Του Βασίλη Λύκου*
Δρ. Ολοκληρωμένης Περιβαλ/κής Διαχείρισης ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ & Ανεξάρτητου Περιφερειακού Συμβούλου Στ. Ελλάδας.
Ο κόσμος σήμερα μοιάζει οικονομικά ισχυρός, αλλά στην πραγματικότητα ισορροπεί πάνω σε μια εύθραυστη αρχιτεκτονική χρέους, μόχλευσης και φθηνής ενέργειας. To συνολικό παγκόσμιο ΑΕΠ των χωρών – κρατών είναι περίπου 115 τρις, αξία των χρηματιστηρίων ξεπερνά τα 124 τρισεκατομμύρια δολάρια, ενώ η αγορά παραγώγων εκτιμάται ότι έχει ονομαστική αξία άνω των 600 τρισεκατομμυρίων. Αυτοί οι αριθμοί δεν αντικατοπτρίζουν πραγματικό πλούτο, αλλά προσδοκίες — και οι προσδοκίες αυτές βασίζονται σε μία κρίσιμη υπόθεση: ότι η ενέργεια θα παραμείνει διαθέσιμη και σχετικά προβλέψιμη σε τιμή.
Οι πόλεμοι του 21ου αιώνα σπάνια αρχίζουν με επίσημες κηρύξεις. Ξεκινούν με κυρώσεις, με drones χωρίς διακριτικά, με «ατυχήματα» σε θαλάσσιες οδούς και με οικονομική ασφυξία που παρουσιάζεται ως διπλωματική πίεση. Η αντιπαράθεση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν έχει περάσει προ πολλού αυτό το σημείο. Δεν πρόκειται πλέον για μια απλή περιφερειακή ένταση· πρόκειται για μια γεωοικονομική σύγκρουση που απειλεί να μετατραπεί σε θερμό πόλεμο με παγκόσμιες συνέπειες.
Το διακύβευμα δεν είναι μόνο η ασφάλεια του Ισραήλ ή η επιρροή στον Περσικό Κόλπο. Είναι ο έλεγχος της ενεργειακής αρτηρίας του πλανήτη και, κατ’ επέκταση, η σταθερότητα του ίδιου του δολαριοκεντρικού οικονομικού συστήματος.
Αυτή η υπόθεση απειλείται άμεσα από τη σύγκρουση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν. Περίπου 17 έως 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως — σχεδόν το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης — διέρχονται από το Στενό του Hormuz. Επιπλέον, περίπου το 25% του παγκόσμιου εμπορίου LNG περνά από το ίδιο σημείο. Δεν πρόκειται απλώς για έναν θαλάσσιο διάδρομο· πρόκειται για την ενεργειακή βαλβίδα της παγκόσμιας οικονομίας.
Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ
Αν αυτή η ροή διαταραχθεί, ακόμη και κατά 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, η αγορά δεν μπορεί να το αντικαταστήσει άμεσα. Η παγκόσμια πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα εκτιμάται σε μόλις 3 έως 4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Το αποτέλεσμα θα ήταν ένα άμεσο σοκ τιμών. Το πετρέλαιο, που κυμαίνεται γύρω στα 70–90 δολάρια τα τελευταία χρόνια, θα μπορούσε να εκτιναχθεί πάνω από τα 150 ή ακόμη και τα 200 δολάρια. Σε ένα ακραίο σενάριο πλήρους αποκλεισμού, οι τιμές θα μπορούσαν να προσεγγίσουν επίπεδα άνω των 250 δολαρίων.
Οι συνέπειες ενός τέτοιου σοκ δεν περιορίζονται στα πρατήρια καυσίμων. Το πετρέλαιο είναι θεμέλιο σχεδόν κάθε οικονομικής δραστηριότητας: μεταφορές, βιομηχανία, γεωργία, χημική παραγωγή. Μια διπλάσια τιμή πετρελαίου θα αύξανε δραματικά το κόστος παραγωγής και θα μείωνε τα εταιρικά κέρδη. Και εδώ αποκαλύπτεται η πραγματική ευπάθεια: οι χρηματιστηριακές αποτιμήσεις βασίζονται ήδη σε ιστορικά υψηλούς πολλαπλασιαστές. Ο δείκτης τιμής προς κέρδη (P/E) σε πολλές μεγάλες αγορές βρίσκεται πάνω από τον ιστορικό μέσο όρο, ενώ η κεφαλαιοποίηση ορισμένων τεχνολογικών εταιρειών ξεπερνά το ΑΕΠ ολόκληρων χωρών.
Ταυτόχρονα, η άνοδος των αγορών τα τελευταία 15 χρόνια δεν χρηματοδοτήθηκε μόνο από πραγματική ανάπτυξη αλλά από ρευστότητα. Μετά το 2008 και ξανά μετά το 2020, οι κεντρικές τράπεζες διοχέτευσαν πάνω από 25 τρισεκατομμύρια δολάρια μέσω προγραμμάτων ποσοτικής χαλάρωσης και χαμηλών επιτοκίων. Αυτό το χρήμα διογκώθηκε σε μετοχές, ομόλογα και παράγωγα, δημιουργώντας μια τεράστια φούσκα περιουσιακών στοιχείων.
Ένα ενεργειακό σοκ θα λειτουργούσε ως βελόνα. Η αύξηση του κόστους ενέργειας θα ενίσχυε τον πληθωρισμό, αναγκάζοντας τις κεντρικές τράπεζες να διατηρήσουν υψηλά επιτόκια. Υψηλότερα επιτόκια σημαίνουν χαμηλότερες αποτιμήσεις. Ακόμη και μια πτώση 20% στις παγκόσμιες αγορές θα εξαφάνιζε πάνω από 20 τρισεκατομμύρια δολάρια σε αξία. Σε βαθύτερη κρίση, οι απώλειες θα μπορούσαν να προσεγγίσουν ή να ξεπεράσουν τα 40 τρισεκατομμύρια — ποσό μεγαλύτερο από το ΑΕΠ των Ηνωμένων Πολιτειών.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα όμως δεν είναι η πτώση των τιμών, αλλά η μόχλευση. Hedge funds, τράπεζες και θεσμικοί επενδυτές χρησιμοποιούν δανεισμό και παράγωγα για να πολλαπλασιάσουν τις αποδόσεις τους. Μια απότομη αύξηση της τιμής του πετρελαίου θα δημιουργούσε margin calls δισεκατομμυρίων δολαρίων μέσα σε ώρες. Για να καλύψουν αυτές τις απαιτήσεις, οι επενδυτές θα αναγκάζονταν να πουλήσουν μετοχές, ομόλογα και άλλα περιουσιακά στοιχεία, επιταχύνοντας την πτώση. Αυτός είναι ο μηχανισμός μέσω του οποίου μια γεωπολιτική κρίση μετατρέπεται σε χρηματοπιστωτική κατάρρευση.
Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ
Οι Ηνωμένες Πολιτείες γνωρίζουν ότι η ισχύς τους δεν εξαρτάται μόνο από τον στρατό, αλλά από τη σταθερότητα του δολαρίου και των αγορών τους. Το Ιράν, από την πλευρά του, γνωρίζει ότι δεν χρειάζεται να νικήσει στρατιωτικά· αρκεί να διαταράξει το σύστημα που στηρίζει αυτή την ισχύ. Ένας αποκλεισμός, ακόμη και προσωρινός, θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές οικονομικές επιπτώσεις που θα ξεπερνούσαν κατά πολύ τη Μέση Ανατολή.
Η μεγαλύτερη ειρωνεία είναι ότι οι αγορές συνεχίζουν να συμπεριφέρονται σαν να μην υπάρχει κίνδυνος. Οι αποτιμήσεις παραμένουν κοντά σε ιστορικά υψηλά, σαν η ενέργεια να είναι εγγυημένη και η γεωπολιτική να μην έχει σημασία. Όμως η ιστορία δείχνει ότι οι φούσκες δεν σπάνε όταν όλοι φοβούνται, αλλά όταν οι περισσότεροι πιστεύουν ότι το σύστημα είναι ασφαλές.
Αν ξεσπάσει σύγκρουση στο Στενό του Hormuz, δεν θα πρόκειται μόνο για έναν ακόμη πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Θα είναι η στιγμή που η γεωπολιτική πραγματικότητα θα συγκρουστεί με τη χρηματοοικονομική ψευδαίσθηση — και όταν αυτό συμβεί, οι αριθμοί που σήμερα φαίνονται θεωρητικοί θα μετατραπούν σε πραγματικές απώλειες, με ταχύτητα που οι αγορές δεν έχουν βιώσει εδώ και γενιές.
Ο πόλεμος, αν έρθει, δεν θα μοιάζει με τις εισβολές του παρελθόντος. Θα ξεκινήσει στις αγορές, στις τιμές της ενέργειας και στην εμπιστοσύνη. Και όταν αυτή χαθεί, η στρατιωτική σύγκρουση θα είναι απλώς το τελευταίο στάδιο μιας κρίσης που είχε ήδη αρχίσει.
*Dr. Vasilis Lykos
Political Analyst
Biologist – PhD in Risk Assesment & Integrated Environmental Management
MSc in Integrated Coastal Zone Management
University of Crete
Regional Councilor of the Region of Central Greece
Regional Unit of Euboea
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου