέθανε από πνευμονία άγνωστης προέλευσης και ότι δεν είχε καταγραφεί κανένα κρούσμα πανώλης στο Ιρκούτσκ. Ο επικεφαλής μιας γειτονικής περιοχής, της Μπουριατίας, είχε ήδη πει στον κόσμο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι πέθανε από την ασθένεια και στη συνέχεια επεξεργάστηκε την ανάρτησή του για να μετριάσει τον ισχυρισμό σε πιθανότητα. Ακόμη και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ενημερώθηκε ότι δεν υπήρχε τίποτα να δει. Και τότε, σιωπηλά, όλοι άρχισαν να συμπεριφέρονται σαν να υπήρχε,αναφέρει το madgewaggy.blogspot.com

Αυτός είναι ένας τεράστιος μηχανισμός για να συγκεντρωθεί κανείς πάνω από έναν θάνατο από μια ανώνυμη πνευμονία. Καμία χώρα δεν σφραγίζει νοσοκομεία, δεν ακυρώνει εκδηλώσεις, δεν ελέγχει αεροδρόμια και δεν τρομάζει τους γείτονές της επειδή ένας τεχνικός εργαστηρίου κόλλησε μια συνηθισμένη λοίμωξη στο στήθος. Τα κάνει αυτά όταν δεν είναι σίγουρος για τι έχει να κάνει και όταν η ειλικρινής απάντηση θα ήταν πιο ανησυχητική από την καθησυχαστική που έχει επιλέξει να δώσει.

Αυτό αφήνει το μόνο ερώτημα στο οποίο κανένας αξιωματούχος δεν έχει απαντήσει. Τι υπήρχε μέσα σε αυτό το εργαστήριο.

Η απάντηση δεν εξαρτάται από την τύχη ενός μόνο τεχνικού. Εξαρτάται από το γεγονός ότι το Ινστιτούτο Έρευνας κατά της Πανώλης του Ιρκούτσκ στη Σιβηρία δεν είναι μια συνηθισμένη εγκατάσταση δημόσιας υγείας. Αντίθετα, είναι ένας επιζών κόμβος ενός δικτύου που χτίστηκε από μια υπερδύναμη που πέρασε τέσσερις δεκαετίες κατασκευάζοντας κρυφά τα πιο θανατηφόρα βακτήρια που είναι γνωστά στην ανθρωπότητα και που αντιμετώπισε την πανώλη όχι ως ασθένεια που έπρεπε να θεραπευτεί, αλλά ως όπλο που έπρεπε να ακονιστεί. Αν το στέλεχος στη Σιβηρία ήταν συνηθισμένο, ο κόσμος δύσκολα θα το προσέξει. Αν ήταν κάτι που κατασκεύασε η Σοβιετική Ένωση, η άνετη αριθμητική που οι υγειονομικοί αξιωματούχοι συνεχίζουν να επαναλαμβάνουν - ότι τα αντιβιοτικά θα μας σώσουν - μπορεί να μην επιβιώσουν από την επαφή με την πραγματικότητα.

Ένας δεύτερος λόγος για να το λάβουμε αυτό στα σοβαρά δεν έχει καμία σχέση με τη Ρωσία. Ο σύγχρονος κόσμος έχει περάσει εβδομήντα χρόνια λέγοντας στον εαυτό του ότι η πανώλη είναι ένα λυμένο πρόβλημα, μια μεσαιωνική περιέργεια με μια σύγχρονη θεραπεία. Αυτή η εμπιστοσύνη στηρίζεται σε έναν μόνο πυλώνα: η πνευμονική πανώλη, η μόνη μορφή που μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο, είναι ένα βακτήριο και τα βακτήρια μπορούν να θανατωθούν με φάρμακα. Κάθε στρατηγική, πρωτόκολλο και σχέδιο έκτακτης ανάγκης υποθέτει ότι τα φάρμακα λειτουργούν. Αυτό που λίγοι άνθρωποι εκτός ενός μικρού κύκλου ειδικών εκτιμούν είναι ότι η Σοβιετική Ένωση πέρασε την τελευταία δεκαετία της ζωής της κατασκευάζοντας εκδοχές της πανώλης σχεδιασμένες για να βεβαιωθεί ότι δεν θα λειτουργήσουν. Στη συνέχεια κατέρρευσε και άφησε αυτές τις εκδοχές να λειτουργούν.

Η μόνη πανούκλα που ταξιδεύει με την αναπνοή

Η πανώλη εμφανίζεται σε τρεις μορφές και σχεδόν όλοι έχουν ακούσει για τη λάθος. Η εκδοχή που έχει χαραχθεί στην ευρωπαϊκή φαντασία, η βουβωνική πανώλη, εξαπλώνεται με το δάγκωμα ενός μολυσμένου ψύλλου και εμφανίζεται με πρησμένους, οδυνηρούς λεμφαδένες που ονομάζονται βουβώνες. Η σηψαιμική πανώλη κατακλύζει την κυκλοφορία του αίματος και μπορεί να σκοτώσει πριν εμφανιστεί οποιαδήποτε βουβωνική πανώλη. Και οι δύο είναι τρομερές και θανατηφόρες χωρίς θεραπεία, αλλά καμία δεν μεταδίδεται εύκολα από το ένα άτομο στο άλλο.

Η πνευμονική πανώλη είναι η εξαίρεση, αυτή που συμπεριφέρεται σαν αναπνευστικός ιός ενώ σκοτώνει σαν κάτι από τον Μεσαίωνα. Εγκαθίσταται στους πνεύμονες και αφήνει το σώμα με την αναπνοή. Όταν ένα μολυσμένο άτομο βήχει ή ακόμα και εκπνέει δυνατά, εκτοξεύει μια λεπτή ομίχλη από σταγονίδια που φέρουν το Yersinia pestis, το ραβδοειδές βακτήριο πίσω από και τις τρεις μορφές. Όποιος στέκεται αρκετά κοντά το εισπνέει και ο χρόνος ξεκινά. Αυτή είναι η μόνη μορφή πανώλης που μεταδίδεται από άτομο σε άτομο και τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων στην Ατλάντα το λένε ακριβώς με αυτά τα λόγια.

Το χρονοδιάγραμμα είναι αυτό που το κάνει τρομακτικό. Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν μέσα σε μία ή δύο ημέρες από την έκθεση και η περίοδος επώασης σπάνια ξεπερνά τις τρεις ημέρες. Πυρετός, ρίγη, βήχας που σύντομα φέρνει αίμα. Από το πρώτο σημάδι της ασθένειας, το χρονικό περιθώριο για δράση μετριέται σε ώρες. Λάβετε αντιβιοτικά εντός περίπου είκοσι τεσσάρων ωρών από την έναρξη των συμπτωμάτων και οι πιθανότητες είναι καλές. Αν χάσετε αυτό το χρονικό περιθώριο, η περίπτωση είναι κοντά στην θανατική καταδίκη. Η πνευμονική πανώλη, η οποία δεν αντιμετωπίζεται με θεραπεία, είναι θανατηφόρα στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων και αρκετά γρήγορα ώστε ένας ασθενής να μπορεί να μιλάει στο πρωινό και να πεθαίνει μέχρι το επόμενο βράδυ.

Συγκρίνετε αυτό με τις ιογενείς πανδημίες της πρόσφατης μνήμης. Η Covid-19 εξαπλώθηκε εύκολα και σκότωσε ένα μικρό κλάσμα όσων έφτασε. Η πνευμονική πανώλη εξαπλώνεται λιγότερο αποτελεσματικά, αλλά σκοτώνει ένα πολύ μεγαλύτερο ποσοστό των ανθρώπων που αγγίζει, και το κάνει σε μέρες αντί για εβδομάδες. Ένα παθογόνο με αυτόν τον συνδυασμό - σύντομη επώαση, αερογενής μετάδοση, βάναυση θνησιμότητα - είναι το είδος του πράγματος που αδειάζει τις πόλεις. Η βουβωνική πανώλη σάρωσε σε όλη τη μεσαιωνική Ευρώπη στις πλάτες των ψύλλων και των αρουραίων για το μεγαλύτερο μέρος μιας δεκαετίας. Ο πνευμονικός ξάδερφός της μπορεί να μετακινηθεί μέσα από έναν τερματικό σταθμό αεροδρομίου σε ένα μόνο απόγευμα.

Δεν πρόκειται ούτε για μια ασθένεια του παρελθόντος, κάτι που το κοινό τείνει να ξεχνάει. Μερικές εκατοντάδες κρούσματα αναφέρονται σε όλο τον κόσμο κάθε χρόνο, συγκεντρωμένα σε μέρη όπως η Μαδαγασκάρη και η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, με μικρότερες περιοχές στην κεντρική Ασία, τη Μογγολία και τις δυτικές Ηνωμένες Πολιτείες. Το 2017, η Μαδαγασκάρη υπέστη ένα ξέσπασμα πνευμονικής πανώλης που μόλυνε χιλιάδες και πανικόβαλε για λίγο τον Ινδικό Ωκεανό. Το 2014, ένας άνδρας από το Κολοράντο έγινε ο πρώτος Αμερικανός εδώ και έναν αιώνα που κόλλησε την πνευμονική μορφή στη χώρα του. Το βακτήριο δεν έχει εξαφανιστεί ποτέ. Απλώς κρατήθηκε σε απόσταση αναπνοής από τα φάρμακα και τη γεωγραφία.

Η γεωγραφία, ωστόσο, αποτελεί μια πιο αδύναμη άμυνα από ό,τι ήταν κάποτε. Η πανώλη ζει σε πληθυσμούς τρωκτικών σε τεράστιες εκτάσεις του πλανήτη και κάθε τόσο μία από αυτές τις δεξαμενές ξεχειλίζει μέσα στον άνθρωπο. Αυτό που ακολουθεί εξαρτάται αποκλειστικά από το πόσο γρήγορα αναγνωρίζεται το πρώτο κρούσμα και πόσο γρήγορα αντιμετωπίζεται ο ασθενής. Σε μια αγροτική περιοχή με λειτουργική κλινική, αυτό είναι ένα διαχειρίσιμο πρόβλημα. Σε ένα γεμάτο αεροδρόμιο, σε μια αίθουσα αναμονής νοσοκομείου ή σε ένα εργαστήριο όπου το στέλεχος είναι χειρότερο από οτιδήποτε δημιουργεί η φύση, δεν είναι.

Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που η Σοβιετική Ένωση το βρήκε τόσο ενδιαφέρον. Μια ασθένεια που εξαπλώνεται με την αναπνοή, σκοτώνει μέσα σε λίγες μέρες και μπορεί να σταματήσει μόνο με μία κατηγορία φαρμάκων είναι ένα δώρο για όποιον κατασκευάζει ένα όπλο. Η φύση είχε ήδη κάνει το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς. Το μόνο που έπρεπε να κάνουν οι Σοβιετικοί ήταν να αφαιρέσουν το ένα πράγμα που την έκανε επιβιώσιμη.

Το Εργοστάσιο Σκιών μιας Αυτοκρατορίας

Για το μεγαλύτερο μέρος του Ψυχρού Πολέμου, ο κόσμος πίστευε ότι η σοβιετική προσπάθεια για βιολογικά όπλα ήταν μια μέτρια, αμυντική υπόθεση. Οι Αμερικανοί είχαν το δικό τους πρόγραμμα, οι Βρετανοί το δικό τους και όλοι υπέθεσαν ότι η Μόσχα είχε κάτι παρόμοιο αλλά μικρότερο, πιο τακτοποιημένο και υπό ασφαλή έλεγχο. Στην πραγματικότητα, όπως έγινε σαφές μόνο μετά το 1991, η Σοβιετική Ένωση είχε κατασκευάσει τη μεγαλύτερη και πιο εξελιγμένη επιχείρηση επιθετικών βιολογικών όπλων που είχε ποτέ συγκροτηθεί και είχε πει ψέματα γι' αυτό για σαράντα χρόνια.

Η αρχιτεκτονική αυτού του ψεύδους ήταν μια πολιτική οργάνωση-βιτρίνα που ονομαζόταν Biopreparat. Στα χαρτιά, ήταν μια φαρμακευτική επιχείρηση, ένα όνομα που επινοήθηκε για να ακούγεται βαρετό. Στην πράξη, λειτουργούσε κάπου μεταξύ σαράντα και πενήντα ερευνητικών και παραγωγικών εγκαταστάσεων σε όλη τη Σοβιετική Ένωση, όλες τους εργάζονταν αθόρυβα πάνω σε μικρόβια που προορίζονταν να φορτωθούν σε πυραύλους και να εκτοξευθούν από αεροσκάφη. Ένα παράλληλο πρόγραμμα, το Ekologiya, επιτέθηκε σε καλλιέργειες και ζώα, με βάση τη θεωρία ότι ένα έθνος μπορεί να λιμοκτονήσει τόσο εύκολα όσο μπορεί να μολυνθεί.

Η κλίμακα είναι ακόμη δύσκολο να κατανοηθεί. Στο απόγειό της, η προσπάθεια είχε προϋπολογισμούς που πλησίαζαν το ένα δισεκατομμύριο δολάρια ετησίως. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι εργάζονταν σε όλο το δίκτυο, οι περισσότεροι χωρίς να έχουν ιδέα για ποιο σκοπό εξυπηρετούσε όλη αυτή την επιχείρηση. Οι επιστήμονες της Biopreparat χειρίστηκαν την ευλογιά, τον άνθρακα, τον Έμπολα, τον ιό Marburg, την τουλαραιμία και μια μακρά λίστα άλλων φρικτών καταστάσεων, με την επιπόλαιη μυστικότητα ενός ιδρύματος που δεν απαντούσε σε κανέναν συγκεκριμένα και δεν ανέφερε σχεδόν τίποτα.

Οι ρίζες του ανάγονται στη δεκαετία του 1920, όταν το νεαρό σοβιετικό κράτος άρχισε να ασχολείται με τη νέα επιστήμη του μικροβιακού πολέμου. Το έργο επιταχύνθηκε υπό τον Στάλιν και επεκτάθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, πριν καταργηθεί επίσημα στα χαρτιά το 1972. Εκείνη τη χρονιά η Μόσχα υπέγραψε τη Σύμβαση για τα Βιολογικά Όπλα, μια συνθήκη που απαγόρευε την ανάπτυξη και την αποθήκευση βιολογικών όπλων. Οι Αμερικανοί την τήρησαν σε μεγάλο βαθμό ή τουλάχιστον κινήθηκαν προς αυτή την κατεύθυνση. Η Μόσχα την υπέγραψε και στη συνέχεια, πίσω από ένα τείχος μυστικότητας, έκανε ακριβώς το αντίθετο, κλιμακώνοντας ένα μυστικό επιθετικό πρόγραμμα που τελικά θα επισκίαζε οτιδήποτε είχε κατασκευάσει οποιαδήποτε υπερδύναμη στο παρελθόν.

Η σοβιετική ηγεσία είχε ένα αποφασιστικό πλεονέκτημα έναντι των αντιπάλων της, και αυτό οφειλόταν περισσότερο στην καλή τύχη παρά στον καλό σχεδιασμό. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Κόκκινος Στρατός είχε καταλάβει ένα γερμανικό εργοστάσιο στο Μάρμπουργκ που είχε κατασκευαστεί για την κατασκευή βιολογικών όπλων, μαζί με μεγάλη γερμανική τεχνογνωσία. Οι Σοβιετικοί απορρόφησαν και τα δύο και συνέχισαν. Μέχρι τη δεκαετία του 1970 είχαν τα χρήματα, τη θεσμική βούληση και την πολιτική αδιαφορία για το ρίσκο που απαιτεί ένα πρόγραμμα όπως αυτό.

Ολόκληρη την επιχείρηση διηύθυνε ένας Καζάκος ονόματι Κανατζάν Αλιμπέκοφ, ο οποίος αργότερα συντόμευσε το όνομά του σε Κεν Αλιμπέκ όταν αυτομόλησε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1992 και άρχισε να λέει στη Δύση τι είχε χάσει. Ως πρώτος αναπληρωτής διευθυντής της Biopreparat, ήταν ένας από τους λίγους ανθρώπους στη γη με πλήρη εικόνα του προγράμματος. Τα απομνημονεύματά του, Biohazard, διαβάζονται λιγότερο σαν επιστημονική γραφή και περισσότερο σαν εξομολόγηση, και παραμένουν ένα από τα λίγα παράθυρα σε μια επιχείρηση που σχεδιάστηκε για να μην φανεί ποτέ.

Δύο επεισόδια από τη σοβιετική εποχή αξίζει να θυμόμαστε, επειδή δείχνουν τόσο τον κίνδυνο όσο και την απάτη.

Η πρώτη έλαβε χώρα το 1971, στην πόλη Αράλσκ του Καζακστάν, στις όχθες μιας συρρικνούμενης εσωτερικής θάλασσας. Ένα σοβιετικό πολεμικό πλοίο είχε δοκιμάσει ένα στέλεχος ευλογιάς στο νερό και ο ιός επέστρεψε στην ακτή. Το ξέσπασμα που ακολούθησε μόλυνε αρκετούς ανθρώπους και σκότωσε τρεις, σε ένα μέρος όπου η ευλογιά υποτίθεται ότι είχε εξαλειφθεί. Η Μόσχα το απέκρυψε και ο κόσμος έμαθε τις λεπτομέρειες χρόνια αργότερα.

Το δεύτερο είναι πολύ πιο γνωστό, τουλάχιστον μεταξύ των ειδικών. Τον Απρίλιο του 1979, στην πόλη Σβερντλόφσκ, τώρα Αικατερινούπολη, μια μυστηριώδης ασθένεια άρχισε να σκοτώνει ανθρώπους σε μια περιοχή που βρισκόταν κάτω από τον άνεμο μιας στρατιωτικής εγκατάστασης. Τα θύματα πέθαναν από κάτι που έμοιαζε με άνθρακα. Οι Σοβιετικοί αξιωματούχοι απέδωσαν το μολυσμένο κρέας που πωλούνταν στη μαύρη αγορά, και για χρόνια η εξήγηση ίσχυε, επειδή ήταν βολική και κανείς δεν μπορούσε να την διαψεύσει. Μόνο το 1992, υπό την κυβέρνηση του Μπόρις Γέλτσιν, αποκαλύφθηκε η αλήθεια: ένα φίλτρο σε ένα στρατιωτικό μικροβιολογικό εργοστάσιο είχε χαλάσει και ένα σύννεφο σπόρων άνθρακα είχε πλανηθεί πάνω από την πόλη. Δεκάδες πέθαναν. Μετά από δεκατρία χρόνια άρνησης, ήταν η πρώτη αδιάσειστη απόδειξη ότι η Σοβιετική Ένωση είχε χρησιμοποιήσει ένα γνήσιο συγκρότημα βιολογικών όπλων ακριβώς κάτω από τη μύτη του κόσμου.

Το Yersinia pestis βρισκόταν κοντά στο κέντρο αυτού του συμπλέγματος. Οι Σοβιετικοί κατάλαβαν κάτι που οι αντίπαλοί τους ήταν πιο αργοί στο να κατανοήσουν. Η πανώλη είναι μια αρχαία ασθένεια με μια σύγχρονη ευπάθεια: επειδή είναι βακτήριο, μπορεί να αντιμετωπιστεί με αντιβιοτικά, και τα αντιβιοτικά ήταν το μόνο πράγμα που στεκόταν ανάμεσα σε μια επιδημία και μια καταστροφή. Ακολούθησε το προφανές ερώτημα, και δεν ήταν το είδος του ερωτήματος που ένας σχεδιαστής όπλων αφήνει αναπάντητο. Τι θα γινόταν αν μπορούσαμε να αφαιρέσουμε το αντιβιοτικό;

Διδάσκοντας νέα κόλπα σε ένα βακτήριο

Μέχρι τα μέσα έως τα τέλη της δεκαετίας του 1980, οι επιστήμονες της Biopreparat είχαν ξεπεράσει την απλή καλλιέργεια μικροβίων και άρχισαν να τα ξαναγράφουν. Η γενετική μηχανική είχε φτάσει και το σοβιετικό πρόγραμμα την άρπαξε με έναν ενθουσιασμό που έφτανε στα όρια της εμμονής. Το πρώτο βήμα ήταν ακατέργαστο, σχεδόν πρωτόγονο, αλλά η πρόθεση ήταν αδιαμφισβήτητη. Ήθελαν χίμαιρες - οργανισμούς που συναρμολογούνταν από μέρη άλλων οργανισμών - και ήθελαν να κάνουν πράγματα που η φύση δεν είχε ποτέ κανονίσει.

Το αγαπημένο τέχνασμα ήταν κομψό στην σκληρότητά του, επειδή μετέτρεπε την ίδια τη θεραπεία σε δεύτερο όπλο.

Ο μηχανισμός λειτούργησε ως εξής. Πάρτε το Yersinia pestis και εισάγετε μέσα του έναν μικρό δακτύλιο DNA, ένα πλασμίδιο, που φέρει το γονίδιο για μια τοξίνη. Στη συνέχεια, αφήστε έναν ασθενή να μολυνθεί με πνευμονική πανώλη. Εάν η διάγνωση γίνει εγκαίρως, ο γιατρός κάνει το μόνο που είναι διαθέσιμο και χορηγεί αντιβιοτικά. Τα φάρμακα επιτίθενται στα βακτήρια και τα διασπούν, μια διαδικασία που ονομάζεται λύση. Τη στιγμή που αυτά τα κύτταρα σπάνε, απελευθερώνουν την τοξίνη που κρύβεται μέσα τους, κατευθείαν σε ένα σώμα που έχει ήδη εξασθενήσει από τη μόλυνση.

Το πρώτο ωφέλιμο φορτίο που επέλεξαν οι Σοβιετικοί ήταν η μυελινική τοξίνη. Η μυελίνη είναι το λιπαρό περίβλημα που μονώνει τις νευρικές ίνες και μια τοξίνη που την επιτίθεται προκαλεί ένα ιδιόμορφο, ανησυχητικό σύνολο συμπτωμάτων: παράλυση, διακυμάνσεις στην αρτηριακή πίεση, ακανόνιστο καρδιακό παλμό, αλλαγές στη συμπεριφορά. Ένας ασθενής που θεραπεύτηκε με επιτυχία για πανώλη θα μπορούσε να ανατραπεί από την ίδια τη θεραπεία και οι γιατροί μπορεί να μην καταλάβουν ποτέ γιατί. Ο Αλίμπεκ χαρακτήρισε το επίτευγμα ως μια μεγάλη νίκη, σημειώνοντας ότι ενώ ένα ολοκληρωμένο όπλο κατά της τοξίνης-πανώλης δεν βγήκε ποτέ από τη γραμμή παραγωγής πριν από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, το πείραμα είχε αποδείξει την ιδέα και άνοιξε την πόρτα σε κάτι χειρότερο.

Κάτι χειρότερο δεν άργησε να συμβεί. Ένας αναπληρωτής διευθυντής της Biopreparat, ονόματι Sergei Netesov, πρότεινε ένα πιο φιλόδοξο φάρμακο: την εγκεφαλίτιδα των ιπποειδών της Βενεζουέλας, έναν ιό που προσβάλλει τον εγκέφαλο. Ο σχεδιασμός ήταν πανομοιότυπος, η συνέπεια πολύ πιο δραματική. Απελευθερωμένος από το βακτήριο που είχε υποστεί ρήξη, ο ιός θα παρέκαμπτε το μεγαλύτερο μέρος της άμυνας του σώματος και θα ταξίδευε κατευθείαν στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Ένας ασθενής που νοσηλευόταν για πανώλη θα πέθαινε από εγκεφαλίτιδα μέσα σε μία εβδομάδα έως δέκα ημέρες, καθώς ο γιατρός θα είχε κερδίσει την πρώτη μάχη και θα είχε χάσει τον πόλεμο χωρίς ποτέ να καταλάβει τι είχε συμβεί.

Οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες, σε συνδυασμό με τις μαρτυρίες των αποστατών, άρχισαν να σχηματίζουν μια εικόνα που οι Σοβιετικοί ήλπιζαν να κρατήσουν κρυφή. Η Μόσχα δεν απλώς αποθήκευε υπερμικρόβια. Κατασκεύαζε εκδοχές του Yersinia pestis γύρω από μια μόνο υπόθεση: ότι η Δύση θα αντιμετώπιζε οποιοδήποτε ξέσπασμα με αντιβιοτικά και ότι η θεραπεία θα μπορούσε να μετατραπεί σε παγίδα.

Αυτό ήταν το πνευματικό άλμα που διαχώρισε το σοβιετικό πρόγραμμα από όλα τα άλλα. Οι Αμερικανοί σκεφτόντουσαν τα μικρόβια. Οι Σοβιετικοί σκεφτόντουσαν την αλληλεπίδραση μεταξύ ενός μικροβίου και του ιατρικού συστήματος που θα προσπαθούσε να το περιορίσει. Σχεδίασαν ένα παθογόνο που θα ήταν στο πιο επικίνδυνο σημείο του ακριβώς όταν οι γιατροί έκαναν το σωστό. Η πανώλη θα διαγιγνώσκονταν, τα φάρμακα θα χορηγούνταν, τα βακτήρια θα πέθαιναν και με το θάνατο θα απελευθέρωναν κάτι χειρότερο. Κάθε βήμα της σωστής αντίδρασης τροφοδοτούσε την ασθένεια.

Αυτό ήταν μόνο το πρώτο επίπεδο. Μια πιο εμπεριστατωμένη προσέγγιση, και αυτή που κράτησε τους Δυτικούς στρατηγικούς αναλυτές σε εγρήγορση, ήταν να γίνει το βακτήριο εντελώς ανθεκτικό στα φάρμακα. Ένα στέλεχος που απλώς αρνείται να πεθάνει είναι πιο δύσκολο να καταπολεμηθεί από ένα που σε σκοτώνει όταν σε σκοτώνει. Έτσι, οι Σοβιετικοί εργάστηκαν και στα δύο, άλλοτε στο ίδιο εργαστήριο, άλλοτε σε εγκαταστάσεις που δεν αναγνώριζαν επίσημα η μία την ύπαρξη της άλλης.

Ο άνθρωπος που είπε στους Βρετανούς

Η πιο ξεκάθαρη προειδοποίηση ήρθε το 1989, όταν ένας λιποτάκτης ονόματι Βλαντιμίρ Πασέτσνικ μπήκε στη Βρετανία και είπε στους χειριστές του κάτι που τους αναστάτωσε σοβαρά. Οι Σοβιετικοί, είπε, είχαν τροποποιήσει γενετικά ένα στέλεχος Yersinia pestis που μπορούσε να αντισταθεί πλήρως στα αντιβιοτικά - όχι ένα μικρόβιο που απελευθέρωσε δηλητήριο όταν πέθανε, αλλά ένα που απλώς αρνήθηκε να πεθάνει εξαρχής.

Ο Πασέτσνικ δεν ήταν ασήμαντος. Είχε διευθύνει το Ινστιτούτο Υπερκαθαρών Βιολογικών Παρασκευασμάτων στο Λένινγκραντ, ένα από τα κοσμήματα του μυστικού δικτύου, και ήξερε τι έλεγε. Όταν κάθισε με τις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες και σκιαγράφησε την κλίμακα αυτού που είχε κατασκευάσει η Μόσχα, οι άντρες απέναντι από το τραπέζι συνειδητοποίησαν ότι είχαν παραπλανηθεί άσχημα για χρόνια. Το σοβιετικό πρόγραμμα δεν ήταν κάτι το ιδιαίτερο. Ήταν μια βιομηχανική επιχείρηση, που λειτουργούσε μυστικά όλο το διάστημα που η συνθήκη έλεγε το αντίθετο.

Η είδηση ​​έφτασε στην κορυφή δύο κυβερνήσεων. Ο Τζορτζ Μπους του πρεσβύτερου και η Μάργκαρετ Θάτσερ, η οποία τότε βρισκόταν στην τελευταία της πορεία ως πρωθυπουργός, πίεσαν τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ να ανοίξει αρκετές από τις εγκαταστάσεις του σε ξένους επιθεωρητές. Οι πρώτες επισκέψεις πραγματοποιήθηκαν τον Ιανουάριο του 1991, τον τελευταίο χρόνο της ύπαρξης της Σοβιετικής Ένωσης, και αυτά που είδαν οι επιθεωρητές επιβεβαίωσαν αρκετά την ιστορία του Πασέτσνικ ώστε να αλλάξουν τον τρόπο που η Δύση σκεφτόταν τα βιολογικά όπλα. Εργοστάσια που υποτίθεται ότι παρασκευάζουν βιταμίνες αποδείχθηκαν ότι στέγαζαν εξοπλισμό που κατασκευάστηκε για να οπλίσει τον άνθρακα σε κλίμακα που κανείς δεν είχε προβλέψει.

Διαβάστε ξανά αυτήν την ημερομηνία, γιατί έχει σημασία. Οι επιθεωρήσεις πραγματοποιήθηκαν όταν η Σοβιετική Ένωση είχε μήνες ζωής ακόμα. Η αλήθεια για το μεγαλύτερο πρόγραμμα βιολογικών όπλων στην ιστορία επιβεβαιώθηκε ακριβώς τη στιγμή που το κράτος που το διαχειριζόταν κατέρρεε. Στη συνέχεια, τα χρήματα τελείωσαν, η ένωση διαλύθηκε και πολλά ερωτήματα έμειναν να αιωρούνται στον αέρα των μισοχρηματοδοτούμενων ινστιτούτων, τα οποία κανείς στη Μόσχα δεν είχε τον χρόνο ή τον προϋπολογισμό να διευθετήσει.

Αυτό που ακολούθησε ήταν μια δεκαετία σιωπηλής ανησυχίας. Δυτικές ομάδες πήγαν στη Ρωσία για να βοηθήσουν στην ασφάλεια των παλιών εγκαταστάσεων, να αποτρέψουν τους επιστήμονες από το να μεταναστεύσουν στο Ιράν ή το Ιράκ, να καταγράψουν τι υπήρχε στις καταψύκτες. Μερικά από αυτά λειτούργησαν· πολλά όχι. Τα στελέχη αποθηκεύτηκαν, ξεχάστηκαν, μετακινήθηκαν ή διατηρήθηκαν ζωντανά από μικρές ομάδες πεισματάρηδων ερευνητών που πίστευαν ότι το έργο τους εξακολουθούσε να έχει σημασία. Η Σοβιετική Ένωση είχε εξαφανιστεί. Τα μικρόβιά της όχι.

Ένας θάνατος στο Σέλεχοφ

Αυτό μας φέρνει πίσω σε μια πόλη που ονομάζεται Σέλεχοφ, και σε έναν τεχνικό που πέθανε από πνευμονία χωρίς όνομα.

Το Ινστιτούτο Ερευνών κατά της Πανώλης του Ιρκούτσκ στη Σιβηρία βρίσκεται σε αυτήν την πόλη και βρίσκεται εκεί, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, από τη σοβιετική εποχή. Είναι μια πραγματική εγκατάσταση με πραγματική εντολή: να παρακολουθεί την πανώλη, να τη μελετά και να είναι σε ετοιμότητα όταν έρθει από τη στέπα. Οι σταθμοί κατά της πανώλης ήταν μια σοβιετική εφεύρεση, μια ζώνη εργαστηρίων που ήταν διασκορπισμένα σε όλο το νότο της χώρας, από τον Καύκασο μέχρι την κεντρική Ασία και τη Σιβηρία, όλα παρακολουθώντας τις δεξαμενές τρωκτικών όπου περιμένει το βακτήριο. Τα περισσότερα επέζησαν της κατάρρευσης. Μερικά εξακολουθούν να διατηρούν στελέχη που κατασκευάστηκαν τα χρόνια που τα χρήματα ήταν καλά.

Η Σιπίλοβα εργαζόταν σε ένα από αυτά. Αρρώστησε στη δουλειά στις 30 Σεπτεμβρίου και πέθανε στις 2 Οκτωβρίου. Ενδιάμεσα, η ιστορία απέκτησε δύο αντικρουόμενες εξηγήσεις: ότι είχε κολλήσει κάτι σε ένα ταξίδι στην Ταϊλάνδη ή ότι είχε σπάσει έναν δοκιμαστικό σωλήνα στο εργαστήριο και είχε μολυνθεί. Η Rospotrebnadzor αρνήθηκε ότι είχε συμβεί οποιοδήποτε ατύχημα, στη συνέχεια αρνήθηκε ότι εμπλέκεται πανώλη και έκτοτε διατηρεί μια μελετημένη ηρεμία που βρίσκεται αμήχανα δίπλα στην κλίμακα των προφυλάξεων.

Οι προφυλάξεις είναι οι εξής: νοσοκομεία σφραγισμένα για τουλάχιστον τρεις εβδομάδες, διακόσιες επαφές παρακολουθούνται, ελέγχονται οι θερμοκρασίες στο αεροδρόμιο, ακυρώνονται εκδηλώσεις, μάσκες στο εργοστάσιο αλουμινίου, τα σύνορα σφίγγονται από τρεις νευρικούς γείτονες. Αν η επίσημη γραμμή είναι σωστή - μια συνηθισμένη πνευμονία, καμία σχέση με την πανώλη, καμία σχέση με το εργαστήριο - τότε πρόκειται για μια αξιοσημείωτη υπερβολική αντίδραση και κάποιος στο Ιρκούτσκ οφείλει στο κοινό μια εξήγηση.

Μια άλλη ερμηνεία ταιριάζει πιο άνετα με τα γεγονότα. Ένας τεχνικός σε ένα ινστιτούτο πανώλης, εργαζόμενος με ένα στέλεχος, κολλάει την ασθένεια και πεθαίνει πριν καν κανείς καταλάβει τι είναι. Το ινστιτούτο, μη βεβαιωμένο για το αν το στέλεχος ήταν συνηθισμένο ή τεχνητό, κάνει το συνετό και κλειδώνει τα πάντα. Η Μόσχα, απρόθυμη να παραδεχτεί ότι ένα υπερμικρόβιο της σοβιετικής εποχής μπορεί να έχει ξεφύγει από το λουρί του, το αποκαλεί πνευμονία και ζητά από όλους να παραμείνουν ψύχραιμοι. Οι γείτονες που έχουν μάθει να μην εμπιστεύονται τις διαβεβαιώσεις της Μόσχας κλείνουν σιωπηλά τα σύνορά τους.

Η περίοδος επώασης είναι το κλειδί για τις επόμενες ημέρες. Η πνευμονική πανώλη εμφανίζεται μέσα σε μία έως τρεις ημέρες. Αν η Σιπίλοβα είχε μολύνει κάποιον πριν απομονωθεί, θα είχε αρχίσει να αρρωσταίνει μέχρι τώρα. Αν η εβδομάδα περάσει χωρίς δεύτερο κρούσμα, η επιδημία σχεδόν σίγουρα θα έχει περιοριστεί και αυτό γίνεται μια υποσημείωση σχετικά με μια υπερβολικά προσεκτική καραντίνα στη Σιβηρία. Αν εμφανιστεί ένα δεύτερο κρούσμα και στη συνέχεια ένα τρίτο, η υποσημείωση μετατρέπεται σε ένα κεφάλαιο.

Η καθηγήτρια Άλις Χιουζ του Πανεπιστημίου της Μελβούρνης το τόνισε ξεκάθαρα τις ημέρες μετά τον θάνατο: η επώαση είναι σύντομη και μέχρι στιγμής κανείς δεν έχει εμφανίσει συμπτώματα. Ο καθηγητής Ίαν Τζόουνς του Πανεπιστημίου του Ρέντινγκ προσέφερε την καθησυχαστική ερμηνεία - ένα σπάνιο εργαστηριακό ατύχημα, που είναι απίθανο να προχωρήσει περισσότερο. Ο καθηγητής Σάιμον Κλαρκ, στο ίδιο πανεπιστήμιο, ήταν πιο προσεκτικός και η προειδοποίησή του αξίζει να παρατεθεί πλήρως. Μέχρι να προκύψουν περισσότερες λεπτομέρειες, είπε, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί εάν πρόκειται για μεμονωμένη περίπτωση, επαγγελματική έκθεση ή ένδειξη ευρύτερης μετάδοσης.

Αυτή είναι η ειλικρινής θέση. Όχι πανικός, όχι απόρριψη. Μια σύντομη αναμονή και ένα καθαρό βλέμμα για το τι θα ακολουθήσει.

Το βιβλίο που μάντεψε πρώτο

Η σύγκριση που συνεχίζει να εμφανίζεται είναι ένα βιβλίο, και ο λόγος που συνεχίζει να εμφανίζεται είναι ότι δημοσιεύτηκε μήνες πριν από τον θάνατο στο Ιρκούτσκ και σε ορισμένα σημεία μοιάζει με ρεπορτάζ της επόμενης εβδομάδας.

Το 2026, η Αμερικανίδα ερευνητική δημοσιογράφος Άνι Τζέικομπσεν κυκλοφόρησε το βιβλίο της με τίτλο «Βιολογικός Πόλεμος: Ένα Σενάριο», ένα έργο μη μυθοπλασίας που βασίζεται σε πραγματικές εγκαταστάσεις. Η καταστροφή της ξεκινά με ένα ατύχημα στο Κρατικό Κέντρο Έρευνας Ιολογίας και Βιοτεχνολογίας, γνωστό απλώς ως Vector, ένα εργαστήριο BSL-4 στη Σιβηρία που στην πραγματικότητα αποθηκεύει ευλογιά, Έμπολα και χειρότερα. Στην αφήγησή της, ένας μόνο εργαζόμενος απελευθερώνει ένα γενετικά τροποποιημένο στέλεχος πνευμονικής πανώλης και πεθαίνει. Η ομοιότητα με το Ιρκούτσκ, όπως έχει παραδεχτεί, είναι ανησυχητική.

Η διαφορά μεταξύ της πανώλης της και της συνηθισμένης πανώλης είναι όλο το νόημα. Επειδή ο οργανισμός που διέφυγε είναι μια χίμαιρα, ένας απόγονος της σοβιετικής έρευνας για τα όπλα που τροποποιήθηκε με τρόπους που η φύση δεν είχε ποτέ σχεδιάσει, η συνήθης αντίδραση αποτυγχάνει. Τα αντιβιοτικά δεν τον συλλαμβάνουν. Οι παγκόσμιες υγειονομικές αρχές τον κυνηγούν, χάνουν το νήμα και τον παρακολουθούν να τους ξεφεύγει. Μολυσμένα πλήθη κατακλύζουν τα νοσοκομεία και μετά την αστυνομία. Στην αφήγηση του Jacobsen, το Λος Άντζελες καίγεται, οι αλυσίδες εφοδιασμού διαλύονται και ο μηχανισμός της σύγχρονης ζωής διαλύεται μέσα σε λίγες εβδομάδες. Μέχρι το τέλος σχεδόν κανείς δεν έχει απομείνει και τα τελευταία απομεινάρια της αμερικανικής κυβέρνησης υποχωρούν σε καταφύγια βάσει ενός σχεδίου που γράφτηκε ακριβώς για αυτό.

Το σενάριό της είναι μυθοπλασία και η ακραία του διάσταση θα πρέπει να ερμηνευτεί ως προειδοποίηση και όχι ως προφητεία. Ο μηχανισμός που κρύβεται πίσω από αυτό, ωστόσο, είναι πραγματικός και βασίζεται σε ένα μόνο δυσάρεστο γεγονός. Κάθε άμυνα που έχει ο σύγχρονος κόσμος κατά της πνευμονικής πανώλης εξαρτάται από την αποτελεσματικότητα των αντιβιοτικών. Δεν υπάρχει ευρέως διαδεδομένο εμβόλιο για την πνευμονική μορφή, ούτε αντιιικό ισοδύναμο, επειδή η πανώλη δεν είναι ιός. Όλη η στρατηγική είναι η έγκαιρη ανίχνευση, η απομόνωση και η φαρμακευτική αγωγή.

Αυτή η στρατηγική είναι ισχυρή ενάντια στην πανώλη που σκοτώνει τους ανθρώπους εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια. Είναι πολύ λιγότερο βέβαιη ενάντια σε μια εκδοχή που κατασκευάστηκε, σκόπιμα, για να επιβιώσει από αυτήν, και οι ειδικοί το γνωρίζουν. Ο Μπρένταν Ρεν της Σχολής Υγιεινής και Τροπικής Ιατρικής του Λονδίνου, σχολιάζοντας την υπόθεση του Ιρκούτσκ, σημείωσε ότι στελέχη πανώλης ανθεκτικά σε πολλαπλά αντιβιοτικά ήδη εμφανίζονται στη φύση και ότι εάν ένα εργαστήριο τύχαινε να εργάζεται σε ένα από αυτά, οι επιλογές θεραπείας θα περιορίζονταν απότομα.

Το βιβλίο του Jacobsen έχει επικριθεί για την ταχύτητά του, την προθυμία του να συμπιέσει μήνες σε σελίδες και την απόφασή του να σκοτώσει σχεδόν τους πάντες. Μερικοί κριτικοί θεώρησαν τον αριθμό των νεκρών απίθανο. Άλλοι επεσήμαναν ότι ένα παθογόνο που σκοτώνει τον ξενιστή του πολύ αποτελεσματικά μπορεί να αυτοκαταστραφεί πριν κάνει τον γύρο του κόσμου. Και οι δύο αντιρρήσεις έχουν βάση. Μια πανώλη που σκοτώνει σε τρεις ημέρες δίνει στα θύματά της λίγο χρόνο να ταξιδέψουν μακριά, γεγονός που επιβραδύνει την εξάπλωσή της, ενώ μια που σκοτώνει πιο αργά ταξιδεύει πιο μακριά αλλά είναι πιο εύκολο να κολλήσει κανείς. Οι Σοβιετικοί σχεδιαστές κατανόησαν τέλεια αυτή την ένταση και αυτός είναι ένας λόγος που πειράθηκαν τόσο την επώαση όσο και τη θνησιμότητα.

Ο κεντρικός ισχυρισμός του βιβλίου, ωστόσο, επιβιώνει από την κριτική. Η άμυνα του σύγχρονου κόσμου κατά της πανώλης είναι μια ενιαία κατηγορία φαρμάκων, που αναπτύσσεται μέσα σε μία μόνο ημέρα, και δεν έχει δοκιμαστεί ποτέ εναντίον ενός αντιπάλου που έχει σχεδιαστεί για να την νικήσει. Αυτό δεν είναι υποθετικό. Είναι η κατάσταση που επικρατεί αυτή τη στιγμή, σε μια χώρα που έχει περάσει τριάντα χρόνια χωρίς να λέει σε κανέναν τι υπάρχει στις καταψύκτες της.

Η ψευδαίσθηση των αντιβιοτικών

Τα αντιβιοτικά μοιάζουν με νόμο της φύσης για όποιον γεννήθηκε μετά το 1950. Δεν είναι. Είναι μια ενδεχόμενη, εύθραυστη κατάσταση, και η πανώλη είναι ένα καλό σημείο για να δει κανείς πόσο εύθραυστη είναι.

Τα φάρμακα που θεραπεύουν την πανώλη είναι παλιά, καλά κατανοητά και αποτελεσματικά: στρεπτομυκίνη, γενταμικίνη, δοξυκυκλίνη, οι φθοροκινολόνες. Χορηγούμενα νωρίς, λειτουργούν άψογα. Χορηγούμενα αργά, κακώς. Χορηγούμενα σε έναν ασθενή του οποίου το στέλεχος έχει τροποποιηθεί ώστε να τα αγνοεί, μπορεί να μην λειτουργήσουν καθόλου. Ολόκληρο το σύστημα εξαρτάται από μια στενή, έγκαιρη παρέμβαση και από την υπόθεση ότι τα βακτήρια παραμένουν ευαίσθητα.

Τα βακτήρια αποκτούν ανθεκτικότητα όπως κάθε οργανισμός, μέσω μετάλλαξης και επιλογής, και η πανώλη δεν αποτελεί εξαίρεση. Μια χούφτα ανθεκτικών στελεχών έχουν ήδη εμφανιστεί στην άγρια ​​φύση, κάτι που είναι αρκετά ανησυχητικό. Η φυσική ανθεκτικότητα, ωστόσο, είναι αργή και μερική. Το είδος που κυνηγούσαν οι Σοβιετικοί ήταν γρήγορο και σκόπιμο, εισήχθη σκόπιμα και στη συνέχεια επιλέχθηκε σε εργαστήριο μέχρι να διατηρηθεί. Ένα τέτοιο στέλεχος δεν χρειάζεται τύχη. Αρκεί να απελευθερωθεί.

Ένα περαιτέρω πρόβλημα είναι δομικό και όχι βιολογικό. Το παγκόσμιο απόθεμα αντιβιοτικών για την πανώλη δεν είναι άπειρο, ούτε και η δυνατότητα ταχύτερης παραγωγής. Μια τοπική επιδημία μπορεί να αντιμετωπιστεί από τα υπάρχοντα αποθέματα. Μια παγκόσμια επιδημία θα εξάντλησε τα ράφια σε εβδομάδες. Η ίδια λογική που προκάλεσε έλλειψη αναπνευστήρων στον κόσμο το 2020, θα προκαλούσε έλλειψη δοξυκυκλίνης σε μια χρονιά πανώλης, και τα φάρμακα θα πήγαιναν σε όποιον τα παρήγγειλε πρώτος.

Τίποτα από αυτά δεν σημαίνει ότι ο ουρανός καταρρέει. Σημαίνει ότι το περιθώριο είναι μικρότερο από ό,τι υποδηλώνει ο καθησυχαστικός τόνος των περισσότερων ειδήσεων. Οι υγειονομικοί αξιωματούχοι στη Δύση επαναλαμβάνουν συνεχώς ότι η πανώλη αντιμετωπίζεται εύκολα, και έχουν δίκιο, για την πανώλη που έχουν κατά νου. Το ερώτημα που εγείρει το Ιρκούτσκ είναι αν η πανώλη στην κατάψυξη είναι η ίδια.

Όλα όσα επιστρέφουν

Ένα μοτίβο διατρέχει τον τρόπο με τον οποίο ο σύγχρονος κόσμος χειρίζεται παλιές ασθένειες, και αυτό δεν είναι κολακευτικό. Ένα παθογόνο εξαφανίζεται από τις ειδήσεις, τα χρήματα στερεύουν, τα ινστιτούτα συρρικνώνονται και το κοινό κατατάσσει το όλο θέμα στην ιστορία. Τότε κάτι υπενθυμίζει σε όλους ότι η ασθένεια δεν έφυγε ποτέ, υπάρχει μια αναταραχή ανησυχίας και, αν η έξαρση υποχωρήσει, η ίδια λήθη ξεκινά ξανά.

Η ευλογιά είναι η πιο ξεκάθαρη περίπτωση. Κηρύχθηκε ότι εξαλείφθηκε το 1980, η μόνη ανθρώπινη ασθένεια που εξαλείφθηκε ποτέ. Ωστόσο, ο ιός εξακολουθεί να βρίσκεται σε δύο επίσημα αποθετήρια, ένα στις Ηνωμένες Πολιτείες και ένα στη Ρωσία, και πιθανώς σε λίγα μέρη που κανείς δεν έχει καταγράψει πλήρως. Το Vector, η εγκατάσταση στο βιβλίο του Jacobsen, είναι ένα από αυτά τα αποθετήρια. Ένας ιός που δεν υπάρχει πλέον στην άγρια ​​φύση διατηρείται ζωντανός, σκόπιμα, σε ένα κτίριο στη Σιβηρία, επειδή κανείς δεν θέλει να καταστρέψει τα τελευταία δείγματα και κανείς δεν εμπιστεύεται απόλυτα την άλλη πλευρά να καταστρέψει τα δικά της.

Ο άνθρακας είναι ένας άλλος τύπος. Ζει στο έδαφος σε αδρανή μορφή σπορίων που μπορεί να περιμένει δεκαετίες για έναν ξενιστή. Η διαρροή του Σβερντλόφσκ το 1979 απέδειξε πόσο καιρό μπορεί να κρατήσει ένα μυστικό και πόσο μακριά μπορεί να παρασυρθεί ένα σπόριο. Το Γκρουνάρντ, ένα βρετανικό νησί που μολύνθηκε από δοκιμές άνθρακα κατά τη διάρκεια του πολέμου, παρέμεινε εκτός ορίων για σχεδόν πενήντα χρόνια. Ο άνθρακας δεν έχει εξαφανιστεί και δεν θα εξαφανιστεί ποτέ.

Η πανώλη ανήκει στην ίδια κατηγορία. Δεν έχει ποτέ εξαλειφθεί, μόνο κατασταλεί. Περιμένει σε πληθυσμούς τρωκτικών σε κάθε ήπειρο εκτός από την Αυστραλία και εμφανίζεται όταν το επιτρέπουν οι συνθήκες. Η Σοβιετική Ένωση δεν δημιούργησε τον κίνδυνο. Πήρε έναν υπάρχοντα κίνδυνο, τον έκανε πιο δύσκολο να επιβιώσει και άφησε πίσω της τη βελτιωμένη εκδοχή για ένα διάδοχο κράτος που δεν ήταν πάντα σίγουρο τι είχε κληρονομήσει.

Αυτή η κληρονομιά είναι το πραγματικό θέμα εδώ. Όχι ένας μόνο θάνατος στη Σιβηρία, αλλά ένα ευρύτερο γεγονός που ο θάνατος φώτισε για λίγο. Μια εξαφανισμένη αυτοκρατορία κατασκεύασε το πιο εξελιγμένο πρόγραμμα βιολογικών όπλων στην ανθρώπινη ιστορία, σκηνοθέτησε την πανώλη με τρόπους που η φύση δεν είχε κάνει, επιβεβαίωσε το έργο σε ξένους επιθεωρητές λίγο πριν καταρρεύσει και στη συνέχεια παρέδωσε ολόκληρο το έργο, ημιτελές και εν μέρει χωρίς έγγραφα, σε μια χώρα που το κρατάει σιωπηλά ζωντανό από τότε.

Τι θα μας πει η επόμενη εβδομάδα

Ας είμαστε, λοιπόν, ακριβείς σχετικά με το τι γνωρίζουμε και τι δεν γνωρίζουμε.

Τι έχει καταγραφεί: ένας εικοσιοκτάχρονος τεχνικός σε ένα ινστιτούτο κατά της πανώλης στη Σιβηρία πέθανε στις 2 Οκτωβρίου, αφού αρρώστησε στη δουλειά δύο ημέρες νωρίτερα. Πέντε νοσοκομεία βρίσκονται σε καραντίνα. Περίπου διακόσια άτομα που είχαν επαφές βρίσκονται υπό παρακολούθηση. Οι πτήσεις ελέγχονται, οι εκδηλώσεις ακυρώνονται, τα σύνορα παρακολουθούνται. Η Ρωσία λέει ότι δεν υπήρξε πανώλη και δεν υπήρξε ατύχημα. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αξιολογεί τον τοπικό κίνδυνο ως μέτριο έως χαμηλό. Η περίοδος επώασης για την πνευμονική πανώλη είναι μία έως τρεις ημέρες.

Ποιο είναι το συμπέρασμα: ότι το ινστιτούτο μπορεί να εργαζόταν με ένα τεχνητό στέλεχος και ότι η ψυχραιμία της Μόσχας μπορεί εν μέρει να οφείλεται στην απόδοση· ότι η κλίμακα των προφυλάξεων είναι δύσκολο να συγκριθεί με μια συνηθισμένη πνευμονία· ότι οι γειτονικές χώρες, που γνωρίζουν καλύτερα την περιοχή, συμπεριφέρονται σαν να περιμένουν κάτι.

Τι είναι η εικασία: ότι ένα υπερμικρόβιο της σοβιετικής εποχής είναι χαλαρό και ότι τα αντιβιοτικά που θα αναζητούσε ο κόσμος μπορεί να δυσκολεύονταν να το αντιμετωπίσουν. Αυτό είναι το σενάριο που φαντάστηκε ο Γιάκομπσεν και αυτό που θα μετέτρεπε μια υποσημείωση σε κρίση. Δεν είναι ακόμη αλήθεια, απλώς δεν έχει ακόμη αποκλειστεί.

Η εβδομάδα που έρχεται θα κάνει το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς. Αν δεν εμφανιστούν άλλα κρούσματα, η κοινότοπη εξήγηση κερδίζει, ο κόσμος προχωρά μπροστά και ο Σέλεχοφ γίνεται μια μικρή γραμμή σε μια μεταγενέστερη ιστορία σχεδόν ατυχημάτων. Αν εμφανιστεί μια δεύτερη περίπτωση, ειδικά σε κάποιον που δεν ήταν στο εργαστήριο, το ερώτημα αλλάζει μορφή και η απάντηση σταματά να αφορά έναν τεχνικό και αρχίζει να αφορά ολόκληρη την κληρονομιά μιας νεκρής υπερδύναμης.

Όπως και να 'χει, το μάθημα είναι ήδη στο τραπέζι και βρίσκεται από το 1991, περιμένοντας κάποιον να το προσέξει. Η πανώλη δεν θεραπεύτηκε ποτέ. Μόνο για λίγο ξεπεράστηκε. Και οι άντρες που κατασκεύασαν ταχύτερες εκδοχές της, σε εργαστήρια των οποίων τα ονόματα δεν τους επιτρεπόταν να πουν, γνώριζαν πολύ πριν από εμάς τους υπόλοιπους ότι η κούρσα δεν είχε τελειώσει. Άφησαν πίσω τους το έργο τους όταν διαλύθηκε η χώρα τους. Ένα μέρος του είναι ακόμα εκεί, στις καταψύξεις και στις αίθουσες καλλιέργειας ινστιτούτων όπως αυτό στο Σέλεχοφ, περιμένοντας την ημέρα που θα δοκιμαστεί το όριο μεταξύ μιας ασθένειας και μιας καταστροφής.

Μια νεαρή γυναίκα πέθανε στις 2 Οκτωβρίου. Η επώαση διαρκεί μία έως τρεις ημέρες. Παρακολουθήστε την επόμενη εβδομάδα και δείτε αν θα διατηρηθεί η ησυχία στο Ιρκούτσκ. Αν ναι, πιθανότατα είμαστε καλά, και αυτό γίνεται μια ιστορία για μια υπερβολικά προσεκτική καραντίνα στη Σιβηρία. Αν όχι, η ιστορία παίρνει πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις και η λέξη στα χείλη όλων θα είναι ένα βακτήριο που οι Σοβιετικοί αφιέρωσαν σαράντα χρόνια για να τελειοποιήσουν, σε ένα πρόγραμμα που ορκίστηκαν ότι ήταν μόνο αμυντικό, μέχρι που έφτασαν οι επιθεωρητές και απέδειξαν το αντίθετο.