Ο Trump επαναλαμβάνει διαρκώς ότι οι υψηλότερες τιμές της ενέργειας και το οικονομικό κόστος μιας αντιπαράθεσης με το Ιράν αποτελούν «μικρό τίμημα» μπροστά στον κίνδυνο να αποκτήσει η Τεχεράνη πυρηνικά όπλα
Η εικόνα που εκπέμπει τις τελευταίες ημέρες ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump απέναντι στο Ιράν δεν παραπέμπει σε έναν πρόεδρο που αισθάνεται ότι έχει επιβάλει πλήρως τους όρους του.
Αντιθέτως, οι αλλεπάλληλες δηλώσεις του, οι αναφορές σε πυρηνικά πλήγματα, η προσπάθεια να δικαιολογηθούν οι οικονομικές συνέπειες μιας παρατεταμένης σύγκρουσης και η παράλληλη ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή συγκροτούν την εικόνα μιας Ουάσινγκτον που επιχειρεί να διατηρήσει την πρωτοβουλία των κινήσεων, ενώ ταυτόχρονα φοβάται ότι το κόστος της αντιπαράθεσης με την Τεχεράνη μπορεί να ξεφύγει από κάθε έλεγχο.
Στην ιρανική ανάγνωση των εξελίξεων, η εικόνα αυτή ερμηνεύεται ακόμη πιο επιθετικά: η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν κατάφεραν να κάμψουν το Ιράν στρατιωτικά και πλέον επιχειρούν να μεταφέρουν την πίεση στο οικονομικό, πολιτικό και ψυχολογικό επίπεδο.
Το εάν αυτή η εκτίμηση αντανακλά πλήρως τη στρατιωτική πραγματικότητα είναι άλλο ζήτημα.
Εκείνο που δεν μπορεί να αγνοηθεί, όμως, είναι ότι η αμερικανική στρατηγική φαίνεται να αναζητά συνεχώς νέες μορφές πίεσης.
Από την επίδειξη ισχύος στην αγωνία για το κόστος
Η ανάπτυξη αεροπλανοφόρων, αμφίβιων δυνάμεων και χιλιάδων στρατιωτών γύρω από το Ιράν παρουσιάζεται από την Ουάσινγκτον ως μέσο ενίσχυσης της αποτροπής και της επιχειρησιακής ευελιξίας.
Ωστόσο, όσο μεγαλύτερη γίνεται η συγκέντρωση αμερικανικών δυνάμεων, τόσο περισσότερο αυξάνεται και το πολιτικό βάρος που συνοδεύει κάθε πιθανή απόφαση χρήσης τους.
Ιρανικά ΜΜΕ υποστηρίζουν ότι η αποστολή του USS «Theodore Roosevelt» και της αμφίβιας ομάδας «Makin Island», μαζί με την ανάπτυξη πρόσθετων δυνάμεων, διευρύνει σημαντικά το φάσμα των στρατιωτικών επιλογών των ΗΠΑ.
Την ίδια στιγμή, όμως, κάθε νέα μονάδα που εισέρχεται στην περιοχή αποτελεί και έναν νέο πιθανό στόχο σε περίπτωση γενικευμένης σύγκρουσης.
Εδώ βρίσκεται ένα από τα βασικά παράδοξα της αμερικανικής στρατηγικής: όσο περισσότερο η Ουάσινγκτον επιχειρεί να αποδείξει ότι διαθέτει συντριπτική ισχύ, τόσο περισσότερο εκθέτει αυτή την ισχύ σε ένα θέατρο επιχειρήσεων στο οποίο το Ιράν έχει επενδύσει επί δεκαετίες στην ανάπτυξη πυραύλων, μη επανδρωμένων συστημάτων, παράκτιας άμυνας και δικτύων αναγνώρισης.
Οι δηλώσεις για Los Angeles και San Diego
Μέσα σε αυτό το κλίμα, οι δηλώσεις του Trump για το ενδεχόμενο ιρανικού πυρηνικού πλήγματος στο Los Angeles και στο San Diego προκάλεσαν πολιτικό σοκ στις Ηνωμένες Πολιτείες.
«Ας καταστρέψουν το Los Angeles.
Ας καταστρέψουν το San Diego», είπε σε μια εξαιρετικά μπερδεμένη διατύπωση, προσθέτοντας ότι επρόκειτο για «ένα πολύ μικρό τίμημα που πρέπει να πληρώσουμε».
Η φράση, απομονωμένη από το υπόλοιπο πλαίσιο, έδωσε την εντύπωση ότι ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήριζε αποδεκτή ακόμη και την πυρηνική καταστροφή δύο μεγάλων αμερικανικών πόλεων.
Η συνολική αλληλουχία των δηλώσεών του δείχνει, ωστόσο, ότι ο Trump επιχειρούσε να επαναλάβει ένα επιχείρημα που έχει χρησιμοποιήσει πολλές φορές: ότι οι υψηλότερες τιμές της ενέργειας και το οικονομικό κόστος μιας αντιπαράθεσης με το Ιράν αποτελούν «μικρό τίμημα» μπροστά στον κίνδυνο να αποκτήσει η Τεχεράνη πυρηνικά όπλα.
Το πρόβλημα δεν ήταν απλώς η ουσία.
Ήταν η αδυναμία του να παρουσιάσει με σαφήνεια το ίδιο του το επιχείρημα.
Όταν ο φόβος εισβάλλει στη ρητορική
Η επαναλαμβανόμενη επίκληση του ενδεχομένου ενός ιρανικού πυρηνικού πλήγματος σε αμερικανικές πόλεις αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο.
Η αμερικανική πολιτική ηγεσία δεν παρουσιάζει πλέον το Ιράν μόνο ως περιφερειακή δύναμη που πρέπει να περιοριστεί.
Το παρουσιάζει ως απειλή που θα μπορούσε, υπό ακραίες συνθήκες, να προκαλέσει καταστροφικές συνέπειες ακόμη και στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο ίδιος ο Trump είχε χρησιμοποιήσει λίγες ημέρες νωρίτερα το Mobile της Alabama ως παράδειγμα μιας αμερικανικής πόλης που θα μπορούσε να βρεθεί στο στόχαστρο ενός πυρηνικά εξοπλισμένου Ιράν.
Αυτή η ρητορική έχει διπλή λειτουργία.
Από τη μία πλευρά επιχειρεί να δικαιολογήσει το οικονομικό και πολιτικό κόστος της αντιπαράθεσης.
Από την άλλη, όμως, αποκαλύπτει την αγωνία της αμερικανικής ηγεσίας απέναντι σε ένα σενάριο ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.
Το «μικρό τίμημα» και η αμερικανική κοινή γνώμη
Ο Trump έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει τις υψηλές τιμές της βενζίνης «μικρό τίμημα» για την ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών και την αποτροπή ενός πυρηνικού Ιράν.
- Στις 8 Μαρτίου έγραψε στο Truth Social ότι «οι βραχυπρόθεσμες τιμές του πετρελαίου ... είναι ένα πολύ μικρό τίμημα για την ασφάλεια και την ειρήνη των ΗΠΑ και του κόσμου».
- Στις 16 Μαρτίου χαρακτήρισε τις υψηλές τιμές της βενζίνης «ένα πολύ μικρό πράγμα σε σύγκριση με το να τους επιτρέψουμε να έχουν» πυρηνικά όπλα.
- Στις 5 Μαΐου χαρακτήρισε τις υψηλές τιμές της βενζίνης «ένα πολύ μικρό τίμημα που πρέπει να πληρωθεί για να απαλλαγούμε από ένα πυρηνικό όπλο».
- Το είπε ακόμη και σε ξεχωριστή εμφάνισή του την περασμένη Δευτέρα — σε συνέντευξη με τοπικό τηλεοπτικό σταθμό της Nebraska: «Το λέω με υπερηφάνεια: ένα σχετικά μικρό τίμημα που πρέπει να πληρωθεί για να κρατήσουμε τα πυρηνικά όπλα μακριά από τα χέρια ενός παρανοϊκού έθνους».
Αυτή η επανάληψη δεν είναι τυχαία.
Η οικονομία αποτελεί το σημείο στο οποίο μια μακρινή στρατιωτική κρίση μετατρέπεται σε καθημερινή εμπειρία για τον Αμερικανό πολίτη.
Η τιμή της βενζίνης, το κόστος μεταφορών, ο πληθωρισμός και η αβεβαιότητα στις αγορές μπορούν να μεταφέρουν την κρίση από τον Περσικό Κόλπο απευθείας στην κάλπη ενόψει μάλιστα των ενδιάμεσων εκλογών της 3ης Νοεμβρίου.
Για έναν πρόεδρο που γνωρίζει ότι η πολιτική νομιμοποίηση μιας μεγάλης στρατιωτικής εμπλοκής εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο οι πολίτες θεωρούν ανεκτές τις συνέπειές της, η ανάγκη να παρουσιάζονται οι οικονομικές επιβαρύνσεις ως προσωρινές και ασήμαντες είναι κρίσιμη.
Η επίμονη χρήση της φράσης «μικρό τίμημα», επομένως, δεν αποτελεί απλώς λεκτική συνήθεια.
Είναι πολιτικό μήνυμα άμυνας.
Η Τεχεράνη μιλά για αμερικανική ήττα
Απέναντι στην ασυνάρτηση ρητορική του Trump, το ιρανικό αφήγημα είναι σαφές.
Η ηγεσία στην Τεχεράνη υποστηρίζει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχείρησαν να χρησιμοποιήσουν τη στρατιωτική τους υπεροχή για να κάμψουν την ιρανική βούληση, αλλά απέτυχαν.
Η ιρανική πλευρά παρουσιάζει τη δική της στρατιωτική αντίδραση ως απόδειξη ότι η χώρα έχει τη δυνατότητα να επιβάλλει σημαντικό κόστος ακόμη και σε έναν αντίπαλο με πολύ μεγαλύτερους πόρους.
Ο πρόεδρος του ιρανικού Κοινοβουλίου Mohammad Bagher Ghalibaf έχει μιλήσει για «απόλυτη στρατιωτική ήττα» των Ηνωμένων Πολιτειών και υποστηρίζει ότι, μετά την αποτυχία στο πεδίο της μάχης, η Ουάσινγκτον στρέφεται πλέον στην οικονομική πίεση.
Πρόκειται ασφαλώς για την ιρανική πολιτική αφήγηση και όχι για μια ουδέτερη στρατιωτική αποτίμηση.
Παρ’ όλα αυτά, έχει ιδιαίτερη σημασία διότι δείχνει πώς η Τεχεράνη αντιλαμβάνεται τη στρατηγική αναμέτρηση: όχι ως μια μάχη που κρίνεται αποκλειστικά από τον αριθμό αεροσκαφών ή πλοίων, αλλά από το ποια πλευρά μπορεί να αντέξει περισσότερο.
Από τον στρατιωτικό στον οικονομικό πόλεμο
Η Τεχεράνη εκτιμά ότι η αμερικανική στρατηγική έχει μετατοπιστεί από την άμεση στρατιωτική πίεση σε έναν συνδυασμό κυρώσεων, οικονομικού αποκλεισμού, πίεσης στις ενεργειακές ροές και ψυχολογικών επιχειρήσεων.
Με αυτή την ανάγνωση, ο πραγματικός στόχος δεν είναι πλέον μια άμεση στρατιωτική νίκη, αλλά η εξάντληση της ιρανικής κοινωνίας.
Η οικονομική πίεση μπορεί πράγματι να αποδειχθεί περισσότερο διαβρωτική σε βάθος χρόνου από ένα περιορισμένο στρατιωτικό επεισόδιο.
Για αυτό και η ιρανική ηγεσία επιχειρεί να παρουσιάσει την οικονομική αντοχή ως τμήμα της εθνικής άμυνας.
Η σύγκρουση, επομένως, παύει να αφορά μόνο πυραύλους, αεροπλανοφόρα και βάσεις.
Αφορά την αντοχή των κοινωνιών.
Το Makran στο επίκεντρο
Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν πλέον οι ακτές του Makran και η Θάλασσα του Ομάν.
Η περιοχή διαθέτει άμεση πρόσβαση στα ανοικτά ύδατα και προσφέρει στο Ιράν μεγαλύτερο στρατηγικό βάθος από εκείνο που διαθέτει η στενότερη περιοχή του Hormuz.
Για την Τεχεράνη, το Makran δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη τμήμα της ακτογραμμής.
Είναι περιοχή κρίσιμη για την πρόσβαση στις διεθνείς θαλάσσιες οδούς, το εμπόριο, την ενέργεια και τη συνολική στρατηγική της χώρας.
Αυτό εξηγεί γιατί κάθε ανάπτυξη αμερικανικών αμφίβιων δυνάμεων στην ευρύτερη περιοχή αντιμετωπίζεται με καχυποψία.
Το σενάριο του Chabahar
Τις τελευταίες ημέρες έχουν εμφανιστεί αναλύσεις που συνδέουν την παρουσία αμερικανικών αμφίβιων δυνάμεων με πιθανά σενάρια επιχείρησης στην περιοχή του Chabahar.
Μέχρι στιγμής, όμως, δεν υπάρχουν δημόσια διαθέσιμα στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι έχει ληφθεί απόφαση για μια τέτοια επιχείρηση.
Η ύπαρξη στρατιωτικής δυνατότητας δεν σημαίνει ότι υπάρχει και πολιτική απόφαση χρήσης της.
Ωστόσο, για τον αμυντικό σχεδιασμό του Ιράν, ακόμη και η δυνατότητα αρκεί για να αλλάξει τους υπολογισμούς.
Σημειώνεται πως το αεροπλανοφόρο USS Theodore Roosevelt απέπλευσε από το San Diego στις 27 Σεπτεμβρίου, ενώ η αμφίβια ομάδα USS Makin Island αναχώρησε από την ίδια περιοχή στις 28 Σεπτεμβρίου.
Σύμφωνα με αμερικανικές στρατιωτικές αναφορές, η ομάδα «Makin Island» περιλαμβάνει τα πλοία «Anchorage» και «John P. Murtha», καθώς και τη 13η Εκστρατευτική Μονάδα Πεζοναυτών.
Δημοσιευμένες πληροφορίες κάνουν επίσης λόγο για την προσθήκη περίπου 9.000 έως 10.000 Αμερικανών στρατιωτών στην περιοχή.
Εάν οι ήδη υπάρχουσες δυνάμεις παραμείνουν παράλληλα με τις νέες αφίξεις, ενδέχεται να συγκεντρωθεί σημαντικός όγκος αμερικανικής ναυτικής και αεροπορικής ισχύος γύρω από το Ιράν.
Η παγίδα των αεροπλανοφόρων
Πληροφορίες κάνουν λόγο για το ενδεχόμενο παρουσίας τριών αμερικανικών αεροπλανοφόρων στην περιοχή.
Εάν αυτό επιβεβαιωθεί, θα αυξήσει σημαντικά την αεροπορική και ναυτική ικανότητα των ΗΠΑ κοντά στην περιοχή.
Τα αμερικανικά αεροπλανοφόρα αποτελούν ίσως το ισχυρότερο σύμβολο παγκόσμιας στρατιωτικής ισχύος.
Είναι όμως ταυτόχρονα τεράστια, εξαιρετικά ακριβά και εξαρτώνται από σύνθετα δίκτυα προστασίας, ανεφοδιασμού, πληροφοριών και υποστήριξης.
Σε μια περιοχή γεμάτη πυραυλικές, μη επανδρωμένες και παράκτιες δυνατότητες, η στρατιωτική ισχύς συνυπάρχει με την τρωτότητα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το Ιράν μπορεί εύκολα να εξουδετερώσει έναν αμερικανικό στόλο.
Σημαίνει, όμως, ότι η χρήση τέτοιας δύναμης απέναντι σε έναν αντίπαλο με σημαντικές δυνατότητες αντιπρόσβασης δεν είναι μια επιχείρηση χωρίς κόστος.
Και ακριβώς αυτό το κόστος αποτελεί τη βάση της αποτροπής.
Η πραγματική μάχη είναι η «ελευθερία δράσης»
Το κρίσιμο ερώτημα σε μια πιθανή αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν δεν είναι ποια χώρα διαθέτει περισσότερα όπλα.
Σε αυτό το επίπεδο, η αμερικανική υπεροχή παραμένει τεράστια.
Το πραγματικό ερώτημα είναι κατά πόσο η Ουάσινγκτον μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτή την ισχύ ελεύθερα, χωρίς να αντιμετωπίσει απώλειες και πολιτικές συνέπειες που θα καταστήσουν μια επιχείρηση μη βιώσιμη.
Το Ιράν, από την πλευρά του, δεν χρειάζεται απαραίτητα να καταστρέψει την αμερικανική στρατιωτική μηχανή.
Αρκεί να αυξήσει το κόστος της δράσης της σε επίπεδο που θα επηρεάσει την πολιτική απόφαση.
Αυτό είναι το πραγματικό πεδίο της σύγχρονης αποτροπής.
Οι βάσεις των ΗΠΑ μπαίνουν στην εξίσωση
Σε περίπτωση γενικευμένης σύγκρουσης, τα αμερικανικά πλοία δεν θα ήταν οι μοναδικοί στόχοι που θα απασχολούσαν τον ιρανικό σχεδιασμό.
Βάσεις, αεροδρόμια, κέντρα ανεφοδιασμού και εγκαταστάσεις υποστήριξης στην ευρύτερη περιοχή θα μπορούσαν να βρεθούν στο επίκεντρο της σύγκρουσης.
Η ιρανική πλευρά έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι οποιοδήποτε έδαφος χρησιμοποιηθεί για επίθεση εναντίον της χώρας μπορεί να θεωρηθεί μέρος της στρατιωτικής απειλής.
Αυτό σημαίνει ότι μια αμερικανοϊρανική σύγκρουση θα μπορούσε εξαιρετικά γρήγορα να πάψει να είναι διμερής.
Και εδώ βρίσκεται ίσως ο μεγαλύτερος κίνδυνος.
Ο Trump ανάμεσα στην απειλή και στην αποτροπή
Ο Donald Trump εμφανίζεται να προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο αντίθετους στόχους.
Από τη μία θέλει να πείσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να χρησιμοποιήσουν συντριπτική ισχύ.
Από την άλλη γνωρίζει ότι μια πραγματική κλιμάκωση μπορεί να οδηγήσει σε οικονομικές, στρατιωτικές και πολιτικές συνέπειες πολύ μεγαλύτερες από εκείνες που είναι πρόθυμη να αποδεχθεί η αμερικανική κοινωνία.
Αυτή η αντίφαση αποτυπώνεται στις δημόσιες τοποθετήσεις του.
Οι δραματικές αναφορές σε αμερικανικές πόλεις, τα σενάρια πυρηνικών επιθέσεων, η εμμονή με το «μικρό τίμημα» και η επαναλαμβανόμενη ανάγκη να δικαιολογεί το οικονομικό κόστος δημιουργούν την εικόνα ενός προέδρου που δεν προσπαθεί απλώς να φοβίσει τον αντίπαλο.
Προσπαθεί να πείσει και το δικό του ακροατήριο ότι αξίζει να αναλάβει το ρίσκο.
Το πρόβλημα της ασυνάρτητης ρητορικής
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνη από τον τρόπο με τον οποίο ο Trump διατυπώνει πολλές από τις θέσεις του.
Οι απότομες μεταβάσεις από τις τιμές της βενζίνης στον πυρηνικό πόλεμο, από τις εκλογές στο Ιράν και από τις απειλές στις οικονομικές επιπτώσεις δημιουργούν συχνά σύγχυση ακόμη και στους υποστηρικτές του.
Το επεισόδιο με το Los Angeles και το San Diego ήταν χαρακτηριστικό.
Το γεγονός ότι ακόμη και πολιτικοί από τον δικό του χώρο εξέλαβαν τη δήλωση ως αποδοχή της καταστροφής δύο αμερικανικών πόλεων δείχνει πόσο σοβαρό μπορεί να γίνει το πρόβλημα όταν η ασάφεια αφορά πυρηνικά όπλα και στρατιωτική σύγκρουση.
Σε τέτοιες κρίσεις, η σαφήνεια δεν αποτελεί απλώς επικοινωνιακή αρετή.
Αποτελεί στοιχείο εθνικής ασφάλειας.
Η εικόνα πανικού
Ο «πανικός» του Trump δεν πρέπει να αναζητηθεί στον τόνο της φωνής του ή σε μία συγκεκριμένη δήλωση.
Βρίσκεται στη συνολική αντίφαση της αμερικανικής στάσης.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες συγκεντρώνουν τεράστια στρατιωτική δύναμη γύρω από το Ιράν, αλλά ταυτόχρονα προσπαθούν να εξηγήσουν στο εσωτερικό τους γιατί πρέπει να γίνει αποδεκτό το οικονομικό κόστος.
Απειλούν με στρατιωτική δράση, αλλά ταυτόχρονα υπογραμμίζουν πόσο καταστροφική θα ήταν η απόκτηση πυρηνικών όπλων από την άλλη πλευρά.
Επιδιώκουν να δείξουν ότι ελέγχουν την κλιμάκωση, ενώ η ίδια η ανάπτυξη δυνάμεων πολλαπλασιάζει τα σημεία στα οποία μπορεί να υπάρξει λάθος υπολογισμός.
Η Τεχεράνη επενδύει στην αντοχή
Η ιρανική στρατηγική, τουλάχιστον όπως παρουσιάζεται από την ίδια την Τεχεράνη, βασίζεται ακριβώς σε αυτή την αντίφαση.
Το Ιράν δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι είναι ισχυρότερο από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Χρειάζεται να αποδείξει ότι δεν μπορεί να νικηθεί γρήγορα, φθηνά και χωρίς σοβαρές συνέπειες.
Εάν καταφέρει να μετατρέψει κάθε πιθανή αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση σε πολιτικά και οικονομικά απαγορευτική επιλογή, τότε η στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ χάνει μέρος της αξίας της ως εργαλείο εξαναγκασμού.
Αυτό είναι το σημείο στο οποίο η Τεχεράνη θεμελιώνει το αφήγημα της «αμερικανικής ήττας».
Όχι απαραίτητα στην έννοια μιας συμβατικής στρατιωτικής συντριβής, αλλά στην αποτυχία της Ουάσινγκτον να επιβάλει τη θέλησή της χωρίς δυσανάλογο κόστος.
Ένας πόλεμος χωρίς εύκολη νίκη
Η μεγαλύτερη απειλή για τις Ηνωμένες Πολιτείες ίσως δεν είναι μια ξαφνική ιρανική στρατιωτική νίκη.
Είναι το ενδεχόμενο να εγκλωβιστούν σε μια σύγκρουση στην οποία καμία νίκη δεν θα είναι αρκετά καθαρή, γρήγορη ή φθηνή ώστε να δικαιολογήσει το τίμημά της.
Και αυτή ακριβώς είναι η σκιά που φαίνεται να πλανάται πάνω από τη ρητορική του Trump.
Όσο περισσότερο μιλά για το κόστος, τις τιμές της βενζίνης, τα πυρηνικά όπλα και την ανάγκη να «κρατηθεί η χώρα ασφαλής», τόσο περισσότερο γίνεται εμφανές ότι η αντιπαράθεση με το Ιράν δεν αποτελεί για την Ουάσινγκτον μια απλή επίδειξη στρατιωτικής υπεροχής.
Είναι μια δοκιμασία πολιτικής αντοχής.
Και αν η Τεχεράνη καταφέρει να πείσει ότι μπορεί να αντέξει περισσότερο, τότε η πραγματική ήττα για τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα χρειαστεί να καταγραφεί με την πτώση μιας βάσης ή την απώλεια ενός αεροπλανοφόρου.
Θα είναι η στιγμή κατά την οποία η αμερικανική ηγεσία θα διαπιστώσει ότι διαθέτει τεράστια δύναμη, αλλά ολοένα λιγότερες επιλογές για να τη χρησιμοποιήσει χωρίς να προκαλέσει μια κρίση πολύ μεγαλύτερη από εκείνη που επιχείρησε αρχικά να ελέγξει.
Αντιθέτως, οι αλλεπάλληλες δηλώσεις του, οι αναφορές σε πυρηνικά πλήγματα, η προσπάθεια να δικαιολογηθούν οι οικονομικές συνέπειες μιας παρατεταμένης σύγκρουσης και η παράλληλη ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή συγκροτούν την εικόνα μιας Ουάσινγκτον που επιχειρεί να διατηρήσει την πρωτοβουλία των κινήσεων, ενώ ταυτόχρονα φοβάται ότι το κόστος της αντιπαράθεσης με την Τεχεράνη μπορεί να ξεφύγει από κάθε έλεγχο.
Στην ιρανική ανάγνωση των εξελίξεων, η εικόνα αυτή ερμηνεύεται ακόμη πιο επιθετικά: η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν κατάφεραν να κάμψουν το Ιράν στρατιωτικά και πλέον επιχειρούν να μεταφέρουν την πίεση στο οικονομικό, πολιτικό και ψυχολογικό επίπεδο.
Το εάν αυτή η εκτίμηση αντανακλά πλήρως τη στρατιωτική πραγματικότητα είναι άλλο ζήτημα.
Εκείνο που δεν μπορεί να αγνοηθεί, όμως, είναι ότι η αμερικανική στρατηγική φαίνεται να αναζητά συνεχώς νέες μορφές πίεσης.
Από την επίδειξη ισχύος στην αγωνία για το κόστος
Η ανάπτυξη αεροπλανοφόρων, αμφίβιων δυνάμεων και χιλιάδων στρατιωτών γύρω από το Ιράν παρουσιάζεται από την Ουάσινγκτον ως μέσο ενίσχυσης της αποτροπής και της επιχειρησιακής ευελιξίας.
Ωστόσο, όσο μεγαλύτερη γίνεται η συγκέντρωση αμερικανικών δυνάμεων, τόσο περισσότερο αυξάνεται και το πολιτικό βάρος που συνοδεύει κάθε πιθανή απόφαση χρήσης τους.
Ιρανικά ΜΜΕ υποστηρίζουν ότι η αποστολή του USS «Theodore Roosevelt» και της αμφίβιας ομάδας «Makin Island», μαζί με την ανάπτυξη πρόσθετων δυνάμεων, διευρύνει σημαντικά το φάσμα των στρατιωτικών επιλογών των ΗΠΑ.
Την ίδια στιγμή, όμως, κάθε νέα μονάδα που εισέρχεται στην περιοχή αποτελεί και έναν νέο πιθανό στόχο σε περίπτωση γενικευμένης σύγκρουσης.
Εδώ βρίσκεται ένα από τα βασικά παράδοξα της αμερικανικής στρατηγικής: όσο περισσότερο η Ουάσινγκτον επιχειρεί να αποδείξει ότι διαθέτει συντριπτική ισχύ, τόσο περισσότερο εκθέτει αυτή την ισχύ σε ένα θέατρο επιχειρήσεων στο οποίο το Ιράν έχει επενδύσει επί δεκαετίες στην ανάπτυξη πυραύλων, μη επανδρωμένων συστημάτων, παράκτιας άμυνας και δικτύων αναγνώρισης.
Οι δηλώσεις για Los Angeles και San Diego
Μέσα σε αυτό το κλίμα, οι δηλώσεις του Trump για το ενδεχόμενο ιρανικού πυρηνικού πλήγματος στο Los Angeles και στο San Diego προκάλεσαν πολιτικό σοκ στις Ηνωμένες Πολιτείες.
«Ας καταστρέψουν το Los Angeles.
Ας καταστρέψουν το San Diego», είπε σε μια εξαιρετικά μπερδεμένη διατύπωση, προσθέτοντας ότι επρόκειτο για «ένα πολύ μικρό τίμημα που πρέπει να πληρώσουμε».
Η φράση, απομονωμένη από το υπόλοιπο πλαίσιο, έδωσε την εντύπωση ότι ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήριζε αποδεκτή ακόμη και την πυρηνική καταστροφή δύο μεγάλων αμερικανικών πόλεων.
Η συνολική αλληλουχία των δηλώσεών του δείχνει, ωστόσο, ότι ο Trump επιχειρούσε να επαναλάβει ένα επιχείρημα που έχει χρησιμοποιήσει πολλές φορές: ότι οι υψηλότερες τιμές της ενέργειας και το οικονομικό κόστος μιας αντιπαράθεσης με το Ιράν αποτελούν «μικρό τίμημα» μπροστά στον κίνδυνο να αποκτήσει η Τεχεράνη πυρηνικά όπλα.
Το πρόβλημα δεν ήταν απλώς η ουσία.
Ήταν η αδυναμία του να παρουσιάσει με σαφήνεια το ίδιο του το επιχείρημα.
Όταν ο φόβος εισβάλλει στη ρητορική
Η επαναλαμβανόμενη επίκληση του ενδεχομένου ενός ιρανικού πυρηνικού πλήγματος σε αμερικανικές πόλεις αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο.
Η αμερικανική πολιτική ηγεσία δεν παρουσιάζει πλέον το Ιράν μόνο ως περιφερειακή δύναμη που πρέπει να περιοριστεί.
Το παρουσιάζει ως απειλή που θα μπορούσε, υπό ακραίες συνθήκες, να προκαλέσει καταστροφικές συνέπειες ακόμη και στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο ίδιος ο Trump είχε χρησιμοποιήσει λίγες ημέρες νωρίτερα το Mobile της Alabama ως παράδειγμα μιας αμερικανικής πόλης που θα μπορούσε να βρεθεί στο στόχαστρο ενός πυρηνικά εξοπλισμένου Ιράν.
Αυτή η ρητορική έχει διπλή λειτουργία.
Από τη μία πλευρά επιχειρεί να δικαιολογήσει το οικονομικό και πολιτικό κόστος της αντιπαράθεσης.
Από την άλλη, όμως, αποκαλύπτει την αγωνία της αμερικανικής ηγεσίας απέναντι σε ένα σενάριο ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.
Το «μικρό τίμημα» και η αμερικανική κοινή γνώμη
Ο Trump έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει τις υψηλές τιμές της βενζίνης «μικρό τίμημα» για την ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών και την αποτροπή ενός πυρηνικού Ιράν.
- Στις 8 Μαρτίου έγραψε στο Truth Social ότι «οι βραχυπρόθεσμες τιμές του πετρελαίου ... είναι ένα πολύ μικρό τίμημα για την ασφάλεια και την ειρήνη των ΗΠΑ και του κόσμου».
- Στις 16 Μαρτίου χαρακτήρισε τις υψηλές τιμές της βενζίνης «ένα πολύ μικρό πράγμα σε σύγκριση με το να τους επιτρέψουμε να έχουν» πυρηνικά όπλα.
- Στις 5 Μαΐου χαρακτήρισε τις υψηλές τιμές της βενζίνης «ένα πολύ μικρό τίμημα που πρέπει να πληρωθεί για να απαλλαγούμε από ένα πυρηνικό όπλο».
- Το είπε ακόμη και σε ξεχωριστή εμφάνισή του την περασμένη Δευτέρα — σε συνέντευξη με τοπικό τηλεοπτικό σταθμό της Nebraska: «Το λέω με υπερηφάνεια: ένα σχετικά μικρό τίμημα που πρέπει να πληρωθεί για να κρατήσουμε τα πυρηνικά όπλα μακριά από τα χέρια ενός παρανοϊκού έθνους».
Αυτή η επανάληψη δεν είναι τυχαία.
Η οικονομία αποτελεί το σημείο στο οποίο μια μακρινή στρατιωτική κρίση μετατρέπεται σε καθημερινή εμπειρία για τον Αμερικανό πολίτη.
Η τιμή της βενζίνης, το κόστος μεταφορών, ο πληθωρισμός και η αβεβαιότητα στις αγορές μπορούν να μεταφέρουν την κρίση από τον Περσικό Κόλπο απευθείας στην κάλπη ενόψει μάλιστα των ενδιάμεσων εκλογών της 3ης Νοεμβρίου.
Για έναν πρόεδρο που γνωρίζει ότι η πολιτική νομιμοποίηση μιας μεγάλης στρατιωτικής εμπλοκής εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο οι πολίτες θεωρούν ανεκτές τις συνέπειές της, η ανάγκη να παρουσιάζονται οι οικονομικές επιβαρύνσεις ως προσωρινές και ασήμαντες είναι κρίσιμη.
Η επίμονη χρήση της φράσης «μικρό τίμημα», επομένως, δεν αποτελεί απλώς λεκτική συνήθεια.
Είναι πολιτικό μήνυμα άμυνας.
Η Τεχεράνη μιλά για αμερικανική ήττα
Απέναντι στην ασυνάρτηση ρητορική του Trump, το ιρανικό αφήγημα είναι σαφές.
Η ηγεσία στην Τεχεράνη υποστηρίζει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχείρησαν να χρησιμοποιήσουν τη στρατιωτική τους υπεροχή για να κάμψουν την ιρανική βούληση, αλλά απέτυχαν.
Η ιρανική πλευρά παρουσιάζει τη δική της στρατιωτική αντίδραση ως απόδειξη ότι η χώρα έχει τη δυνατότητα να επιβάλλει σημαντικό κόστος ακόμη και σε έναν αντίπαλο με πολύ μεγαλύτερους πόρους.
Ο πρόεδρος του ιρανικού Κοινοβουλίου Mohammad Bagher Ghalibaf έχει μιλήσει για «απόλυτη στρατιωτική ήττα» των Ηνωμένων Πολιτειών και υποστηρίζει ότι, μετά την αποτυχία στο πεδίο της μάχης, η Ουάσινγκτον στρέφεται πλέον στην οικονομική πίεση.
Πρόκειται ασφαλώς για την ιρανική πολιτική αφήγηση και όχι για μια ουδέτερη στρατιωτική αποτίμηση.
Παρ’ όλα αυτά, έχει ιδιαίτερη σημασία διότι δείχνει πώς η Τεχεράνη αντιλαμβάνεται τη στρατηγική αναμέτρηση: όχι ως μια μάχη που κρίνεται αποκλειστικά από τον αριθμό αεροσκαφών ή πλοίων, αλλά από το ποια πλευρά μπορεί να αντέξει περισσότερο.
Από τον στρατιωτικό στον οικονομικό πόλεμο
Η Τεχεράνη εκτιμά ότι η αμερικανική στρατηγική έχει μετατοπιστεί από την άμεση στρατιωτική πίεση σε έναν συνδυασμό κυρώσεων, οικονομικού αποκλεισμού, πίεσης στις ενεργειακές ροές και ψυχολογικών επιχειρήσεων.
Με αυτή την ανάγνωση, ο πραγματικός στόχος δεν είναι πλέον μια άμεση στρατιωτική νίκη, αλλά η εξάντληση της ιρανικής κοινωνίας.
Η οικονομική πίεση μπορεί πράγματι να αποδειχθεί περισσότερο διαβρωτική σε βάθος χρόνου από ένα περιορισμένο στρατιωτικό επεισόδιο.
Για αυτό και η ιρανική ηγεσία επιχειρεί να παρουσιάσει την οικονομική αντοχή ως τμήμα της εθνικής άμυνας.
Η σύγκρουση, επομένως, παύει να αφορά μόνο πυραύλους, αεροπλανοφόρα και βάσεις.
Αφορά την αντοχή των κοινωνιών.
Το Makran στο επίκεντρο
Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν πλέον οι ακτές του Makran και η Θάλασσα του Ομάν.
Η περιοχή διαθέτει άμεση πρόσβαση στα ανοικτά ύδατα και προσφέρει στο Ιράν μεγαλύτερο στρατηγικό βάθος από εκείνο που διαθέτει η στενότερη περιοχή του Hormuz.
Για την Τεχεράνη, το Makran δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη τμήμα της ακτογραμμής.
Είναι περιοχή κρίσιμη για την πρόσβαση στις διεθνείς θαλάσσιες οδούς, το εμπόριο, την ενέργεια και τη συνολική στρατηγική της χώρας.
Αυτό εξηγεί γιατί κάθε ανάπτυξη αμερικανικών αμφίβιων δυνάμεων στην ευρύτερη περιοχή αντιμετωπίζεται με καχυποψία.
Το σενάριο του Chabahar
Τις τελευταίες ημέρες έχουν εμφανιστεί αναλύσεις που συνδέουν την παρουσία αμερικανικών αμφίβιων δυνάμεων με πιθανά σενάρια επιχείρησης στην περιοχή του Chabahar.
Μέχρι στιγμής, όμως, δεν υπάρχουν δημόσια διαθέσιμα στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι έχει ληφθεί απόφαση για μια τέτοια επιχείρηση.
Η ύπαρξη στρατιωτικής δυνατότητας δεν σημαίνει ότι υπάρχει και πολιτική απόφαση χρήσης της.
Ωστόσο, για τον αμυντικό σχεδιασμό του Ιράν, ακόμη και η δυνατότητα αρκεί για να αλλάξει τους υπολογισμούς.
Σημειώνεται πως το αεροπλανοφόρο USS Theodore Roosevelt απέπλευσε από το San Diego στις 27 Σεπτεμβρίου, ενώ η αμφίβια ομάδα USS Makin Island αναχώρησε από την ίδια περιοχή στις 28 Σεπτεμβρίου.
Σύμφωνα με αμερικανικές στρατιωτικές αναφορές, η ομάδα «Makin Island» περιλαμβάνει τα πλοία «Anchorage» και «John P. Murtha», καθώς και τη 13η Εκστρατευτική Μονάδα Πεζοναυτών.
Δημοσιευμένες πληροφορίες κάνουν επίσης λόγο για την προσθήκη περίπου 9.000 έως 10.000 Αμερικανών στρατιωτών στην περιοχή.
Εάν οι ήδη υπάρχουσες δυνάμεις παραμείνουν παράλληλα με τις νέες αφίξεις, ενδέχεται να συγκεντρωθεί σημαντικός όγκος αμερικανικής ναυτικής και αεροπορικής ισχύος γύρω από το Ιράν.
Η παγίδα των αεροπλανοφόρων
Πληροφορίες κάνουν λόγο για το ενδεχόμενο παρουσίας τριών αμερικανικών αεροπλανοφόρων στην περιοχή.
Εάν αυτό επιβεβαιωθεί, θα αυξήσει σημαντικά την αεροπορική και ναυτική ικανότητα των ΗΠΑ κοντά στην περιοχή.
Τα αμερικανικά αεροπλανοφόρα αποτελούν ίσως το ισχυρότερο σύμβολο παγκόσμιας στρατιωτικής ισχύος.
Είναι όμως ταυτόχρονα τεράστια, εξαιρετικά ακριβά και εξαρτώνται από σύνθετα δίκτυα προστασίας, ανεφοδιασμού, πληροφοριών και υποστήριξης.
Σε μια περιοχή γεμάτη πυραυλικές, μη επανδρωμένες και παράκτιες δυνατότητες, η στρατιωτική ισχύς συνυπάρχει με την τρωτότητα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το Ιράν μπορεί εύκολα να εξουδετερώσει έναν αμερικανικό στόλο.
Σημαίνει, όμως, ότι η χρήση τέτοιας δύναμης απέναντι σε έναν αντίπαλο με σημαντικές δυνατότητες αντιπρόσβασης δεν είναι μια επιχείρηση χωρίς κόστος.
Και ακριβώς αυτό το κόστος αποτελεί τη βάση της αποτροπής.
Η πραγματική μάχη είναι η «ελευθερία δράσης»
Το κρίσιμο ερώτημα σε μια πιθανή αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν δεν είναι ποια χώρα διαθέτει περισσότερα όπλα.
Σε αυτό το επίπεδο, η αμερικανική υπεροχή παραμένει τεράστια.
Το πραγματικό ερώτημα είναι κατά πόσο η Ουάσινγκτον μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτή την ισχύ ελεύθερα, χωρίς να αντιμετωπίσει απώλειες και πολιτικές συνέπειες που θα καταστήσουν μια επιχείρηση μη βιώσιμη.
Το Ιράν, από την πλευρά του, δεν χρειάζεται απαραίτητα να καταστρέψει την αμερικανική στρατιωτική μηχανή.
Αρκεί να αυξήσει το κόστος της δράσης της σε επίπεδο που θα επηρεάσει την πολιτική απόφαση.
Αυτό είναι το πραγματικό πεδίο της σύγχρονης αποτροπής.
Οι βάσεις των ΗΠΑ μπαίνουν στην εξίσωση
Σε περίπτωση γενικευμένης σύγκρουσης, τα αμερικανικά πλοία δεν θα ήταν οι μοναδικοί στόχοι που θα απασχολούσαν τον ιρανικό σχεδιασμό.
Βάσεις, αεροδρόμια, κέντρα ανεφοδιασμού και εγκαταστάσεις υποστήριξης στην ευρύτερη περιοχή θα μπορούσαν να βρεθούν στο επίκεντρο της σύγκρουσης.
Η ιρανική πλευρά έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι οποιοδήποτε έδαφος χρησιμοποιηθεί για επίθεση εναντίον της χώρας μπορεί να θεωρηθεί μέρος της στρατιωτικής απειλής.
Αυτό σημαίνει ότι μια αμερικανοϊρανική σύγκρουση θα μπορούσε εξαιρετικά γρήγορα να πάψει να είναι διμερής.
Και εδώ βρίσκεται ίσως ο μεγαλύτερος κίνδυνος.
Ο Trump ανάμεσα στην απειλή και στην αποτροπή
Ο Donald Trump εμφανίζεται να προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο αντίθετους στόχους.
Από τη μία θέλει να πείσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να χρησιμοποιήσουν συντριπτική ισχύ.
Από την άλλη γνωρίζει ότι μια πραγματική κλιμάκωση μπορεί να οδηγήσει σε οικονομικές, στρατιωτικές και πολιτικές συνέπειες πολύ μεγαλύτερες από εκείνες που είναι πρόθυμη να αποδεχθεί η αμερικανική κοινωνία.
Αυτή η αντίφαση αποτυπώνεται στις δημόσιες τοποθετήσεις του.
Οι δραματικές αναφορές σε αμερικανικές πόλεις, τα σενάρια πυρηνικών επιθέσεων, η εμμονή με το «μικρό τίμημα» και η επαναλαμβανόμενη ανάγκη να δικαιολογεί το οικονομικό κόστος δημιουργούν την εικόνα ενός προέδρου που δεν προσπαθεί απλώς να φοβίσει τον αντίπαλο.
Προσπαθεί να πείσει και το δικό του ακροατήριο ότι αξίζει να αναλάβει το ρίσκο.
Το πρόβλημα της ασυνάρτητης ρητορικής
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνη από τον τρόπο με τον οποίο ο Trump διατυπώνει πολλές από τις θέσεις του.
Οι απότομες μεταβάσεις από τις τιμές της βενζίνης στον πυρηνικό πόλεμο, από τις εκλογές στο Ιράν και από τις απειλές στις οικονομικές επιπτώσεις δημιουργούν συχνά σύγχυση ακόμη και στους υποστηρικτές του.
Το επεισόδιο με το Los Angeles και το San Diego ήταν χαρακτηριστικό.
Το γεγονός ότι ακόμη και πολιτικοί από τον δικό του χώρο εξέλαβαν τη δήλωση ως αποδοχή της καταστροφής δύο αμερικανικών πόλεων δείχνει πόσο σοβαρό μπορεί να γίνει το πρόβλημα όταν η ασάφεια αφορά πυρηνικά όπλα και στρατιωτική σύγκρουση.
Σε τέτοιες κρίσεις, η σαφήνεια δεν αποτελεί απλώς επικοινωνιακή αρετή.
Αποτελεί στοιχείο εθνικής ασφάλειας.
Η εικόνα πανικού
Ο «πανικός» του Trump δεν πρέπει να αναζητηθεί στον τόνο της φωνής του ή σε μία συγκεκριμένη δήλωση.
Βρίσκεται στη συνολική αντίφαση της αμερικανικής στάσης.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες συγκεντρώνουν τεράστια στρατιωτική δύναμη γύρω από το Ιράν, αλλά ταυτόχρονα προσπαθούν να εξηγήσουν στο εσωτερικό τους γιατί πρέπει να γίνει αποδεκτό το οικονομικό κόστος.
Απειλούν με στρατιωτική δράση, αλλά ταυτόχρονα υπογραμμίζουν πόσο καταστροφική θα ήταν η απόκτηση πυρηνικών όπλων από την άλλη πλευρά.
Επιδιώκουν να δείξουν ότι ελέγχουν την κλιμάκωση, ενώ η ίδια η ανάπτυξη δυνάμεων πολλαπλασιάζει τα σημεία στα οποία μπορεί να υπάρξει λάθος υπολογισμός.
Η Τεχεράνη επενδύει στην αντοχή
Η ιρανική στρατηγική, τουλάχιστον όπως παρουσιάζεται από την ίδια την Τεχεράνη, βασίζεται ακριβώς σε αυτή την αντίφαση.
Το Ιράν δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι είναι ισχυρότερο από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Χρειάζεται να αποδείξει ότι δεν μπορεί να νικηθεί γρήγορα, φθηνά και χωρίς σοβαρές συνέπειες.
Εάν καταφέρει να μετατρέψει κάθε πιθανή αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση σε πολιτικά και οικονομικά απαγορευτική επιλογή, τότε η στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ χάνει μέρος της αξίας της ως εργαλείο εξαναγκασμού.
Αυτό είναι το σημείο στο οποίο η Τεχεράνη θεμελιώνει το αφήγημα της «αμερικανικής ήττας».
Όχι απαραίτητα στην έννοια μιας συμβατικής στρατιωτικής συντριβής, αλλά στην αποτυχία της Ουάσινγκτον να επιβάλει τη θέλησή της χωρίς δυσανάλογο κόστος.
Ένας πόλεμος χωρίς εύκολη νίκη
Η μεγαλύτερη απειλή για τις Ηνωμένες Πολιτείες ίσως δεν είναι μια ξαφνική ιρανική στρατιωτική νίκη.
Είναι το ενδεχόμενο να εγκλωβιστούν σε μια σύγκρουση στην οποία καμία νίκη δεν θα είναι αρκετά καθαρή, γρήγορη ή φθηνή ώστε να δικαιολογήσει το τίμημά της.
Και αυτή ακριβώς είναι η σκιά που φαίνεται να πλανάται πάνω από τη ρητορική του Trump.
Όσο περισσότερο μιλά για το κόστος, τις τιμές της βενζίνης, τα πυρηνικά όπλα και την ανάγκη να «κρατηθεί η χώρα ασφαλής», τόσο περισσότερο γίνεται εμφανές ότι η αντιπαράθεση με το Ιράν δεν αποτελεί για την Ουάσινγκτον μια απλή επίδειξη στρατιωτικής υπεροχής.
Είναι μια δοκιμασία πολιτικής αντοχής.
Και αν η Τεχεράνη καταφέρει να πείσει ότι μπορεί να αντέξει περισσότερο, τότε η πραγματική ήττα για τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα χρειαστεί να καταγραφεί με την πτώση μιας βάσης ή την απώλεια ενός αεροπλανοφόρου.
Θα είναι η στιγμή κατά την οποία η αμερικανική ηγεσία θα διαπιστώσει ότι διαθέτει τεράστια δύναμη, αλλά ολοένα λιγότερες επιλογές για να τη χρησιμοποιήσει χωρίς να προκαλέσει μια κρίση πολύ μεγαλύτερη από εκείνη που επιχείρησε αρχικά να ελέγξει.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου