Στιγμιότυπο από την ταινία "Trick or Treat"
Στα τέλη Οκτωβρίου, το Halloween γιορτάζεται σε όλο τον κόσμο - μια από τις πιο αγαπημένες παιδικές γιορτές, με στολισμένα γλέντια, παιχνίδια και σκάλισμα φαναριών.
Η επιρροή της λαϊκής κουλτούρας είναι τόσο βαθιά που τις τελευταίες δεκαετίες, πολλοί το έχουν συνδέσει ειδικά με τις Ηνωμένες Πολιτείες . Σε διάφορες χρονικές στιγμές, τόσο Ρώσοι δημόσιοι παράγοντες όσο και βουλευτές έχουν κάνει παραλληλισμούς με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ζητώντας την απαγόρευση αυτής της υποτιθέμενα ασυνήθιστης γιορτής. Ωστόσο, οι ρίζες του Halloween είναι βαθιά ριζωμένες στην ευρωπαϊκή κουλτούρα. Γιατί αυτή η κακή γιορτή έγινε η δεύτερη πιο δημοφιλής μετά τα Χριστούγεννα και γιατί η προέλευσή της συνδέεται με την αρχαία κελτική κουλτούρα; Ήταν το Samhain η κελτική Πρωτοχρονιά και πώς η Καθολική Ημέρα των Αγίων Πάντων συνυφάνθηκε με εικόνες φαναριών και μαγισσών με μυτερά καπέλα; Το βιβλίο της Nina Zhivlova, "Halloween Myths: From Samhain Bonfires and Jack-o'-lanterns to Witches in Sieves and Open Hills", παρέχει απαντήσεις σε όλα αυτά τα ερωτήματα . Βασιζόμενος σε αρχειακά έγγραφα, ιστορικές και εθνογραφικές πηγές, ο συγγραφέας περιγράφει τις παραδόσεις της μεσαιωνικής Ιρλανδίας , των αρχαίων Σλάβων, των αμερικανικών κομμάτων του 20ού αιώνα και της σύγχρονης βιομηχανίας. Το Lenta.ru, με άδεια από τις εκδόσεις MIF, δημοσιεύει ένα απόσπασμα.
Η λέξη Halloween (Halloween) εμφανίστηκε στα αγγλικά στη σύγχρονη μορφή της στα τέλη του 18ου αιώνα: σχηματίζεται από τον συνδυασμό των λέξεων hallow (ή hallowen) - "άγιος" και evyn (μια καθομιλουμένη μορφή της λέξης evening). Λίγα είναι γνωστά για τις φθινοπωρινές γιορτές των αρχαίων Αγγλοσαξόνων. Ο Σεβάσμιος Βέδας (672/673–735), λόγιος και εγκυκλοπαιδιστής μοναχός, έγραψε ότι τον τελευταίο μήνα του φθινοπώρου, οι αγρότες έσφαζαν βοοειδή και έκαναν θυσίες στους θεούς, και ο Νοέμβριος ονομαζόταν "μήνας του αίματος" (blodmonath) από τους ειδωλολάτρες. Δεν είναι σαφές αν αυτό αναφέρεται συγκεκριμένα στην εορτή ή στη συνήθη σφαγή βοοειδών στην αρχή του χειμώνα. Στην Παλιά Αγγλία, η 1η Νοεμβρίου ονομαζόταν Hallowmas - "Λειτουργία προς τιμήν της Ημέρας Πάντων των Αγίων".
Ένας χαρακτήρας στο έργο του Σαίξπηρ «Μέτρο αντί Μέτρου» λέει «Ο πατέρας του πέθανε την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου», στο οποίο ένας άλλος απαντά «Την παραμονή του Αγίου Βαλεντίνου»,αναφέρει το lenta.ru
Μετά την άνοδο του Ερρίκου Η΄ (1491–1547) στον θρόνο και την έναρξη της Μεταρρύθμισης, έγινε δύσκολο να προσδιοριστούν τα έθιμα που τηρούνταν στην Παλιά Αγγλία την 1η Νοεμβρίου. Διανεμόταν ψωμί στους φτωχούς: πιστεύεται ότι αυτό βοηθούσε τις ψυχές των αμαρτωλών. Το 1380, ο ιεροκήρυκας Τζον Μιρκ (δεύτερο μισό του 14ου - αρχές 15ου αιώνα) έγραψε:
«Στα παλιά χρόνια, καλοί άνδρες και γυναίκες αγόραζαν ψωμί αυτή την ημέρα και το έδιναν για χάρη των ψυχών όσων αγαπούσαν, ελπίζοντας με κάθε καρβέλι να βγάζουν μια ψυχή από το καθαρτήριο».
Το έθιμο παρέμεινε για πολύ καιρό: στο έργο του Σαίξπηρ «Οι Δύο Κύριοι της Βερόνα», ένας χαρακτήρας λέγεται: «Κλαίγεις σαν ζητιάνος την Ημέρα των Αγίων Πάντων». Σε ορισμένες κομητείες της Αγγλίας, το «ψωμί της ψυχής» ψηνόταν μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα.
Ο Βρετανός εθνογράφος R. Hutton γράφει ότι ο Άγγλος βασιλιάς Ερρίκος Ζ΄ (1457–1509), πατέρας του Ερρίκου Η΄, ντυνόταν σε αυλική τελετή την Ημέρα των Αγίων Πάντων—με μωβ, και όλοι οι αυλικοί με μαύρα—το χρώμα του πένθους.
Οι εκκλησίες διοργάνωναν γιορτές και πομπές με λάμπες. Μια μελέτη ενοριακών αφηγήσεων από την προ-Μεταρρύθμιση περίοδο αποκάλυψε, για παράδειγμα, ότι στην εκκλησία της Αγίας Μαρίας στο Λάνγκμπορν του Λονδίνου, την Ημέρα των Αγίων Πάντων το 1539, πέντε νεαρές γυναίκες πληρώνονταν για να παίζουν άρπα με το φως της λάμπας.
Στιγμιότυπο από την ταινία "Trick or Treat"
Στο Μπρίστολ , ήταν συνηθισμένο ο δήμαρχος να ανάβει τις φωτιές και να κερνάει τους ευγενείς, τον κλήρο και τους κορυφαίους πολίτες «μπαχαρικά
και διάφορα κρασιά» προτού αναχωρήσουν για τις ενορίες τους για τη βραδινή λειτουργία.
Πριν από τη Μεταρρύθμιση, υπήρχε στην Αγγλία ένα έθιμο να χτυπούν δυνατά οι καμπάνες την 1η Νοεμβρίου: οι Καθολικοί πίστευαν ότι αυτό βοηθούσε στην απελευθέρωση των ψυχών από το καθαρτήριο. Οι Προτεστάντες μεταρρυθμιστές πολέμησαν αυτή την παράδοση με όλη τους τη δύναμη: στα μέσα του 15ου αιώνα, οι νόμοι για την καμπάνα εμφανίστηκαν στα μητρώα των ενοριών, αλλά μέχρι τα τέλη του 16ου αιώνα, έπαψαν να ισχύουν.
Τα έθιμα της Ημέρας των Αγίων Πάντων επέζησαν σε ορισμένες αγροτικές περιοχές: στο βόρειο Λάνκασαϊρ, οι οικογένειες συγκεντρώνονταν στους λόφους την παραμονή της γιορτής. Κάποιος σήκωνε ένα κλωνάρι σανό σε ένα δίκρανο, το έβαζε φωτιά και, ενώ η φωτιά έκαιγε, όλοι προσευχόντουσαν για τους νεκρούς συγγενείς και φίλους.
Στην αρχαία Αγγλία, η 1η Νοεμβρίου θεωρούνταν η αρχή της χριστουγεννιάτικης περιόδου. Εκείνη την εποχή, εκλεγόταν ένας «Άρχοντας της Αταξίας» για να προεδρεύσει των εορτασμών (στη Σκωτία, αυτός ο αριθμός ονομαζόταν «Ηγούμενος της Τρέλας»).
Ο Τζον Στόου (περ. 1525–1605), Άγγλος χρονικογράφος και αρχαιοδίφης, αφηγήθηκε στο έργο του «Έρευνα του Λονδίνου» (1598) ότι στην αρχαιότητα, την ημέρα της γιορτής, ο «Άρχοντας της Σκανταλιάς» ή «Άρχοντας του Γλεντιού» διοριζόταν πάντα όπου κι αν βρισκόταν ο βασιλιάς (οι μεσαιωνικοί μονάρχες συχνά μετακινούνταν) και στα σπίτια των υψηλότερων ευγενών, τόσο των κοσμικών όσο και των κληρικών.
Σύμφωνα με μια περίεργη λογοτεχνική θεωρία, ο «Άρχοντας της Αταξίας» στον Άμλετ του Σαίξπηρ ήταν ο ίδιος ο Άμλετ. Αυτό σημαίνει ότι το φάντασμα του πατέρα του Άμλετ εμφανίζεται, ίσως ακριβώς την παραμονή των Αγίων Πάντων, και ο πρίγκιπας, με τη βοήθεια του γέρου βασιλιά, μεταμορφώνεται σε έναν σκιώδη ηγεμόνα και οργανώνει αμφίβολη ψυχαγωγία για τον δολοφονικό ηγεμόνα. Παρεμπιπτόντως, ο Οθέλλος και η Τρικυμία του Σαίξπηρ παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά το Halloween - και, προφανώς, για καλό λόγο.
<...>
Σκωτία: Η γενέτειρα του Halloween
Φωτιές, ξηροί καρποί και κοτσάνια λάχανου
Οι πρώτοι που ονόμασαν το Halloween «Halloween» ήταν δύο Σκωτσέζοι ποιητές: ο Robert Fergusson (1750–1774) και ο Robert Burns (1759–1796), και τον 19ο αιώνα στον αγγλόφωνο κόσμο αυτή η γιορτή συχνά θεωρούνταν σκωτσέζικη.
Στο έργο του Ρόμπερτ Φέργκιουσον «Διάλογος μεταξύ δύο βοσκών» (1773), ο Γουίλι ρωτάει τον φίλο του Σάντι τον λόγο της λύπης του:
Ο διάβολος μου ψιθύρισε: μόλις παντρεύτηκες,
Το Halloween έκανες μια συμμαχία,
Αλλιώς, η μαγεία θα μου έλεγε,
Τι ψεύτρα κοπέλα ονειρεύεσαι στον ύπνο σου
Αποδείχθηκε ότι δεν επρόκειτο για νέο έρωτα: ο γάμος, που ολοκληρώθηκε το Halloween, αποδείχθηκε αποτυχημένος - η σύζυγος δεν κάνει τίποτα στο σπίτι και μαλώνει συνέχεια.
Αλλά αυτό που έφερε φήμη στο Halloween ήτανσυνονόματος
Ένα ποίημα (1785) του Ρόμπερτ Μπερνς, το οποίο περιγράφει την μαντεία και τη χαρά των χωρικών τη νύχτα της 1ης Νοεμβρίου. Ο ποιητής αφηγήθηκε ότι όφειλε τη γνώση του για τη σκωτσέζικη λαογραφία στην ηλικιωμένη υπηρέτρια της μητέρας του, ένα άτομο «αξιοσημείωτο για την άγνοια, την ευπιστία και τη δεισιδαιμονία της».
Ο ποιητής Μπερνς όχι μόνο περιέγραψε τα σκωτσέζικα έθιμα, αλλά πρόσθεσε και τα δικά του λεπτομερή σχόλια. Έτσι, γράφτηκαν τα ακόλουθα ποιήματα για τη μαντεία με λάχανο:
Πρώτο ανάμεσα στα παρτέρια λάχανου,
Κλείνουν τα μάτια τους και ψάχνουν για ρίζες:
Τους λένε για τον αρραβωνιαστικό τους
Μέγεθος και σχήμα ρίζας.
Πρώτα απ 'όλα, ο Γουίλι ο Τρελός
Καυχήθηκε για την τύχη του:
Ο στραβός πήρε τη ρίζα,
Σαν ουρά χοίρου,
Σε αυτόν εκείνο το βράδυ.
Είτε η ρίζα είναι με τη γη, ίσια είτε στραβή,
Όλοι αντιμετώπισαν μια έκρηξη θορύβου:
Παραλίγο να πέσει κουβαλώντας το.
Η «μοίρα» σου στους ώμους σου.
Κόβοντας μια φέτα για να το ανακαλύψω
Τι γεύση έχει, πρέπει να
Τοποθετήστε τη ρίζα σας στο πρέκι
Με ένα ιδιαίτερο αίνιγμα
Για αυτή τη νύχτα.
Σε πεζό λόγο, ο Μπερνς εξήγησε τις λεπτότητες αυτής της μαντείας: «Πρώτον, υποτίθεται ότι πρέπει να σέρνουν ένα κοτσάνι ή ένα βλαστάρι λάχανου. Περπατούν χέρι-χέρι, με τα μάτια τους κλειστά, και βγάζουν το πρώτο πράγμα που τους έρχεται στο χέρι. Το αν η ρίζα είναι ίσια ή στραβή, μεγάλη ή μικρή, προμηνύει το ύψος και τη σιλουέτα του υποκειμένου της μαντείας τους - του συζύγου ή της συζύγου. Αν η ρίζα είναι καλυμμένη με χώμα, υπόσχεται προίκα. Η γεύση του κοτσανιού λάχανου υποδηλώνει τον χαρακτήρα των υποψήφιων συντρόφων τους και τη σχέση τους. Τέλος, η ρίζα τοποθετείται στο υπέρθυρο της πόρτας. Το όνομα του πρώτου ατόμου που μπαίνει στο σπίτι, τυχαία, όταν η ρίζα βρίσκεται ήδη πάνω από την πόρτα, υποδηλώνει το όνομα του μελλοντικού αρραβωνιαστικού».
Ρόμπερτ Μπερνς. Εικόνα: Stock Montage / Getty Images
Ο Άγγλος συγγραφέας Μάθιου Λιούις (1775–1818) θεωρούσε το Χάλογουιν μια καθαρά σκωτσέζικη γιορτή και θεώρησε απαραίτητο να εξηγήσει την ουσία του στον αναγνώστη:
«Αυτή τη νύχτα, μάγισσες, διάβολοι και τα παρόμοια, όπως πιστεύουν οι Σκωτσέζοι, περιπλανώνται κάνοντας τις κακές τους πράξεις. Βλέπε το ποίημα του Μπερνς με τίτλο «Χάλοουιν»».
Ένα από τα κύρια στοιχεία των εορτασμών του Χάλογουιν στη Σκωτία ήταν το «κάψιμο της μάγισσας», το οποίο αγαπούσε η ίδια η Βασίλισσα.Βικτώρια
Απολάμβανε τον εορτασμό του Χάλογουιν στο Κάστρο Μπαλμόραλ, την ιδιωτική κατοικία των Βρετανών μοναρχών στη Σκωτία, και λάτρευε τις φωτιές του Χάλογουιν.
Φωτογραφία: Δημόσιο κτήμα / Wikipedia
Το έφεραν στη φωτιά του ΧάλοουινΣάντρι Νταν
— ένα κάρο με ένα σκιάχτρο μάγισσας. Διεξήγαγαν μια «δίκη» πάνω σε αυτό, και έναν «δαίμονα» (έναν άντρα με στολή)ξωτικό
) πέταξε τη «μάγισσα» στη φωτιά. Η «εκτέλεση» παρακολουθήθηκε από ανθρώπους ντυμένους νεράιδες.
Οι Σκωτσέζοι σκόρπιζαν τις στάχτες από τις φωτιές του Χάλογουιν στα χωράφια. Μόλις έσβηνε κάθε σπίθα, κάποιος φώναζε: «Γαμώτο, πάρε και την τελευταία!» ή «Μεγάλο μαύρο γουρούνι χωρίς ουρά, πάρε και την τελευταία!» και όλοι σκόρπιζαν. Μερικές φορές οι στάχτες χρησιμοποιούνταν για μαντεία: σκορπίζονταν σε κύκλο και μέσα τοποθετούνταν πέτρες που αντιστοιχούσαν στον αριθμό των παρευρισκομένων. Θεωρούνταν κακή τύχη αν μια πέτρα είχε υποστεί ζημιά ή έλειπε μέχρι το πρωί — το άτομο που αντιπροσώπευε θεωρούνταν καταραμένο.
Στιγμιότυπο από την ταινία "Hocus Pocus"
Στη σκωτσέζικη κομητεία Περθσάιρ στα τέλη του 18ου αιώνα, οι δάδες κατασκευάζονταν από σκουπόξυλα (άκαμπτα και εύκαμπτα κλαδιά ή μίσχους φυτών), λινάρι και ερείκη. Ανάβονταν ένα δεμάτι και ένας επιλεγμένος λαμπαδηδρόμος το μετέφερε σε όλο το χωριό. Όταν καιγόταν το πρώτο δεμάτι, άναβε ένα δεύτερο. Μετά μπορούσε να υπάρξει ένα τρίτο και μετά ένα τέταρτο. Οι υπόλοιποι δάδες στοιβάζονταν και αφήνονταν να σβήσουν.
Παραδοσιακά πιάτα παρασκευάζονταν στη Σκωτία για το Samhain Night, το πιο διάσημο από τα οποία ήταν το Halloween bannock (bonnach Samhuinn).
Η Σκωτσέζα λαογράφος Marian McNeill (1885–1973) περιέγραψε στο τετράτομο έργο της, The Silver Bough (1968), πώς φτιάχνονταν τα κέικ bannock στην πόλη Rutherglen κοντά στη Γλασκώβη τη δεκαετία του 1820. Η βρώμη μουλιαζόταν σε ζεστό νερό για 10 ημέρες και την ημέρα του ψησίματος, αναμειγνύονταν στους κόκκους γλυκάνισο, ζάχαρη και κανέλα.
Μόνο οι γυναίκες επιτρεπόταν να ψήνουν μπανόκ, και η περιοχή στο σπίτι όπου λάμβανε χώρα ήταν οριοθετημένη: κανείς δεν επιτρεπόταν να διασχίσει τη γραμμή εκτός από τους συμμετέχοντες. Οι ίδιοι κάθονταν γύρω από την εστία. Αυτή που έψηνε τα κέικ ονομαζόταν Βασίλισσα. Έδωσε στους συντρόφους της παρατσούκλια. Το Todler (από το toddle - «να περπατάς σαν μικρό παιδί», «να περπατάς σαν μικρό παιδί») έφτιαχνε μια μπάλα ζύμης και την έδινε στον Hodler (hoddle - «να κινείσαι με ασταθές βάδισμα, σαν γέρος»). Αυτή έφτιαχνε το κέικ και το περνούσε δεξιόστροφα («από τον ήλιο»). Όταν το μπανόκ έφτανε στη Βασίλισσα, το τοποθετούσε στη σχάρα.
Το Καλό και το Αδίκο Δικαστήριο
Τα βιβλία για την κελτική μυθολογία γράφουν συχνά ότι το Halloween μπορεί κανείς να συναντήσει εκπροσώπους των αυλών των νεράιδων Seelie και Unseelie.
Στιγμιότυπο από την ταινία «Έντουαρντ Ψαλιδοχέρης»
Αναφορές σε αυτά εμφανίζονται στα τέλη του 18ου αιώνα. Η λέξη seelie (sel[l]y, seilye, celly) προέρχεται από τα σκωτσέζικα αγγλικά. Στη Σκωτία, η λέξη seelie σήμαινε «άγιος, ευλογημένος» (σε αντίθεση με τη συγγενική αγγλική λέξη silly, που σημαίνει «ηλίθιος»). Η λέξη unseelie, που σημαίνει «μη ευλογημένος», καταγράφηκε για πρώτη φορά σε λεξικά στις αρχές του 19ου αιώνα.
Σκωτσέζικες πηγές του 16ου και 17ου αιώνα αναφέρουν τις σέλι γουάιτ—«καλά όντα» (συχνά ευφημισμός για τις νεράιδες). Ο Σκωτσέζος θεολόγος Γουίλιαμ Χέι (περίπου 1470 – περ. 1542), συζητώντας για τη μαγεία, ανέφερε «κοινές γυναίκες» που συναντούν νεράιδες, «τις οποίες στη γλώσσα μας αποκαλούμε σέλι βίχτυς».
Το 1572, η κάτοικος του Εδιμβούργου Τζάνετ Μπόιμαν (ή Τζάνετ Μπόουμαν) κατηγορήθηκε για μαγεία, συμπεριλαμβανομένης της επικοινωνίας με νεράιδες (και εκτελέστηκε μετά τη δίκη). Το δικαστήριο απαίτησε εξηγήσεις για το γεγονός ότι η Τζάνετ είπε σε έναν γνωστό της ότι το παιδί της δεν θα επιβίωνε και της είπαν: «...τα λαμπερά βάρη φύσηξαν πάνω στο μωρό». Όπως μπορούμε να δούμε, μπορούσαν να κάνουν ακόμη και λιγότερες από καλοπροαίρετες πράξεις.
Στιγμιότυπο από την ταινία «Halloweentown»
Ο Σκωτσέζος ποιητής, διοικητής και αυλικός Αλεξάντερ Μοντγκόμερι (περίπου 1545–1598) έγραψε για μια πομπή «καλών γειτόνων [gyde nychbouris]». Στον κύκλο του Flyting (1584), ανέφερε έναν βασιλιά και μια βασίλισσα νεράιδων που περιβάλλονταν από «παράξενα ίντκουμπι»: ο ένας καβαλούσε μια πράσινη μαϊμού, ο άλλος σε μίσχους φυτών. Έτσι, κατά τον Μεσαίωνα, η λέξη «καλός» ή «ευγενικός» ήταν ευφημισμός—ένας όρος που χρησιμοποιούνταν για να περιγράψει τις νεράιδες από φόβο.
Ήταν ευρέως διαδεδομένη η πεποίθηση ότι οι νεράιδες άλλαζαν κατοικία στην αρχή κάθε τριμήνου του έτους, αλλά οι πιο σημαντικές ημέρες ήταν το Χάλογουιν (Σαμχάιν) και το Μπελτέιν. Το πέρασμα της βασίλισσας των νεράιδων το Χάλογουιν αναφέρεται στην αρχαία λαϊκή μπαλάντα "Young Tamlain" ή "Tom-Lin". Η Τζάνετ, ερωτευμένη με τον ιππότη των νεράιδων Τομ-Λιν, αποκτά ένα παιδί μαζί του. Η Τζάνετ σώζει τον ιππότη και δεν τον αφήνει να φύγει, ακόμα και όταν η βασίλισσα των νεράιδων τον μεταμορφώνει σε αρκούδα, λιοντάρι και πυρακτωμένο σίδερο. Σε πολλές εκδοχές της μπαλάντας, ο ιππότης των νεράιδων είναι ντυμένος στα πράσινα.
Στιγμιότυπο από την ταινία «Οι Πύλες του Σκότους»
Μία από τις πρώτες σημαντικές καταγραφές της παραλλαγής σχετικά με την Καλή Αυλή με τη δική της βασίλισσα χρονολογείται από το 1783: τότε από την κα.Άννα Μπράουν
ηχογραφήθηκε μια μπαλάνταΆλισον Γκρος
Η πιο άσχημη μάγισσα του Βορρά ερωτεύτηκε έναν όμορφο νεαρό άνδρα. Προσπάθησε να τον αποπλανήσει με κατακόκκινες μεταξωτές ρόμπες και ένα χρυσό κύπελλο, αλλά ο νεαρός αρνήθηκε πεισματικά και η μάγισσα τον μεταμόρφωσε σε ένα «άσχημο σκουλήκι» που σέρνονταν κάτω από ένα δέντρο.
Η μόνη που συνέχισε να αγαπά τον νεαρό άνδρα ήταν η αδερφή του: ήρθε με μια ασημένια κανάτα και μια ασημένια χτένα για να χτενίσει τα μαλλιά του «σκουληκιού».
Όταν τελικά πέρασε από δίπλα μου
Το Halloween, πέρασε η Αυλή του Καλού,
Τότε η βασίλισσα κατέβηκε από το άλογό της.
Στο λιβάδι με τις μαργαρίτες, όπου ξάπλωνα.
Με πήρε στο άσπρο της χέρι,
Του χάιδεψε το κεφάλι τρεις φορές,
Και με έκανε ξανά νέο άντρα,
Τώρα δεν σέρνομαι πια στο γρασίδι.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου