(Η έντονη γραφή είναι δική μου και αυτό είναι κάτι που πρέπει οπωσδήποτε να διαβάσετε! Ιδού η ουσία: Ο Τραμπ σαφώς σκοπεύει να δημιουργήσει σκόπιμα μια παγκόσμια οικονομική κρίση που θα διαρκέσει τουλάχιστον τέσσερα χρόνια, αλλά διαβάστε το και βάλτε το σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο.)
ΝΙΚΑ
Γεια σε όλους. Με μεγάλη μας χαρά προσκαλούμε ξανά τον Michael Hudson και τον καθηγητή Steve Keen στο Ινστιτούτο David Graeber. Ο Steve Keen είναι οικονομολόγος και συγγραφέας, ένας από τους λίγους που προειδοποίησαν εκ των προτέρων για την κρίση του 2008. Είναι γνωστός για την κριτική του στην κυρίαρχη νεοκλασική θεωρία και τα μοντέλα του για τον αποπληθωρισμό του χρέους και την χρηματοπιστωτική αστάθεια. Ο Michael Hudson είναι Αμερικανός οικονομολόγος και ιστορικός του χρέους στο Πανεπιστήμιο του Μιζούρι, στο Κάνσας Σίτι. Το έργο του για τα χρηματοοικονομικά, τα ενοίκια και την αποβιομηχάνιση επηρέασε βαθιά τη σκέψη του David Graeber σχετικά με την αυτοκρατορία, τον φόρο υποτέλειας και την πολιτική του χρέους,αναφέρει το sovereignista.com
Σήμερα θα εξερευνήσουμε την επιδεινούμενη κρίση και τα πιθανά σενάρια για το πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί, ειδικά στο πλαίσιο του συνεχιζόμενου πολέμου, ο οποίος προσωπικά μου μοιάζει όλο και περισσότερο με τη σοβιετική εισβολή στο Αφγανιστάν. Η ερώτησή μου προς τον Μάικλ και τον Στιβ είναι: πληθωρισμός, υπερπληθωρισμός ή αποπληθωρισμός; Ποιο σενάριο πιστεύουν ότι θα συμβεί; Ξεκινάμε με τον Μάικλ Χάντσον.
ΜΑΪΚΛ ΧΑΝΤΣΟΝ
Αν κοιτάξετε τις αγορές μετοχών και ομολόγων σήμερα, ο κόσμος αναμένει ότι ο πόλεμος στο Ιράν δεν πρόκειται να διαρκέσει περισσότερο από ένα μήνα περίπου.
Είναι ένας παγκόσμιος πόλεμος επειδή ολόκληρος ο κόσμος εξαρτάται από το πετρέλαιο και το υγροποιημένο φυσικό αέριο — για λιπάσματα, ενέργεια, ηλεκτρισμό, θέρμανση, μαγείρεμα, υαλουργία και ήλιο.
Το Κατάρ, ως μέλος των αραβικών χωρών του ΟΠΕΚ, παρείχε ήλιο και φυσικό αέριο σε μεγάλο μέρος του κόσμου. Ωστόσο, οι εγκαταστάσεις του, αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων, για την υγροποίηση φυσικού αερίου — η κατασκευή των οποίων χρειάστηκε τέσσερα χρόνια — μόλις βομβαρδίστηκαν από το Ιράν, επειδή το Κατάρ φιλοξενεί αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις που χρησιμοποιούνται για τον βομβαρδισμό του Ιράν.
Το Ιράν έχει δηλώσει: αν προσπαθήσετε να καταστρέψετε τη βιομηχανία πετρελαίου μας, θα διασφαλίσουμε ότι ολόκληρη η παγκόσμια βιομηχανία πετρελαίου, φυσικού αερίου, ηλίου και ενέργειας θα κλείσει και θα προκαλέσει μια Μεγάλη Ύφεση — ως αποτέλεσμα του διπλασιασμού των τιμών του πετρελαίου. Αυτό θα προκαλέσει κρίση ισοζυγίου πληρωμών για τους συμμάχους της Αμερικής, όχι μόνο στην Ευρώπη, αλλά και στην Κορέα, την Ιαπωνία και τις Φιλιππίνες, οι οποίες ήδη λαμβάνουν έκτακτα μέτρα.
Ο Τραμπ σαφώς σκοπεύει να δημιουργήσει σκόπιμα μια παγκόσμια οικονομική κρίση που θα διαρκέσει τουλάχιστον τέσσερα χρόνια — όπως έκαναν ο Α' και ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος. Πιστεύει ότι αυτό θα βάλει την Αμερική στη θέση του οδηγού: η Αμερική είναι αυτάρκης σε φυσικό αέριο και πετρέλαιο. Άλλες χώρες θα πρέπει να αγοράζουν από εμάς. Και αν το κάνουν, θα τους απαιτήσουμε να επιβάλουν κυρώσεις κατά της Ρωσίας, του Ιράν και οποιουδήποτε άλλου έχουμε χαρακτηρίσει εχθρό.
Εν τω μεταξύ, το επιτόκιο του δεκαετούς ομολόγου του αμερικανικού δημοσίου έχει ξεπεράσει το 4,5% και το επιτόκιο του 30ετούς ομολόγου είναι πάνω από 5%. Η Wall Street έχει υπολογίσει ότι αν οι τιμές εξαγωγής πετρελαίου διπλασιαστούν, αυτό θα είναι πληθωριστικό. Αλλά όλα αυτά είναι οικονομικά σκουπίδια.
Φυσικά, οι τιμές του πετρελαίου ανεβαίνουν — τόσο πολύ που η Ασία και ο Παγκόσμιος Νότος θα μοιάζουν με τη Γερμανία, αφότου οι ΗΠΑ την εμπόδισαν να αγοράζει ρωσικό φυσικό αέριο. Η βιομηχανία γυαλιού της Γερμανίας έκλεισε. Η βιομηχανία λιπασμάτων έκλεισε. Η αυτοκινητοβιομηχανία κάνει περικοπές — η Mercedes και άλλοι μετακινούνται στην Κίνα.
Οι δασμοί του Τραμπ στον χάλυβα και το αλουμίνιο αυξάνουν την τιμή των γεωργικών θεριζοαλωνιστικών μηχανημάτων και των τρακτέρ. Οι αγρότες στις ΗΠΑ αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα με τους αγρότες παντού: υψηλότερο κόστος λιπασμάτων, υψηλότερο κόστος εξοπλισμού συγκομιδής, υψηλότερο κόστος βενζίνης.
Τι δεν λαμβάνει υπόψη η Wall Street: Ναι, οι τιμές της ενέργειας και των σχετικών με την ενέργεια τιμών αυξάνονται. Αλλά αυτό θα κλείσει τις βιομηχανίες και θα προκαλέσει τεράστια ύφεση. Απολύσεις. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να εκτρέψουν τα έσοδα για να βοηθήσουν τις οικογένειες να αντέξουν οικονομικά την ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο — πράγμα που σημαίνει περικοπές στις κοινωνικές δαπάνες. Ανεργία.
Οι άνθρωποι γίνονται όλο και πιο φτωχοί. Αυτό δεν είναι πληθωρισμός. Αυτό είναι αποπληθωρισμός.
Οι τιμές του πετρελαίου, του χάλυβα, του αλουμινίου, των λιπασμάτων, του φυσικού αερίου και του ηλίου θα αυξηθούν, ενώ οι τιμές άλλων προϊόντων γενικά θα μειωθούν. Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με τη μεγαλύτερη κατάρρευση από την εποχή της Μεγάλης Ύφεσης.
Αυτός είναι ο σκόπιμος στόχος της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ. Το έχουν βάλει στο παιχνίδι. Νομίζουν ότι όσο κι αν αυτό βλάψει την αμερικανική οικονομία, θα βλάψει την εργασία μειώνοντας τους μισθούς της, προκαλώντας ανεργία και απελπίζοντας τους ανθρώπους. Είναι ένα θεόσταλτο δώρο για τον ταξικό πόλεμο.
Όταν οι εταιρείες πρέπει να μειώσουν την παραγωγή, πώς θα πληρώσουν τα χρέη τους; Οι εργαζόμενοι — που ευφημούνται ως «καταναλωτές» — πληρώνουν ήδη πάνω από 30% τόκους για τις χρεώσεις και τα πρόστιμα των πιστωτικών καρτών. Οι αθετήσεις φοιτητικών χρεών αυξάνονται. Το ιατρικό χρέος είναι η ταχύτερα αυξανόμενη αιτία πτώχευσης στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα επιτόκια στεγαστικών δανείων έχουν αυξηθεί κατά πολύ.
Αυτή είναι μια νέα μορφή ταξικού πολέμου. Δεν είναι οι εργοδότες εναντίον των εργαζομένων, επειδή η βιομηχανία και οι εργαζόμενοι υποφέρουν μαζί προσπαθώντας να επιβιώσουν. Είναι η χρηματοπιστωτική τάξη εναντίον της υπόλοιπης οικονομίας.
Ο χρηματοοικονομικός τομέας, οι ασφάλειες και τα ακίνητα — ο τομέας FIRE — είναι ο τομέας στον οποίο έχει σημειωθεί σχεδόν όλη η αύξηση του ΑΕΠ των ΗΠΑ, ενώ η πραγματική οικονομία έχει συρρικνωθεί.
Αυτή στην πραγματικότητα είναι μια επανάληψη των συζητήσεων από τα μέσα του δέκατου όγδοου αιώνα: Πώς θα αντιμετώπιζε η Βρετανία το γεγονός ότι οι πιστωτές ξοδεύουν τα χρήματά τους σε εισαγωγές ειδών πολυτελείας αντί για εγχώρια παραγωγή; Το Λονδίνο πλουτίζει, όχι η υπόλοιπη Αγγλία.
ΝΙΚΑ
Μάικλ, θέλω να συμπεριλάβω και τον Στηβ. Τι πιστεύεις για την περιγραφή του Μάικλ;
Στιβ Κιν
Αν υπάρχει ένα άτομο με το οποίο συμφωνώ, αυτό είναι ο Μάικλ. Όταν με ρωτήσατε για πρώτη φορά σχετικά με αυτό, είπα: αρχικά πληθωρισμός, μετά αποπληθωρισμός. Ο Μάικλ έδωσε το ιστορικό πλαίσιο. Επιτρέψτε μου να μοιραστώ μερικά στατιστικά στοιχεία.
Το απόλυτο θεμέλιο της οικονομίας είναι η ενέργεια. Αυτό που δείχνω είναι η χρήση ενέργειας σε petajoules στον αριστερό άξονα και το ακαθάριστο παγκόσμιο προϊόν στον δεξιό. Οι δύο γραμμές ταιριάζουν σχεδόν τέλεια. Και το πιο σημαντικό: είναι ένα προς ένα. Μια μείωση 5% στην ενέργεια παράγει μια μείωση 5% στο ακαθάριστο παγκόσμιο προϊόν.
Τι συμβαίνει τώρα: περίπου το 20% του παγκόσμιου υγροποιημένου φυσικού αερίου έχει διακοπεί. Μαζί με την απώλεια πετρελαίου από το Στενό του Ορμούζ και άλλες διαταραχές εφοδιασμού, θα μπορούσαμε να δούμε μια πτώση της τάξης του 10% στην παγκόσμια ενέργεια — κάτι που συνεπάγεται μείωση του ΑΕΠ κατά 10%.
Η συντομογραφία μου: η εργασία χωρίς ενέργεια είναι ένα πτώμα· το κεφάλαιο χωρίς ενέργεια είναι ένα γλυπτό.
Τώρα, αυτή η κατάρρευση θα αυξήσει τις τιμές του πετρελαίου — η συμβατική σκέψη συμφωνεί σε αυτό. Αλλά βρισκόμαστε επίσης σε μια χρηματιστικοποιημένη οικονομία. Και εδώ διαφέρουμε εγώ και ο Μάικλ από τους οικονομολόγους του κυρίαρχου ρεύματος, επειδή αγνοούν εντελώς το ιδιωτικό χρέος. Έχουν εμμονή με το δημόσιο χρέος. Δεν εξετάζουν καν το ιδιωτικό χρέος.
Στην Αμερική αυτή τη στιγμή, το ιδιωτικό χρέος είναι περίπου 140% του ΑΕΠ — εξακολουθεί να είναι τεράστιο. Αυτό είναι το βάρος για το οποίο μιλούσε ο Μάικλ, για τα νοικοκυριά και τις εταιρείες. Αν διαπιστώσουν ότι δεν μπορούν να αποκομίσουν τόσα κέρδη λόγω των υψηλότερων τιμών του πετρελαίου, αν αυξηθεί η ανεργία — δεν θα είναι σε θέση να εξυπηρετήσουν αυτό το χρέος. Και αυτό που πιθανότατα θα δείτε είναι το ίδιο με το 2007-08, μόνο που θα λάβετε στεροειδή: μια πλήρη κατάρρευση της ζήτησης που βασίζεται στην πίστωση.
Οι εργαζόμενοι δεν μπορούν να μετακυλίσουν τις αυξήσεις στις τιμές του πετρελαίου σε υψηλότερους μισθούς. Ούτε οι βιομηχανικοί καπιταλιστές μπορούν απαραίτητα να τις μετακυλίσουν. Και τι συμβαίνει; Οι άνθρωποι μειώνουν τις τιμές τους, ελπίζοντας να διατηρήσουν τους πελάτες. Αλλά ο γείτονάς τους κάνει το ίδιο πράγμα. Όλοι προσπαθούν να αποπληρώσουν το χρέος — κάτι που καταστρέφει τα χρήματα, επιβραδύνει την οικονομία και προκαλεί αποπληθωρισμό.
Ο Ίρβινγκ Φίσερ το είπε υπέροχα τη δεκαετία του 1930 — αυτό που αποκαλώ παράδοξο του Φίσερ: όσο περισσότερα πληρώνουν οι οφειλέτες, τόσο περισσότερα χρωστούν. Το πραγματικό βάρος αυξάνεται καθώς μειώνεται το επίπεδο των τιμών. Αυτό οδηγεί στις Μεγάλες Ύφεσης.
Και ιδού το φρικτό: αν η προσφορά λιπασμάτων μειωθεί κατά 20%, η παραγωγή τροφίμων πιθανότατα θα μειωθεί κατά περισσότερο από 20% παγκοσμίως. Αυτό σημαίνει αρκετά τρόφιμα για περίπου 6 δισεκατομμύρια ανθρώπους — και υπάρχουν 8 δισεκατομμύρια. Μπορεί να έχουμε μπροστά μας έναν παγκόσμιο λιμό φέτος.
Όπως ακριβώς ο αναρχικός που πάτησε τη σκανδάλη που σκότωσε τον αρχιδούκα δεν είχε ιδέα τι είχε πυροδοτήσει, έτσι νομίζω ότι και ο Τραμπ είναι το ίδιο. Δεν έχει ιδέα για τις συνέπειες. Συμπεριφέρεται σαν αρχηγός της μαφίας, αποσπώντας χρήματα από τις διακυμάνσεις της αγοράς. Αλλά οι υπόλοιποι από εμάς θα ζήσουμε με τις ακούσιες συνέπειες.
Και αν κάποιοι παγκόσμιοι ηγέτες παρακολουθούν αυτό — κάτι που αμφιβάλλω — ας ξεφορτωθούν τον Τραμπ. Σταματήστε το. Η Αμερική πρέπει να παραδεχτεί την ήττα της και να κάνει ένα βήμα πίσω, για να μας δώσει την ευκαιρία να ανοικοδομήσουμε τις φυσικές υποδομές του κόσμου πριν ξεσπάσει ο παγκόσμιος λιμός.
ΜΑΪΚΛ ΧΑΝΤΣΟΝ
Θέλω να αναφερθώ στην ερώτηση του Νίκα σχετικά με τον υπερπληθωρισμό, καθώς ο αποπληθωρισμός και ο υπερπληθωρισμός μπορεί να συμβαδίζουν. Όταν οι χώρες δεν μπορούν να πληρώσουν τα εξωτερικά τους χρέη — και ο Παγκόσμιος Νότος έχει τεράστια εξωτερικά χρέη που λήγουν, όλα σε δολάρια — τι κάνουν; Το ΔΝΤ λέει: επιβάλετε λιτότητα. Κάνετε την εργασία όλο και φτωχότερη μέχρι να μπορέσετε να πληρώσετε τα χρέη. Αυτή είναι η σημερινή άθλια οικονομία και ανάγεται στον νομιμισμό του Ντέιβιντ Ρικάρντο.
Κάθε υπερπληθωρισμός στην ιστορία έχει προκληθεί από την ανάγκη αποπληρωμής του εξωτερικού χρέους.
Ο υπερπληθωρισμός της Γερμανίας τη δεκαετία του 1920 δεν προκλήθηκε από τις κυβερνητικές δαπάνες για την εργασία ή τα κοινωνικά προγράμματα — αυτός είναι ο μύθος. Προκλήθηκε από την εκτύπωση μάρκων του Ράιχ για να ριχθούν στην αγορά συναλλάγματος για την πληρωμή αποζημιώσεων. Η Χιλή και η Γαλλία είχαν το ίδιο μοτίβο υπερπληθωρισμού.
Και αυτή η πραγματικότητα δεν διδάσκεται στα ακαδημαϊκά οικονομικά. Έτσι, οι απόφοιτοι που εντάσσονται σε κεντρικές τράπεζες σε όλο τον κόσμο δεν καταλαβαίνουν τη διαφορά μεταξύ υπερπληθωρισμού, τακτικού πληθωρισμού τιμών και αποπληθωρισμού. Ο Στιβ και εγώ είμαστε ουσιαστικά ανεπιθύμητα πρόσωπα σε ευγενικούς κύκλους, επειδή αυτό που διατυπώνουμε απειλεί να τεθεί σε εφαρμογή μια πολύ μεγάλη κατάληψη εξουσίας, όπως η κρίση του ισοζυγίου πληρωμών στην Ασία το 1997-1998.
ΝΙΚΑ
Είναι ενδιαφέρον, Μάικλ — μόλις συνειδητοποίησα ότι και η Ρωσία χρωστούσε πολλά, επειδή ο Γιέλτσιν συμφώνησε να πληρώσει όλα τα εξωτερικά χρέη της Σοβιετικής Ένωσης. Και το πετρέλαιο κόστιζε περίπου 10 δολάρια το βαρέλι εκείνη την εποχή. Ποτέ δεν πίστευα ότι ο υπερπληθωρισμός και ο αποπληθωρισμός θα μπορούσαν να συμβούν ταυτόχρονα. Αλλά ίσως αυτό ακριβώς συνέβαινε στη Ρωσία τη δεκαετία του '90.
Στιβ Κιν
Ναι — η Ρωσία δεν είχε μεγάλο εσωτερικό χρέος, αλλά είχε τεράστιο εξωτερικό χρέος. Και υπάρχουν επιχειρήματα — τα οποία δεν έχω ερευνήσει πλήρως — ότι ο υπερπληθωρισμός της Βαϊμάρης ήταν εν μέρει σκόπιμος: εξαφάνισε το χρέος που είχαν αγοράσει Αμερικανοί κερδοσκόποι σε γερμανικά ομόλογα. Έτσι, είχε ένα φρικτό κόστος, αλλά μια ευεργετική παρενέργεια: το εξωτερικό χρέος της Γερμανίας εξαλείφθηκε.
Και ένα πράγμα που εγώ και ο Μάικλ πρέπει συνεχώς να διορθώνουμε: ο κόσμος λέει ότι ο πληθωρισμός της Βαϊμάρης προκάλεσε τον Χίτλερ. Όχι. Ο Χίτλερ ήταν στη φυλακή κατά τη διάρκεια του πληθωρισμού της Βαϊμάρης. Ανέλαβε την εξουσία δέκα χρόνια αργότερα. Αυτό που τον έφερε στην εξουσία ήταν ο αποπληθωρισμός - η καταρρακτώδης κατάρρευση του 1932-33, όταν οι τιμές έπεφταν κατά 10% ετησίως. Αυτό οδηγεί στην κοινωνική κατάρρευση.
Θα δούμε μια καταστροφική χρονιά. Ακόμα και αν αφήσουμε στην άκρη τη δυναμική του χρέους, η απώλεια μόνο του 10% της παγκόσμιας ενέργειας συνεπάγεται μείωση του ΑΕΠ κατά 10%. Και οι άνθρωποι θα λιμοκτονήσουν, επειδή δεν τρώμε λαχανικά - τρώμε πετρέλαιο. Η διαδικασία Haber-Bosch, που εφευρέθηκε στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, χρησιμοποιεί πετρέλαιο για τη δημιουργία αζωτούχων λιπασμάτων. Χωρίς αυτό, η φέρουσα ικανότητα του πλανήτη είναι περίπου 1-2 δισεκατομμύρια άνθρωποι. Αυτή τη στιγμή έχουμε 8 δισεκατομμύρια. Αν χάσουμε το 20% της παγκόσμιας παραγωγής λιπασμάτων, χάνουμε τρόφιμα για το 20% του πλανήτη. Δεν έχουμε ξαναδεί ποτέ παγκόσμιο λιμό. Έχουμε δει τοπικούς λιμούς. Αυτό θα ήταν κάτι εντελώς διαφορετικό.
ΜΑΪΚΛ ΧΑΝΤΣΟΝ
Για να διευκρινιστεί η χρονολογία που ανέφερε ο Στιβ: η χρηματοπιστωτική οικονομία κατέρρευσε το 1929. Ο κόσμος εισήλθε σε ύφεση το 1931. Το 1931, ο κόσμος κήρυξε τελικά μορατόριουμ στα συμμαχικά χρέη της Ευρώπης προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και στις γερμανικές αποζημιώσεις. Αυτό το μορατόριουμ - η αναγνώριση ότι τα χρέη δεν μπορούσαν να αποπληρωθούν - ήρθε πριν ο Χίτλερ ανέλθει στην εξουσία. Ο αποπληθωρισμός που ακολούθησε ήταν αυτό που δημιούργησε τις πολιτικές συνθήκες για την άνοδό του.
Στιβ Κιν
Και αυτό συνδέεται με αυτό που η νεοκλασική οικονομική θεωρία κάνει ριζικά λάθος. Μοντελοποιούν την οικονομία ως ένα ενιαίο αγαθό, που παράγεται συνδυάζοντας εργασία και κεφάλαιο — χωρίς φυσικούς πόρους, χωρίς καθόλου εισροές ενέργειας. Δεν γνωρίζουν καν ότι δεν μπορείς να παράγεις προϊόν χωρίς ενέργεια. Δεν γνωρίζουν ότι το ήλιο δεν μπορεί να αποθηκευτεί — εξατμίζεται μέσα από οποιοδήποτε δοχείο σε ένα ή δύο μήνες. Έτσι, μόλις διακοπεί η προσφορά, αυτές οι βιομηχανίες καταρρέουν.
Πριν από σαράντα ή πενήντα χρόνια, ακόμη και οι οικονομολόγοι που επικρίναμε για το φετίχ της ισορροπίας τους είχαν τουλάχιστον πίνακες εισροών-εκροών. Καταλάβαιναν: για να το παραγάγεις αυτό, χρειάζεσαι αυτές τις εισροές. Οι ηλίθιοι που ανέλαβαν έκτοτε - με τα μοντέλα Δυναμικής Στοχαστικής Γενικής Ισορροπίας - έχουν ένα μοντέλο πραγματικότητας ενός αγαθού, χωρίς φυσικούς πόρους. Δεν γνωρίζουν ότι ο πόλεμος για το Στενό του Ορμούζ διακόπτει το ένα τρίτο της παγκόσμιας προσφοράς λιπασμάτων. Το ανακαλύπτουν με τον δύσκολο τρόπο.
Γι' αυτό το λόγο πιστεύω ότι είναι ηλιθιότητα και όχι συνωμοσία.
Οι άνθρωποι που λαμβάνουν αυτές τις αποφάσεις δεν συνειδητοποιούν ότι χρειάζονται φυσικές εισροές από τον φυσικό κόσμο για την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών.
ΜΑΪΚΛ ΧΑΝΤΣΟΝ
Οποιαδήποτε οικονομική θεωρία έχει πολιτικές επιπτώσεις. Η θεωρία της ισορροπίας εξυπηρετεί όσους θέλουν η κυβέρνηση να μην παίζει κανένα ρόλο: αφήστε τον χρηματοπιστωτικό τομέα να ρυθμίζει τις αγορές, αφήστε τους μισθούς να μειωθούν σε οποιαδήποτε ισορροπία απαιτεί το ένα τοις εκατό. Ο λόγος που ο Στιβ και εγώ υποστηρίζουμε την ακύρωση του χρέους δεν είναι αφηρημένος - είναι επειδή η ακύρωση των χρεών ακυρώνει τις αποταμιεύσεις της τάξης των πιστωτών. Τερματίζει τον ασφυκτικό κλοιό της χρηματοπιστωτικής τάξης στην οικονομία.
Η Κίνα έχει κάνει αυτό που η Δύση δεν κατάφερε. Αντιμετωπίζει το χρήμα και την πίστωση ως δημόσια υπηρεσία. Σχεδόν το 80% της πίστωσης στις ΗΠΑ και τη Βρετανία δημιουργείται για την αγορά ακινήτων — διογκώνοντας τις τιμές των περιουσιακών στοιχείων, διογκώνοντας το χρέος, πλουτίζοντας κυρίως την οικονομική τάξη. Η Λαϊκή Τράπεζα της Κίνας δημιουργεί χρήματα για τη χρηματοδότηση υποδομών, βιομηχανικών επενδύσεων, υψηλής τεχνολογίας. Δεν έχει οικονομική τάξη. Αυτή η τάξη κατέφυγε στην Ταϊβάν ή στη Δύση μετά την επανάσταση του Μάο.
Το ιστορικό προηγούμενο χρονολογείται τρεις χιλιάδες χρόνια πίσω. Από τους Σουμερίους, τη Βαβυλωνία, την αρχαία Εγγύς Ανατολή — την Εποχή του Χαλκού έως την πρώτη χιλιετία — όταν τα χρέη δεν μπορούσαν να πληρωθούν, ακυρώνονταν. Οι νόμοι του Χαμουραμπί όριζαν ότι εάν υπήρχε πλημμύρα ή ξηρασία και οι καλλιέργειες αποτύγχαναν, τα γεωργικά χρέη ακυρώνονταν. Επειδή η εναλλακτική λύση θα ήταν τα χρέη να συσσωρευτούν σε μια τάξη πιστωτών που θα γινόταν ολιγαρχία, κατασχώντας τη γη και υποβιβάζοντας τον πληθυσμό σε δουλεία χρέους. Αυτό συνέβη στη Ρώμη. Και στην ίδια δυναμική εισέρχεται ο κόσμος τώρα.
Αυτό ακριβώς είναι το θέμα του βιβλίου μου « Η κατάρρευση της αρχαιότητας» . Η Κίνα κατάφερε να αποφύγει να αφήσει μια οικονομική τάξη να αναλάβει τον έλεγχο.
Στιβ Κιν
Και ένας λόγος είναι ότι η Κίνα έμαθε από τον Μαρξ, όχι από νεοκλασικά σκουπίδια. Ο Μαρξ, στον Τόμο III του Κεφαλαίου , κεφάλαιο 33, περιέγραψε την οικονομική τάξη ως «περιπλανώμενους καβαλάρηδες της πίστωσης» που πληρώνουν υψηλά τόκα από τις τσέπες άλλων ανθρώπων, ενώ ζουν μεγαλοπρεπώς με τα αναμενόμενα κέρδη. Περιέγραψε το πιστωτικό σύστημα ως κάτι που δίνει σε αυτή την τάξη παρασίτων «την υπέροχη δύναμη όχι μόνο να κακομαθαίνει περιοδικά τους βιομηχανικούς καπιταλιστές, αλλά και να παρεμβαίνει στην πραγματική παραγωγή με τον πιο επικίνδυνο τρόπο - και αυτή η συμμορία δεν γνωρίζει τίποτα για την παραγωγή και δεν έχει καμία σχέση με αυτήν».
Αυτή η επίγνωση έχει διεισδύσει βαθιά στο Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα. Επειδή η νεοκλασική θεωρία αγνοεί εντελώς τα χρηματοοικονομικά, η Δύση έχει αφήσει το χρηματοπιστωτικό σύστημα να αναλάβει την οικονομία. Γι' αυτό οι δυτικές οικονομίες βρίσκονται στην κατάσταση που βρίσκονται.
ΜΑΪΚΛ ΧΑΝΤΣΟΝ
Και ο Μαρξ είχε προβλεφθεί από τον Ρικάρντο, ο οποίος έδειξε ότι αν οι γαιοκτήμονες παίρνουν όλο το ενοίκιο, δεν θα υπάρχουν κέρδη για τους βιομηχάνους - επειδή πρέπει να πληρώνουν τους εργάτες αρκετά για να αγοράζουν τρόφιμα των οποίων η τιμή διογκώνεται από το ενοίκιο. Ο Μαρξ επέκτεινε αυτήν την έννοια από το ενοίκιο γης στο μονοπωλιακό ενοίκιο και στο χρηματοοικονομικό ενοίκιο. Αυτό ήταν το αναλυτικό και δημοσιονομικό έργο της κλασικής οικονομίας: να εντοπίσει και να εξαλείψει το μη δεδουλευμένο εισόδημα. Ο Άνταμ Σμιθ και ο Τζον Στιούαρτ Μιλ έχουν χαρακτηριστεί σοσιαλιστές επειδή ήθελαν να αποτρέψουν μια χρηματοοικονομική ολιγαρχία.
Στη συνέχεια, στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα ήρθε η αντεπανάσταση. Η νεοκλασική οικονομική θεωρία αρνήθηκε την ίδια την έννοια της οικονομικής προσόδου — επειδή η πρόσοδος, με την κλασική έννοια, είναι εισόδημα χωρίς να παίζει παραγωγικό ρόλο. Ο νεοφιλελευθερισμός χτίστηκε πάνω σε αυτή την άρνηση ότι το εισόδημα των εισοδηματιών ήταν μη παραγωγικό. Έτσι, σήμερα έχουμε οικονομολόγους που δεν περιλαμβάνουν καν το χρέος στα μοντέλα τους — επειδή, λένε, «το χρέος ενός ατόμου είναι το περιουσιακό στοιχείο ενός άλλου ατόμου».
Αυτό που δεν λένε είναι: τα χρέη του 90% είναι τα περιουσιακά στοιχεία του 10%.
Και αυτό το 10% της πίστωσης αυξάνεται εκθετικά, ανεξάρτητα από την ικανότητα της οικονομίας να παράγει οτιδήποτε ή να αποπληρώσει οτιδήποτε. Αυτό είναι το τυφλό σημείο της ακαδημαϊκής οικονομικής επιστήμης.
Κι όμως, η Κίνα εξακολουθεί να στέλνει φοιτητές στις Ηνωμένες Πολιτείες για να σπουδάσουν οικονομικά. Ο Μάικλ δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Πεκίνου για δύο χρόνια. Οι φοιτητές του τού είπαν: η κυβέρνηση και οι εταιρείες δίνουν προτεραιότητα στην πρόσληψη οικονομολόγων που έχουν εκπαιδευτεί στις Ηνωμένες Πολιτείες έναντι εκείνων που έχουν εκπαιδευτεί στην Κίνα. Αυτή είναι η αντίφαση που η Κίνα δεν έχει ακόμη επιλύσει πλήρως.
ΝΙΚΑ
Αλλά πώς διαφέρει η Κίνα; Αποθήκευαν τα πάντα - πετρέλαιο, σιτηρά. Έχουν ηλεκτρικά οχήματα. Βρίσκονται σε πολύ διαφορετική θέση. Μάικλ, πώς πιστεύεις ότι η Κίνα θα επωφεληθεί από αυτήν την κρίση; Μήπως απλώς θα αναλάβει τα ηνία;
Στιβ Κιν
Η Κίνα προφανώς έχει αποθέματα σιτηρών για ενάμιση χρόνο. Έτσι, ακόμη και αν υπάρξει παγκόσμιος λιμός — και νομίζω ότι θα υπάρξει — η Κίνα μπορεί ακόμα να θρέψει τον λαό της. Έχουν επίσης επενδύσει περισσότερη ενέργεια από οποιαδήποτε άλλη χώρα στη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα: ηλιακή, πυρηνική, αιολική.
Και υπάρχει ένας βαθύς πολιτισμικός λόγος για όλη αυτή την προετοιμασία: κάθε Κινέζος μαθητής μαθαίνει για τους Πολέμους του Οπίου. Γνωρίζουν ότι η Βρετανία, ανίκανη να παράγει οτιδήποτε ήθελε η Κίνα, ανάγκασε την Κίνα να εισάγει όπιο για να εξισορροπήσει το εμπόριο - και ότι αυτή η ταπείνωση καθόρισε τον δέκατο ένατο αιώνα. Τα κινέζικα παιδιά το μαθαίνουν αυτό. Τα αμερικανικά παιδιά δεν γνωρίζουν καν τι ήταν οι Πόλεμοι του Οπίου. Έτσι, η προσπάθεια της Κίνας για αυτάρκεια δεν είναι απλώς πολιτική - είναι μια πολυγενεακή απάντηση στην αποικιακή εκμετάλλευση. Επειδή έχουν κάνει αυτή την προετοιμασία, μπορεί να αποφύγουν πολλά από αυτά που έρχονται για τον υπόλοιπο κόσμο.
ΝΙΚΑ
Μπορείτε να εξηγήσετε — με λόγια που μπορώ πραγματικά να καταλάβω — πώς μπορούν να συμβούν ταυτόχρονα ο αποπληθωρισμός και ο πληθωρισμός; Νομίζω ότι πολλοί άνθρωποι το βρίσκουν πραγματικά μπερδεμένο. Ειδικά όταν ένα μέρος του κόσμου, η Κίνα, φαίνεται ότι θα τα πάει πολύ καλύτερα από όλα τα άλλα. Ξαφνικά δεν έχουμε πια έναν συνδεδεμένο κόσμο. Έχουμε αυτό το διχασμό. Και από την πλευρά μας, θα έχουμε αυτό το παράξενο θηρίο — τον αποπληθωρισμό και τον πληθωρισμό μαζί.
Στιβ Κιν
Το βασικό σημείο είναι το εξής: η κυρίαρχη οικονομική θεωρία δεν κατανοεί την εξάρτηση της οικονομίας από την ενέργεια. Η καταστροφή του ενεργειακού εφοδιασμού, των λιπασμάτων και των κρίσιμων εισροών παραγωγής θα προκαλέσει μια πτώση στην παγκόσμια φυσική παραγωγή - μόνο και μόνο αυτό. Και δεν κατανοούν το ιδιωτικό χρέος. Έχουν εμμονή με το δημόσιο χρέος. Αγνοώντας το ιδιωτικό χρέος, δεν μπορούν να δουν την αποπληθωριστική συνέπεια - όταν τόσοι πολλοί άνθρωποι και εταιρείες δεν είναι σε θέση να εξυπηρετήσουν τα χρέη τους, κάτι που καταστρέφει το χρήμα, συρρικνώνει την οικονομία και πιέζει τις τιμές προς τα κάτω.
Πρέπει να τρέξω — τρίτο podcast της ημέρας. Χαίρομαι που σε βλέπω, Μάικλ.
ΜΑΪΚΛ ΧΑΝΤΣΟΝ
Ο Στιβ το είπε ακριβώς. Αποπληθωρισμός και πληθωρισμός ταυτόχρονα. Αυτό που διογκώνεται είναι οι τιμές της ενέργειας. Αυτό που αποπληθωρίζεται είναι η υπόλοιπη οικονομία — η οποία χρειάζεται αυτή την ενέργεια και δεν μπορεί πλέον να αντέξει οικονομικά να λειτουργήσει.
ΝΙΚΑ
Φαίνεται ότι η χρονιά που έρχεται είναι τρομακτική. Σας ευχαριστούμε και τους δύο που ήρθατε. Μας παρακολούθησαν ζωντανά περίπου 250 άτομα στο Twitter — αυτό είναι καλό. Σας ευχαριστώ πολύ, Μάικλ. Μπορούμε να συνεχίσουμε να μιλάμε μετά από αυτό;
ΜΑΪΚΛ ΧΑΝΤΣΟΝ
Ναι, ναι. Απλώς μας τελείωσε ο χρόνος.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου