Γράφει ο
ΒΑΣΙΛΗΣ ΛΥΚΟΣ*
Από το Ιράν και το Hormuz μέχρι την Άγκυρα και το Αιγαίο, η γεωπολιτική σκακιέρα μετακινείται βίαια — και η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να συνεχίσει να παριστάνει ότι ζει σε “ήρεμα νερά”.
Υπάρχουν στιγμές στην Ιστορία όπου ο κόσμος δεν αλλάζει αργά. Αλλάζει απότομα, βίαια, σχεδόν εκδικητικά απέναντι σε όσους επέλεξαν να μην βλέπουν τα σημάδια. Και σήμερα, τα σημάδια είναι παντού: από την Τεχεράνη μέχρι το Hormuz και από την Άγκυρα μέχρι το Αιγαίο.
Η Δύση κοιτά το Ιράν. Η Τουρκία κοιτά την Ελλάδα.
Και η Ελλάδα, δυστυχώς, συνεχίζει να κοιτά τον εαυτό της στον καθρέφτη των αυταπατών της.
Το μεγάλο λάθος της Ευρώπης — και εν μέρει της Αθήνας — είναι ότι αντιμετωπίζει τα γεωπολιτικά μέτωπα ως ξεχωριστές κρίσεις. Σαν να είναι ανεξάρτητα επεισόδια ενός δελτίου ειδήσεων. Ουκρανία εδώ, Μέση Ανατολή εκεί, Τουρκία παραπέρα. Μόνο που η πραγματική γεωπολιτική λειτουργεί σαν ντόμινο: όταν πέσει το πρώτο κομμάτι, όλα μετακινούνται.
Και το πρώτο κομμάτι σήμερα λέγεται Ιράν.
Η ένταση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και την Τεχεράνη δεν είναι άλλη μια περιοδική κρίση της Μέσης Ανατολής. Δεν είναι ένας ακόμη τηλεοπτικός θόρυβος για να γεμίσουν παράθυρα αναλυτών. Είναι μια σύγκρουση που μπορεί να τινάξει στον αέρα τις ενεργειακές ισορροπίες, να γονατίσει οικονομίες και να ανοίξει παράθυρα ευκαιρίας για περιφερειακές δυνάμεις που περιμένουν την κατάλληλη στιγμή.
Και αν υπάρχει χώρα που μυρίζει γεωπολιτικό κενό από χιλιόμετρα, αυτή είναι η Τουρκία.
Η Άγκυρα δεν λειτουργεί με συναισθηματισμούς. Δεν περιμένει “διπλωματικές ευαισθησίες”. Δεν επενδύει στην ηθική της διεθνούς τάξης. Επενδύει σε ισχύ, σε συγκυρίες και κυρίως στην κόπωση των άλλων.
Αν η Ουάσιγκτον αναγκαστεί να ρίξει το βάρος της ξανά στον Περσικό Κόλπο, αν το Ισραήλ βρεθεί σε ανοιχτή, πολυεπίπεδη αντιπαράθεση με το Ιράν και τους πληρεξουσίους του, αν η Ευρώπη αρχίσει να τρέμει για το πετρέλαιο, το LNG και τις τιμές ενέργειας, τότε κάποιος στην Άγκυρα θα αναρωτηθεί το αυτονόητο:
«Μήπως είναι η κατάλληλη στιγμή να πιέσουμε περισσότερο στο Αιγαίο;»
Αυτό δεν είναι σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Είναι η λογική με την οποία λειτουργούν οι αναθεωρητικές δυνάμεις εδώ και αιώνες.
Όταν οι μεγάλες αυτοκρατορίες πολεμούν αλλού, οι περιφερειακοί παίκτες επιχειρούν να κερδίσουν έδαφος.
Η Τουρκία το έκανε στη Συρία. Το έκανε στη Λιβύη. Το έκανε στον Καύκασο. Το κάνει διαρκώς στην Ανατολική Μεσόγειο.
Και ενώ όλα αυτά συμβαίνουν, στην Ελλάδα συνεχίζουμε να νανουριζόμαστε με επικοινωνιακά ναρκωτικά περί “ήρεμων νερών”.
Ποια ήρεμα νερά;
Σε ποιον ακριβώς πλανήτη;
Όταν η Τουρκία χτίζει επί χρόνια αφήγημα αμφισβήτησης κυριαρχικών δικαιωμάτων, όταν βαφτίζει το μισό Αιγαίο «γκρίζο», όταν εξάγει οργανωμένα προπαγάνδα σε διεθνή μέσα και think tanks παρουσιάζοντας την Ελλάδα ως “μαξιμαλιστική δύναμη”, δεν έχουμε διπλωματική διαφωνία. Έχουμε στρατηγική προετοιμασία.
Πρώτα κατασκευάζεις αφήγημα. Μετά νομικό άλλοθι. Έπειτα δημιουργείς τετελεσμένα.
Η Τουρκία δεν χρειάζεται να “κερδίσει πόλεμο” για να κερδίσει πολιτικά. Της αρκεί να σύρει την Ελλάδα σε μια διαδικασία διαπραγμάτευσης υπό πίεση. Να δημιουργήσει αμφισβήτηση εκεί που σήμερα υπάρχει σαφήνεια. Να μετατρέψει την ελληνική κυριαρχία σε αντικείμενο “διαλόγου”.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται ο κίνδυνος.
Γιατί η Ιστορία δεν συγχωρεί τις κοινωνίες που συγχέουν τη διπλωματία με την αδράνεια.
Ας μιλήσουμε όμως καθαρά και για το Ιράν.
Αν υπάρξει νέα ανάφλεξη, δεν μιλάμε για περιορισμένη κρίση. Μιλάμε για πιθανή αποσταθεροποίηση μιας από τις πιο κρίσιμες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη.
Το Hormuz δεν είναι μια μακρινή θάλασσα που αφορά “τους άλλους”. Από εκεί περνά τεράστιο ποσοστό της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας. Αν οι Ιρανοί επιχειρήσουν αντίποινα μέσω αποκλεισμών, drones, πυραυλικών επιθέσεων ή χτυπημάτων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις χωρών του Κόλπου, οι αγορές δεν θα “ανησυχήσουν”.
Θα πανικοβληθούν.
Πετρέλαιο στα ύψη. LNG σε νέα ενεργειακή κρίση. Μεταφορές ακριβότερες. Βιομηχανία σε πίεση. Πληθωρισμός ξανά. Μεσαία τάξη σε ασφυξία.
Και μέσα σε οικονομικό πανικό, οι δημοκρατίες γίνονται πιο αδύναμες. Οι κοινωνίες πιο φοβικές. Οι κυβερνήσεις πιο ευάλωτες.
Το ξέρουν στην Άγκυρα.
Το ξέρουν στο Πεκίνο.
Το ξέρουν στη Μόσχα.
Το ερώτημα είναι: το ξέρουμε στην Αθήνα;
Γιατί μέχρι στιγμής, μοιάζουμε να πιστεύουμε ότι η γεωπολιτική θα μας προσπεράσει ευγενικά.
Δεν θα μας προσπεράσει.
Θα μπει από την πόρτα.
Και τότε θα αποδειχθεί αν τα δισεκατομμύρια σε εξοπλισμούς ήταν εργαλείο αποτροπής ή ακριβό ντεκόρ δημοσίων σχέσεων.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται πολεμοκαπηλεία. Δεν χρειάζεται φωνασκίες καφενείου. Δεν χρειάζεται εθνικιστικές υστερίες.
Χρειάζεται κάτι πολύ πιο δύσκολο:
σοβαρότητα, καθαρή στρατηγική και αποτρεπτική αξιοπιστία.
Διότι στην εποχή που ανοίγεται μπροστά μας, οι δηλώσεις καλής πρόθεσης δεν σταματούν drones. Τα ευχολόγια δεν σταματούν αναθεωρητισμούς. Και οι διακηρύξεις “φιλίας” δεν ακυρώνουν γεωπολιτικά συμφέροντα.
Η αλήθεια είναι άβολη, αλλά πρέπει να ειπωθεί:
Αν η Αμερική κοιτάξει βαθύτερα προς την Τεχεράνη, κάποιοι θα κοιτάξουν πιο επιθετικά προς το Αιγαίο.
Και τότε η Ελλάδα δεν θα κριθεί από το τι έλεγε στις συνεντεύξεις της.
Θα κριθεί από το αν είχε καταλάβει εγκαίρως ότι η Ιστορία χτυπούσε ήδη την πόρτα.
Και η Ιστορία, όταν αγνοείται, δεν προειδοποιεί δεύτερη φορά.
*Δρ. Βασίλης Λύκος
Political Analyst
Biologist – PhD in Risk Assesment & Integrated Environmental Management
MSc in Integrated Coastal Zone Management
University of Crete
Regional Councilor of the Region of Central Greece
Regional Unit of Euboea
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου