Τουλάχιστον 68 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στη σιδηροδρομική τραγωδία στην Ισπανία, όταν δύο τρένα υψηλής ταχύτητας συγκρούστηκαν το πρωί της Τετάρτης (28/10), κοντά στην Ούρδα, στην επαρχία του Τολέδο. Συγκεκριμένα, το δυστύχημα σημειώθηκε όταν συρμός AVE της Renfe, με 397 επιβάτες, προσέκρουσε από πίσω σε ακινητοποιημένο τρένο της Iryo, με άλλους 147 επιβάτες. Το στοιχείο που προκαλεί τα μεγαλύτερα ερωτήματα είναι ότι, σύμφωνα με την ανασύνθεση των γεγονότων από την ισπανική κυβέρνηση, μεσολάβησαν περίπου 17 λεπτά κατά τα οποία το δυστύχημα θα μπορούσε ενδεχομένως να είχε αποτραπεί.
Από τις 08:36 έως τις 08:53, ώρα Ισπανίας, το AVE διένυσε περίπου 25 χιλιόμετρα, κατευθυνόμενο προς τον ακινητοποιημένο συρμό. Στο κέντρο ελέγχου υπήρχαν ενδείξεις ότι η γραμμή ήταν κατειλημμένη, ενώ είχε προηγηθεί βλάβη στο ηλεκτρονικό σύστημα ασφαλείας. Παρ’ όλα αυτά, δεν δόθηκε εγκαίρως εντολή στον μηχανοδηγό να σταματήσει ή να μειώσει την ταχύτητά του.
Ο υπουργός Μεταφορών στην Ισπανία, Όσκαρ Πουέντε, χαρακτήρισε «ανεξήγητες» τις συνθήκες υπό τις οποίες επιτράπηκε η συνέχιση της κυκλοφορίας. Η πρώτη κυβερνητική εκτίμηση στρέφεται προς το ενδεχόμενο ανθρώπινου σφάλματος στο κέντρο ελέγχου της Adif, χωρίς ωστόσο να έχουν προσδιοριστεί οριστικά οι ευθύνες.
Η νέα τραγωδία σημειώνεται λίγους μήνες μετά το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στην Κόρδοβα, τον Ιανουάριο του 2026, όταν συγκρούστηκαν δύο τρένα υψηλής ταχύτητας.
Τα 17 λεπτά που προηγήθηκαν της τραγωδίας
Η αλληλουχία των γεγονότων άρχισε περίπου στις 08:30, όταν τέθηκε εκτός λειτουργίας το σύστημα ασφαλείας LZB, το οποίο ελέγχει τη σιδηροδρομική κυκλοφορία υψηλής ταχύτητας.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τον Πουέντε, η βλάβη προκλήθηκε από πρόβλημα επικοινωνίας μεταξύ υπολογιστών. Παρότι τέτοιες αστοχίες δεν είναι συνηθισμένες, δεν αποτελούν πρωτοφανές περιστατικό. Το σύστημα αντέδρασε όπως προβλέπεται, ακινητοποιώντας αυτόματα τα τρένα που βρίσκονταν στο συγκεκριμένο τμήμα του δικτύου. Κατά την κυβερνητική εκτίμηση, επηρεάστηκαν περίπου έξι συρμοί, τρεις σε κάθε κατεύθυνση.
Από εκείνη τη στιγμή, ο έλεγχος της κυκλοφορίας πέρασε σε χειροκίνητη λειτουργία, με τις κρίσιμες αποφάσεις να λαμβάνονται από τους χειριστές του κέντρου ελέγχου της Ατότσα, στη Μαδρίτη.
Μόλις έξι λεπτά αργότερα, περίπου στις 08:36, ο αρμόδιος ελεγκτής επέτρεψε στους συρμούς να συνεχίσουν την πορεία τους «κανονικά». Η οδηγία μεταδόθηκε τηλεφωνικά και καταγράφηκε εγγράφως.
Το πρόβλημα ήταν ότι η κανονική κυκλοφορία δεν επιτρεπόταν όσο το LZB παρέμενε εκτός λειτουργίας. Μάλιστα, σύμφωνα με το προβλεπόμενο πρωτόκολλο, οι μηχανοδηγοί έπρεπε να κινούνται με ιδιαίτερη προσοχή, σε καθεστώς οδήγησης με οπτική επιτήρηση της γραμμής και με ανώτατη ταχύτητα 40 χιλιομέτρων την ώρα.
Αντί γι’ αυτό, το AVE έλαβε άδεια να συνεχίσει χωρίς τον συγκεκριμένο περιορισμό, παρότι μπροστά του βρισκόταν το ακινητοποιημένο Iryo.
Οι τρεις προειδοποιήσεις στο κέντρο ελέγχου
Ακόμη πιο σοβαρά είναι τα ερωτήματα που προκύπτουν από τις πληροφορίες τις οποίες διέθετε ο ελεγκτής.
Ειδικότερα, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές στην Ισπανία που επικαλείται η εφημερίδα El País, υπήρχαν τρεις διαφορετικές ενδείξεις για τον κίνδυνο.
Η πρώτη ήταν η επικοινωνία του Iryo με το κέντρο ελέγχου, κατά την οποία αναφέρθηκε ότι ο συρμός αντιμετώπιζε τεχνικό πρόβλημα και δεν μπορούσε να ξεκινήσει. Η δεύτερη ήταν η απεικόνιση του ακινητοποιημένου τρένου στην οθόνη παρακολούθησης της κυκλοφορίας. Η τρίτη ήταν μια κόκκινη ένδειξη σηματοδότησης στο σημείο όπου βρισκόταν το Iryo, η οποία υποδήλωνε ότι η γραμμή παρέμενε κατειλημμένη.
Παρά την ύπαρξη αυτών των πληροφοριών, το AVE συνέχισε να κινείται προς το συγκεκριμένο σημείο. Το κυβερνητικό χρονολόγιο καταγράφει επικοινωνία του Iryo με το κέντρο ελέγχου στις 08:41, κατά την οποία του δόθηκε οδηγία να συνεχίσει κανονικά.
Στις 08:48, μόλις πέντε λεπτά πριν από τη σύγκρουση, η μηχανοδηγός του Iryo επικοινώνησε ξανά, εξηγώντας ότι το τρένο δεν της επέτρεπε να «επανεκκινήσει το σύστημα» και ότι «είναι ακινητοποιημένο». Ούτε αυτή η ενημέρωση οδήγησε σε προειδοποίηση προς τον μηχανοδηγό του AVE, ώστε να σταματήσει εγκαίρως.
Ένας μηχανοδηγός διόρθωσε την εντολή, αλλά…
Πάντως, ένα ακόμη στοιχείο της υπόθεσης εντείνει τα ερωτήματα για τον τρόπο διαχείρισης της βλάβης. Όπως αποκάλυψε ο υπουργός Μεταφορών, ένας από τους μηχανοδηγούς που έλαβαν εντολή να συνεχίσουν κανονικά, επισήμανε στον ελεγκτή ότι η συγκεκριμένη οδηγία δεν ήταν σύμφωνη με το πρωτόκολλο. Του υπενθύμισε ότι, εφόσον το ηλεκτρονικό σύστημα ασφαλείας δεν λειτουργούσε, τα τρένα έπρεπε να κινούνται με οπτική επιτήρηση και ταχύτητα που δεν θα ξεπερνούσε τα 40 χιλιόμετρα την ώρα.
Ο ελεγκτής φέρεται να αναγνώρισε την παρατήρηση, χωρίς όμως να μεταφέρει την αντίστοιχη οδηγία στο AVE που τελικά συγκρούστηκε με το Iryo. Τα υπόλοιπα τέσσερα τρένα δεν ενεπλάκησαν σε ατύχημα, καθώς οι γραμμές μπροστά τους ήταν ελεύθερες. Για το AVE, αντίθετα, η συνέχιση της πορείας αποδείχθηκε καταστροφική.
Το ενδεχόμενο ανθρώπινου σφάλματος
Στη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε μετά το δυστύχημα, ο Όσκαρ Πουέντε υπογράμμισε ότι «μια σύγκρουση από πίσω στο ισπανικό σιδηροδρομικό δίκτυο είναι πραγματικά απίθανη».
Ο υπουργός Μεταφορών στην Ισπανία ανέφερε ότι παρακολούθησε «μια πλήρη αναπαράσταση του δυστυχήματος» και ότι είχε τη δυνατότητα να εξετάσει «ορισμένα ηχητικά αρχεία των επικοινωνιών μεταξύ του κέντρου ελέγχου και των τρένων».
Αναφερόμενος στην κατάσταση που επικρατούσε όταν δόθηκε η άδεια επανεκκίνησης, δήλωσε: «Το τρένο αυτό ήταν υποχρεωμένο να σταματήσει και δεν μπορούσε να συνεχίσει κανονικά την πορεία του, καθώς επιπλέον το κύκλωμα γραμμής ήταν κατειλημμένο από το ακινητοποιημένο τρένο στην είσοδο του σταθμού, ενώ υπήρχε και κόκκινο σήμα που εμπόδιζε την επανεκκίνηση της πορείας».
Παρά τα δεδομένα αυτά, όπως πρόσθεσε, «δίνεται εντολή ή άδεια [από το κέντρο ελέγχου] στο τρένο AVE να συνεχίσει την πορεία του περίπου στις 08:36».
Ο Πουέντε περιέγραψε και όσα ακολούθησαν: «Μεταξύ 08:36 και 08:53, που είναι η κατά προσέγγιση στιγμή της σύγκρουσης, το τρένο διανύει μια απόσταση 25 χιλιομέτρων, ενώ το Iryo είναι ακινητοποιημένο, αναπτύσσοντας ταχύτητα την οποία αυτή τη στιγμή δεν γνωρίζουμε, αλλά η οποία σε εκείνο το τμήμα μπορεί να φτάσει έως και τα 200 χιλιόμετρα την ώρα, και τελικά συγκρούεται με το τρένο Iryo που βρισκόταν εκείνη τη στιγμή ακινητοποιημένο στον σταθμό».
Επίσης, ο υπουργός επέμεινε ότι «η απόφαση να επαναληφθεί η κυκλοφορία, χωρίς να έχει αποκατασταθεί το σύστημα, είναι μια απόφαση που ανήκει στο κέντρο ελέγχου και είναι το κέντρο ελέγχου, μέσω των χειριστών του, εκείνο που αποφασίζει την επανεκκίνηση της κυκλοφορίας, υπό συνθήκες που, από τη δική μας οπτική, είναι ανεξήγητες».
Ο ελεγκτής, οι προϊστάμενοι και η έρευνα στην Ισπανία
Επισημαίνεται ότι ο ελεγκτής που χειριζόταν την κυκλοφορία δεν εργαζόταν μόνος του. Δίπλα του βρισκόταν βοηθός, ενώ υπήρχε και προϊστάμενος με εποπτικό ρόλο. Ωστόσο, κανείς από τους εμπλεκομένους δεν έδωσε εγκαίρως εντολή στο AVE να ακινητοποιηθεί ή έστω να μειώσει την ταχύτητά του.
Πιο αναλυτικά, ο αρμόδιος χειριστής παρέμεινε απομονωμένος στο κέντρο ελέγχου από τις πρώτες πρωινές ώρες, με τη συνδρομή ψυχολόγου και δικηγόρου, λόγω των ενδεχόμενων ευθυνών που εξετάζονται. Εξετάστηκε επίσης από την ισπανική Πολιτοφυλακή, την Guardia Civil.
Ο Πουέντε παραδέχθηκε ότι δεν συνομίλησε προσωπικά μαζί του, καθώς ο ελεγκτής επέλεξε να επικοινωνήσει με τον δικηγόρο του και τους αστυνομικούς που είχαν σταλεί κατόπιν δικαστικής εντολής.
Η ισπανική κυβέρνηση εξετάζει τις ηχογραφημένες συνομιλίες και τις γραπτές εντολές που δόθηκαν κατά τη διάρκεια του περιστατικού. Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, οι τεχνικοί έχουν ήδη αναλύσει το καταγεγραμμένο υλικό, το οποίο αναμένεται να επιτρέψει την ανασύνθεση κάθε κρίσιμης απόφασης.
Τουλάχιστον 68 νεκροί στην Ισπανία
Η σύγκρουση προκάλεσε εκτεταμένες καταστροφές στους δύο συρμούς, με βαγόνια να εκτροχιάζονται και να καταλήγουν σε πρανές δίπλα στις γραμμές. Επιζώντες περιέγραψαν τις δραματικές στιγμές της σύγκρουσης, ενώ βίντεο αποτυπώνουν το μέγεθος της καταστροφής.
Ο πρόεδρος της περιφερειακής κυβέρνησης της Καστίλλης-Λα Μάντσα, Εμιλιάνο Γκαρθία-Πάχε, επιβεβαίωσε ότι ο αριθμός των νεκρών ανέρχεται σε τουλάχιστον 68. Μάλιστα, σύμφωνα με τα στοιχεία των περιφερειακών Αρχών, 53 τραυματίες νοσηλεύονται, εκ των οποίων 15 βρίσκονται σε σοβαρή κατάσταση.
Η κυκλοφορία των τρένων υψηλής ταχύτητας μεταξύ Μαδρίτης και Ανδαλουσίας έχει διακοπεί. Το κρίσιμο ερώτημα που παραμένει αναπάντητο είναι γιατί, επί περίπου 17 λεπτά, δεν υπήρξε παρέμβαση από το κέντρο ελέγχου στην Ισπανία, παρά τις ενδείξεις ότι ένα τρένο κατευθυνόταν προς άλλο που βρισκόταν ακινητοποιημένο στην ίδια γραμμή.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου