Η Λιβύη… πέτυχε, επτά χρόνια μετά την υπογραφή του παράνομου Τουρκολιβυκού Μνημονίου, με την κύρωσή του, να το επαναφέρει στην επικαιρότητα και να ανανεώσει τη δέσμευση σημαντικών περιφερειακών παικτών και, στο σύνολό της, την Ε.Ε. εναντίον του Μνημονίου.
Μόλις έγινε γνωστή η απόφαση του Κοινοβουλίου της Βεγγάζης, στην Αθήνα σήμανε συναγερμός προκειμένου να γίνει η διαχείριση της κρίσης, ώστε, σε πρώτη φάση, μέσω των αντιδράσεων σημαντικών περιφερειακών παικτών αλλά και της Ε.Ε., να μπει «φράγμα» γύρω από το Μνημόνιο και, προληπτικά, να αντιμετωπιστούν πιθανοί σχεδιασμοί της Λιβύης και της Τουρκίας.
Έτσι, μετά την πρώτη διαχείριση της δυσάρεστης εξέλιξης, υπήρξε κινητοποίηση σε κάθε πλευρά, προκειμένου να πειστούν σημαντικές χώρες της περιοχής αλλά και η Ευρωπαϊκή Ένωση να καταδικάσουν δημόσια την κύρωση του Μνημονίου και συγχρόνως να επαναληφθεί με εμφατικό τρόπο η αντίθεση σε αυτό.
Σε χρόνο ρεκόρ η απάντηση των 27 της ΕΕ
Κορυφαία αντίδραση είναι η δήλωση των 27 κρατών-μελών της ΕΕ, η οποία δημοσιοποιήθηκε χθες το βράδυ και εκδόθηκε σε χρόνο ρεκόρ κάτι εντελώς ασυνήθιστο για την λειτουργία των 27. Στην κοινή δήλωση εκφράζεται η έντονη δυσαρέσκεια για την κύρωση του Μνημονίου και επισημαίνεται ότι:
«Η θέση της ΕΕ αναφορικά με το εν λόγω Μνημόνιο είναι σταθερή και σαφής. Όπως διατυπώθηκε στα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2019 και επιβεβαιώθηκε τον Ιούνιο του 2025, το Μνημόνιο Κατανόησης Τουρκίας-Λιβύης παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας. Είναι άκυρο και ανυπόστατο, ενώ δεν δύναται να επιφέρει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη» Επίσης επισημαίνεται ότι η «ΕΕ έχει στρατηγικό συμφέρον για ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο και καλεί όλες τις χώρες να σέβονται τα κυριαρχικά δικαιώματα όλων των κρατών μελών, σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ και το Διεθνές Δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS)».
Η δήλωση αυτή, βεβαίως, περιλαμβάνει και τη δυνατότητα επιβολής μέτρων, βάσει των παλαιότερων αποφάσεων της ΕΕ για το θέμα του Τουρκολιβυκού Μνημονίου και της παραβίασης των κυριαρχικών δικαιωμάτων των κρατών-μελών.
Η Αθήνα, επίσης, ενημέρωσε το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, κατόπιν οδηγιών του υπουργού Εξωτερικών Γ. Γεραπετρίτη, μέσω της Μόνιμης Αντιπροσώπου Α. Μπαλτά, για τους «κινδύνους που ενέχει για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο» η κύρωση του παράνομου Τουρκολιβυκού Μνημονίου.Οι αντιδράσεις της Κύπρου, της Γερμανίας, του Ισραήλ, της Αιγύπτου, των δύο κορυφαίων θεσμών της Ε.Ε., του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της προέδρου της Κομισιόν, ήταν το πρώτο αποτέλεσμα αυτής της κινητοποίησης του υπουργείου Εξωτερικών.
Η Αίγυπτος
Ιδιαίτερη σημασία είχε η αντίδραση της Αιγύπτου, η οποία τον τελευταίο χρόνο βρίσκεται σε φάση αποκατάστασης των σχέσεων με την Τουρκία, κάτι που είχε δημιουργήσει προβληματισμό για το εάν παραμένει συνεπής στη θέση που είχε διατυπώσει ήδη από το 2020, απορρίπτοντας το Μνημόνιο. Κάθε αλλαγή στάσης ή μια στάση ίσων αποστάσεων θα είχε σοβαρές επιπτώσεις και - στην κρίσιμη για τη χώρα μας - στρατηγική σχέση με την Αίγυπτο. Και συγχρόνως θα ανέτρεπε ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο με δυσμενή τρόπο για την Ελλάδα.
Το Κάιρο, με τη σκληρή αντίδρασή του, που επανέλαβε τη θέση περί ακυρότητας του Μνημονίου, προειδοποίησε ότι δεν γίνεται αποδεκτό, καθώς, εκτός των άλλων, προσβάλλει τα κυριαρχικά δικαιώματά του στην υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ. Το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, φυσικά, δεν είναι κάτι που αφορά μόνο την Λιβύη και έτσι η αντίδραση του Καΐρου απευθύνεται ευθέως και προς την Άγκυρα.
Επίσης, έχει σημασία η στάση του Καΐρου, γιατί, ως γείτονας της Λιβύης, έχει βαρύνοντα ρόλο και στις πολιτικές εξελίξεις στη χώρα, όπου η ενίσχυση του ρόλου της Τουρκίας προφανώς δεν γίνεται ανεκτή και αντιμετωπίζεται με ιδιαίτερη καχυποψία, καθώς παραπέμπει στις παλαιότερες προσπάθειες της Άγκυρας να «περικυκλώσει» την Αίγυπτο.
Με τις αντιδράσεις που έχουν εκδηλωθεί μέχρι τώρα, απομονώνεται το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο ως «τοξικό», όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά για ολόκληρη την περιοχή. Και έτσι, εκ των πραγμάτων, στέλνεται το μήνυμα ότι οποιαδήποτε επόμενη κίνηση υπάρξει επί του πεδίου με επίκληση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου θα αντιμετωπιστεί ως παράνομη και μη αποδεκτή.
Ένα από τα προβλήματα που θα πρέπει να διαχειριστεί τώρα η Αθήνα είναι η σχέση με τη Λιβύη. Είναι προφανές ότι η τωρινή κρίση δυσκολεύει τις όποιες επαφές ή τη συνεννόηση, ακόμη και για ζητήματα προτεραιότητας, όπως το μεταναστευτικό. Όμως, θα πρέπει να υπάρξει ένα τέτοιο μείγμα «αντιποίνων», ώστε και κόστος να υπάρξει για τη Λιβύη λόγω της κύρωσης του Τουρκολιβυκού Μνημονίου και συγχρόνως να μην πέσουν όλες οι γέφυρες επικοινωνίας με την Τρίπολη και τη Βεγγάζη, παρά το γεγονός ότι η στάση της οικογένειας Χαφτάρ ήταν περισσότερο από απογοητευτική.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γ. Γεραπετρίτης, πάντως, απορρίπτοντας τις επικρίσεις για «αιφνιδιασμό» στη συνέντευξή του, επέμεινε ότι η προσπάθεια για μη κύρωση του Μνημονίου ήταν «μάχη οπισθοφυλακής» ήδη από το 2019, όταν υπογράφηκε μεταξύ των δύο κυβερνήσεων της Λιβύης και της Τουρκίας, ειδικά σε μια χώρα με τις ιδιαιτερότητες και την εσωτερική πολιτική κρίση όπως η Λιβύη.
Η Αθήνα, έχοντας οικοδομήσει αυτό το «φράγμα» γύρω από το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, ευελπιστεί ότι στη Λιβύη θα αντιληφθούν το κόστος που θα έχει οποιαδήποτε πρωτοβουλία, με την υποκίνηση της Άγκυρας, για την υλοποίηση σχεδίων επί του πεδίου, με στόχο τη δημιουργία τετελεσμένων εις βάρος της Ελλάδας. Και φυσικά, η προσδοκία είναι ότι τώρα, που η Τρίπολη αισθάνεται ότι χάνει την «αποκλειστικότητα» της τουρκικής υποστήριξης, θα ξανασκεφθεί την ανάγκη συνεννόησης με την Ελλάδα.
Σε κάθε περίπτωση, με τον ρόλο που έχουν τόσο η Ε.Ε. όσο και η Αίγυπτος στις διεργασίες για την αναζήτηση πολιτικής λύσης στην κρίση της Λιβύης, θα αποτραπεί μια νέα κίνηση αιφνιδιασμού επί του πεδίου, στη διεκδικούμενη από τη Λιβύη υφαλοκρηπίδα βάσει του Τουρκολιβυκού Μνημονίου.
Η ένταση με την Τουρκία λόγω του Τουρκολιβυκού Μνημονίου δεν μπορεί να εκτιμηθεί εάν και πόσο θα επηρεάσει τις διεργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη, προκειμένου να ξεκινήσουν απρόσκοπτα οι έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση Κύπρου-Κρήτης.
Μετά τις χθεσινές δηλώσεις του Χ. Φιντάν και του Γ. Γεραπετρίτη, δίνεται η εντύπωση ότι μπορεί να υπάρξει ένα τέτοιο «παράθυρο», με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών να δηλώνει ότι αρκεί η «γραπτή ενημέρωση» για τις έρευνες και τον Έλληνα ομόλογό του να δηλώνει ότι το μοναδικό αίτημα για άδεια θα υποβληθεί στην Ελλάδα και ότι η ενημέρωση δεν συνιστά αίτημα για αδειοδότηση των ερευνών.
Βεβαίως, δεν υπάρχει εμπιστοσύνη ότι, ακόμη και μετά από μια γραπτή ενημέρωση της Τουρκίας, δεν θα υπάρξουν προβλήματα, καθώς η Άγκυρα ενδέχεται να θελήσει να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία και, ενώ θα έχουν ξεκινήσει οι έρευνες, να απαιτήσει νέες ρυθμίσεις.
Εάν προχωρήσει αυτό το σενάριο, το οποίο φαίνεται να αποτελεί αντικείμενο των συνεννοήσεων των Γάλλων με την Τουρκία, τότε οι έρευνες του πλοίου θα μπορούν να εξελιχθούν με βάση την ελληνική άδεια, ενώ η Τουρκία θα ισχυρίζεται ότι εξέδωσε τη δική της NAVTEX, εκλαμβάνοντας τη γραπτή ενημέρωση ως άτυπο αίτημα για άδεια.
Η Τουρκία, πάντως, έδωσε τα πρώτα δείγματα γραφής, με αφορμή τις έρευνες που πρόκειται να ξεκινήσει στην Ανατολική Μεσόγειο το σκάφος Kobi Ruegg για την πόντιση του καλωδίου μεταφοράς δεδομένων μεταξύ Ελλάδας και Σαουδικής Αραβίας, EMC (East to Med Corridor).
Η Άγκυρα, αφού είχε εκδώσει παράνομη NAVTEX για τις έρευνες σε περιοχές της κυπριακής ΑΟΖ, για τις οποίες είχε ήδη εκδώσει αναγγελία ο σταθμός της Λάρνακας, στη συνέχεια εξέδωσε NAVTEX και για έρευνες του πλοίου στην ελληνική υφαλοκρηπίδα και στην περιοχή ευθύνης της Ελλάδας για την έκδοση NAVTEX. Οι ελληνικές Αρχές εξέδωσαν ακυρωτική NAVTEX και χθες εκδόθηκε νέα NAVTEX, κατόπιν αιτήματος της αναδόχου εταιρείας, βάσει του οποίου θα πραγματοποιηθούν και οι έρευνες του Kobi Ruegg, για το σημαντικό αυτό έργο.
Με τις αντιδράσεις που έχουν εκδηλωθεί μέχρι τώρα, απομονώνεται το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο ως «τοξικό», όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά για ολόκληρη την περιοχή. Και έτσι, εκ των πραγμάτων, στέλνεται το μήνυμα ότι οποιαδήποτε επόμενη κίνηση υπάρξει επί του πεδίου με επίκληση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου θα αντιμετωπιστεί ως παράνομη και μη αποδεκτή.
Η συνεννόηση με τη Λιβύη
Ένα από τα προβλήματα που θα πρέπει να διαχειριστεί τώρα η Αθήνα είναι η σχέση με τη Λιβύη. Είναι προφανές ότι η τωρινή κρίση δυσκολεύει τις όποιες επαφές ή τη συνεννόηση, ακόμη και για ζητήματα προτεραιότητας, όπως το μεταναστευτικό. Όμως, θα πρέπει να υπάρξει ένα τέτοιο μείγμα «αντιποίνων», ώστε και κόστος να υπάρξει για τη Λιβύη λόγω της κύρωσης του Τουρκολιβυκού Μνημονίου και συγχρόνως να μην πέσουν όλες οι γέφυρες επικοινωνίας με την Τρίπολη και τη Βεγγάζη, παρά το γεγονός ότι η στάση της οικογένειας Χαφτάρ ήταν περισσότερο από απογοητευτική.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γ. Γεραπετρίτης, πάντως, απορρίπτοντας τις επικρίσεις για «αιφνιδιασμό» στη συνέντευξή του, επέμεινε ότι η προσπάθεια για μη κύρωση του Μνημονίου ήταν «μάχη οπισθοφυλακής» ήδη από το 2019, όταν υπογράφηκε μεταξύ των δύο κυβερνήσεων της Λιβύης και της Τουρκίας, ειδικά σε μια χώρα με τις ιδιαιτερότητες και την εσωτερική πολιτική κρίση όπως η Λιβύη.
Η Αθήνα, έχοντας οικοδομήσει αυτό το «φράγμα» γύρω από το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, ευελπιστεί ότι στη Λιβύη θα αντιληφθούν το κόστος που θα έχει οποιαδήποτε πρωτοβουλία, με την υποκίνηση της Άγκυρας, για την υλοποίηση σχεδίων επί του πεδίου, με στόχο τη δημιουργία τετελεσμένων εις βάρος της Ελλάδας. Και φυσικά, η προσδοκία είναι ότι τώρα, που η Τρίπολη αισθάνεται ότι χάνει την «αποκλειστικότητα» της τουρκικής υποστήριξης, θα ξανασκεφθεί την ανάγκη συνεννόησης με την Ελλάδα.
Σε κάθε περίπτωση, με τον ρόλο που έχουν τόσο η Ε.Ε. όσο και η Αίγυπτος στις διεργασίες για την αναζήτηση πολιτικής λύσης στην κρίση της Λιβύης, θα αποτραπεί μια νέα κίνηση αιφνιδιασμού επί του πεδίου, στη διεκδικούμενη από τη Λιβύη υφαλοκρηπίδα βάσει του Τουρκολιβυκού Μνημονίου.
Το καλώδιο
Η ένταση με την Τουρκία λόγω του Τουρκολιβυκού Μνημονίου δεν μπορεί να εκτιμηθεί εάν και πόσο θα επηρεάσει τις διεργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη, προκειμένου να ξεκινήσουν απρόσκοπτα οι έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση Κύπρου-Κρήτης.
Μετά τις χθεσινές δηλώσεις του Χ. Φιντάν και του Γ. Γεραπετρίτη, δίνεται η εντύπωση ότι μπορεί να υπάρξει ένα τέτοιο «παράθυρο», με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών να δηλώνει ότι αρκεί η «γραπτή ενημέρωση» για τις έρευνες και τον Έλληνα ομόλογό του να δηλώνει ότι το μοναδικό αίτημα για άδεια θα υποβληθεί στην Ελλάδα και ότι η ενημέρωση δεν συνιστά αίτημα για αδειοδότηση των ερευνών.
Βεβαίως, δεν υπάρχει εμπιστοσύνη ότι, ακόμη και μετά από μια γραπτή ενημέρωση της Τουρκίας, δεν θα υπάρξουν προβλήματα, καθώς η Άγκυρα ενδέχεται να θελήσει να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία και, ενώ θα έχουν ξεκινήσει οι έρευνες, να απαιτήσει νέες ρυθμίσεις.
Εάν προχωρήσει αυτό το σενάριο, το οποίο φαίνεται να αποτελεί αντικείμενο των συνεννοήσεων των Γάλλων με την Τουρκία, τότε οι έρευνες του πλοίου θα μπορούν να εξελιχθούν με βάση την ελληνική άδεια, ενώ η Τουρκία θα ισχυρίζεται ότι εξέδωσε τη δική της NAVTEX, εκλαμβάνοντας τη γραπτή ενημέρωση ως άτυπο αίτημα για άδεια.
Η Τουρκία, πάντως, έδωσε τα πρώτα δείγματα γραφής, με αφορμή τις έρευνες που πρόκειται να ξεκινήσει στην Ανατολική Μεσόγειο το σκάφος Kobi Ruegg για την πόντιση του καλωδίου μεταφοράς δεδομένων μεταξύ Ελλάδας και Σαουδικής Αραβίας, EMC (East to Med Corridor).
Η Άγκυρα, αφού είχε εκδώσει παράνομη NAVTEX για τις έρευνες σε περιοχές της κυπριακής ΑΟΖ, για τις οποίες είχε ήδη εκδώσει αναγγελία ο σταθμός της Λάρνακας, στη συνέχεια εξέδωσε NAVTEX και για έρευνες του πλοίου στην ελληνική υφαλοκρηπίδα και στην περιοχή ευθύνης της Ελλάδας για την έκδοση NAVTEX. Οι ελληνικές Αρχές εξέδωσαν ακυρωτική NAVTEX και χθες εκδόθηκε νέα NAVTEX, κατόπιν αιτήματος της αναδόχου εταιρείας, βάσει του οποίου θα πραγματοποιηθούν και οι έρευνες του Kobi Ruegg, για το σημαντικό αυτό έργο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου