Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν έχει προκαλέσει σοκ στην παγκόσμια οικονομία και οι προβλέψεις για τον πληθωρισμό της εποχής της COVID-19 γίνονται όλο και πιο δύσκολο να αγνοηθούν. Σε πολλές χώρες, αυτές οι πιέσεις γίνονται ήδη αισθητές, καθώς τα νοικοκυριά αγωνίζονται να αντέξουν οικονομικά τα απαραίτητα.
Κατά τη διάρκεια και μετά την κορύφωση της πανδημίας , κυβερνήσεις από όλο το πολιτικό φάσμα πειραματίστηκαν με ελέγχους τιμών σε μια προσπάθεια να προστατεύσουν τους ανθρώπους από την αύξηση του κόστους διαβίωσης . Η Ισπανία και το Μεξικό, για παράδειγμα, εφάρμοσαν τέτοια μέτρα από την αριστερά. Η Ελλάδα το έκανε από τη δεξιά,αναφέρει το theconversation.com
Ήταν μια απάντηση στις πιέσεις του πληθωρισμού, των αποδυναμωμένων οικονομικών των νοικοκυριών και της αυξανόμενης ανασφάλειας για μεγάλα τμήματα του πληθυσμού.
Μεταξύ αυτών των παραδειγμάτων, το πρόγραμμα «καλάθι νοικοκυριών» της Ελλάδας ξεχωρίζει ως μια λεπτομερής προσπάθεια να διατηρηθούν τα βασικά αγαθά σε προσιτή τιμή. Καθώς οι καταναλωτές ενδέχεται να αντιμετωπίζουν για άλλη μια φορά μια σπείρα τιμών κόστους ζωής, αποτελεί μια μελέτη περίπτωσης που αξίζει να εξεταστεί.
Η Ελλάδα εισήλθε στην πληθωριστική περίοδο (2021-22) με μερικούς από τους χαμηλότερους μισθούς στην Ευρώπη . Ο μέσος μισθός της εξακολουθεί να είναι μόλις το ένα τρίτο αυτού στη Γερμανία. Όταν ο πληθωρισμός έφτασε το 10%-12% το 2022, τα καθημερινά είδη πρώτης ανάγκης, όπως τα τρόφιμα, τα γαλακτοκομικά προϊόντα και τα βασικά είδη οικιακής χρήσης, έγιναν γρήγορα πιο ακριβά.
Τον Νοέμβριο του 2022, η κεντροδεξιά κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας εισήγαγε το καλάθι των νοικοκυριών, απαιτώντας από τις μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ να διατηρούν χαμηλές τις τιμές σε περισσότερες από 50 κατηγορίες βασικών προϊόντων . Αυτές περιλάμβαναν ψωμί, ζυμαρικά, ρύζι, γαλακτοκομικά προϊόντα, είδη καθαρισμού και παιδικές τροφές. Τα σχετικά είδη επισημαίνονταν με σαφήνεια στα καταστήματα και η λίστα ενημερώνονταν εβδομαδιαίως.
Αρχικά παρουσιάστηκε ως προσωρινό εργαλείο, το πρόγραμμα έχει παραταθεί επανειλημμένα λόγω του συνεχιζόμενου πληθωρισμού - πιο πρόσφατα λόγω ανησυχιών για τις αυξήσεις τιμών που σχετίζονται με τις συγκρούσεις. Έχει γίνει κεντρικό μέρος της στρατηγικής της χώρας για τη σταθεροποίηση του κόστους διαβίωσης, μαζί με σχετικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένων των ανώτατων ορίων κερδών στον τομέα των καυσίμων .
Ένα σύστημα βασισμένο στη διαφάνεια
Αυτό που διακρίνει το ελληνικό μοντέλο είναι ο τρόπος με τον οποίο συνδυάζει τη ρύθμιση με την πρόσβαση των καταναλωτών στην πληροφόρηση μέσω μιας ψηφιακής πλατφόρμας . Οι μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ υποχρεούνται να δημοσιεύουν τις τιμές των προϊόντων του καλαθιού τους στο διαδίκτυο.
Μόλις τοποθετηθεί στη λίστα, η τιμή ενός προϊόντος δεν μπορεί να αυξηθεί για επτά ημέρες, αν και μπορεί να μειωθεί ανά πάσα στιγμή. Οι λιανοπωλητές αντιμετωπίζουν πρόστιμα έως και 5 εκατομμύρια ευρώ (4,3 εκατομμύρια λίρες) για παραβάσεις. Το σύστημα απαιτεί επίσης από τα σούπερ μάρκετ να υποβάλλουν τιμοκαταλόγους προμηθευτών, παρέχοντας στις ρυθμιστικές αρχές πληροφορίες για το πού πραγματοποιούνται οι αυξήσεις.
Η πλατφόρμα επιτρέπει στους αγοραστές να συγκρίνουν τιμές μεταξύ λιανοπωλητών και να εντοπίζουν υποκαταστήματα που διαθέτουν συγκεκριμένα είδη. Όλες οι αγορές πρέπει να πραγματοποιούνται αυτοπροσώπως, διατηρώντας την εστίαση του συστήματος στη φυσική λιανική πώληση, βελτιώνοντας παράλληλα τη διαφάνεια.
Πέρα από το ίδιο το καλάθι, το 2025 το ελληνικό υπουργείο Ανάπτυξης και οι λιανοπωλητές συμφώνησαν σε μειώσεις τιμών κατά 8% κατά μέσο όρο για 2.000 προϊόντα - και τα περιθώρια κέρδους σε είδη πρώτης ανάγκης περιορίστηκαν στο επίπεδο του 2021. Οι επιθεωρητές διεξήγαγαν τακτικούς ελέγχους για την επιβολή της συμμόρφωσης.
Σε πολλές κατηγορίες προϊόντων, σημειώθηκαν αξιοσημείωτες μειώσεις τιμών . Μεταξύ 56 τροφίμων πρωινού και δημητριακών, σημειώθηκε πτώση τιμών έως και 23%, μεταξύ 34 τυροκομικών προϊόντων, η πτώση ήταν 5%-35% και για το νωπό κρέας, η πτώση ήταν 5%-7% σε τρία προϊόντα. Επιπλέον, οι τιμές των ελαίων και λιπών μειώθηκαν κατά 5%-16%, των ζυμαρικών κατά 3%-5% και των γλυκών και της σοκολάτας κατά 3%-17%.
Το καλάθι έχει σταδιακά επεκταθεί ώστε να περιλαμβάνει όσπρια, φρέσκα πουλερικά, κομμάτια κρέατος, γάλα και τυρί. Η ελληνική κυβέρνηση έχει επίσης εισαγάγει βραχυπρόθεσμα «θεματικά καλάθια» κατά τη διάρκεια περιόδων υψηλής εποχιακής ζήτησης. Μέχρι στιγμής, τα καλάθια των Χριστουγέννων και του Πάσχα περιλαμβάνουν αρνί, κατσικίσιο κρέας, γαλοπούλα και σοκολατένια πασχαλινά αυγά για να διατηρηθεί ένα ανώτατο όριο στο κόστος των διακοπών.
Οι έλεγχοι τιμών παραμένουν αμφιλεγόμενοι για ορισμένους. Οι λιανοπωλητές στην Ελλάδα έχουν υποστηρίξει ότι το σύστημα είναι άδικο και ότι δεν είναι σε θέση να απορροφήσουν το κόστος.
Ωστόσο, στην ελληνική περίπτωση, τα σούπερ μάρκετ δέχτηκαν μειωμένα περιθώρια κέρδους για τις σειρές προϊόντων με περιορισμένες τιμές. Απάντησαν με πολέμους τιμών για να προσελκύσουν πελάτες και να αυξήσουν το μερίδιο αγοράς, καθώς και με ανταγωνιστικές τιμές για τα ιδιόκτητα εμπορικά σήματα. Μία συνέπεια αυτών των μέτρων είναι ότι η Ελλάδα έχει πλέον ένα σχετικά φθηνό καλάθι τροφίμων σε σύγκριση με άλλες χώρες της ΕΕ .
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, στο αποκορύφωμα της πανδημίας COVID, ορισμένοι μεγάλοι λιανοπωλητές αύξησαν τις τιμές πάνω από τον πληθωρισμό - διπλασιάζοντας τα κέρδη τους μεταξύ 2019 και 2021-22 . Υπό αυτές τις συνθήκες, πολλοί μπορεί να θεωρούν ότι είναι δίκαιο να τους ζητηθεί να συνεισφέρουν στην καταπολέμηση της κρίσης κόστους ζωής.
Έτσι, ενώ οι έλεγχοι τιμών μπορεί να μην είναι πάντα ευχάριστοι για το λιανικό εμπόριο και άλλους τομείς, γίνονται όλο και πιο συνηθισμένοι. Πολλές χώρες πειραματίζονται με τρόπους για να συγκρατήσουν το κόστος ζωής , ως πρακτικά εργαλεία για τη σταθεροποίηση του πληθωρισμού και την υποστήριξη των πολιτών κατά τη διάρκεια απρόβλεπτων οικονομικών κρίσεων.
Η εμπειρία της Ελλάδας δείχνει ότι τέτοια μέτρα μπορούν να είναι δομημένα, διαφανή και εκτελεστά. Καταδεικνύει επίσης ότι οι έλεγχοι των τιμών δεν χρειάζεται να περιορίζονται σε μία πολιτική παράδοση. Έχουν εφαρμοστεί από κυβερνήσεις σε όλο το ιδεολογικό φάσμα όταν αντιμετωπίζουν πληθωριστικές πιέσεις.
Καθώς το Ηνωμένο Βασίλειο προετοιμάζεται για περαιτέρω οικονομικές αναταραχές, που προκαλούνται από συγκρούσεις και ασταθείς αγορές ενέργειας, το οικογενειακό καλάθι της Ελλάδας προσφέρει ένα μοντέλο που αξίζει να μελετηθεί. Δεν αποτελεί πλήρη λύση για τον υψηλό πληθωρισμό - δεν υπάρχει τίποτα τόσο απλό - αλλά δείχνει πώς οι κυβερνήσεις μπορούν να παρέμβουν για να μειώσουν την πίεση στα νοικοκυριά, διατηρώντας παράλληλα την εποπτεία των βασικών αγορών.
Ένα πολιτικό κόμμα έτοιμο να υποστηρίξει μέτρα που θα προσφέρουν άμεση ανακούφιση σε νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν δυσκολίες θα μπορούσε να έχει ευρεία απήχηση σε μια στιγμή που πολλοί άνθρωποι δεν έχουν ακόμη ανακάμψει από την τελευταία κρίση κόστους ζωής.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου