Από την ουτοπία στον ρεαλισμό αφού η πεποίθηση ότι η παγκοσμιοποίηση θα φέρει μόνιμη ειρήνη πάει περίπατο εκτιμούν πολλοί ειδικοί.
Με αφορμή τα σοβαρότατα επεισόδια στην Γαλλία, το Βέλγιο, και άλλες χώρες της ΕΕ, πολλοί επιστήμονες και ειδικοί ομιλούν για μια σφοδρή σύγκρουση που κυοφορείται στο εσωτερικό της Γηραιάς Ηπείρου.
Αυτή αφορά μια πιθανή σφοδρή σύγκρουση των γηγενών-εθνικιστών και των διεθνιστών και το τέλος των ψευδαισθήσεων της παγκοσμιοποίησης στην Ευρώπη.
Η συζήτηση για μια υποτιθέμενη ή μελλοντική σύγκρουση ανάμεσα σε «γηγενείς εθνικιστές» και «διεθνιστές» αποτελεί κεντρικό σημείο αναφοράς στη σύγχρονη πολιτική ρητορική, ιδιαίτερα μέσα από το πρίσμα του εθνικισμού, του λαϊκισμού και των θεωριών για την παγκοσμιοποίηση.
Η ιδέα μιας Ευρώπης χωρίς εσωτερικά σύνορα και με ανοιχτά εξωτερικά σύνορα αντικαθίσταται από την ανάγκη για ασφάλεια. Όπως δείχνει η αυστηρή στάση της χώρας μας, αλλά και οι αποφάσεις χωρών της κεντρικής Ευρώπης (π.χ. Γερμανία, Ολλανδία) να επαναφέρουν τους συνοριακούς ελέγχους, η εθνική κυριαρχία ορίζεται πλέον ξανά από τη δυνατότητα ενός κράτους να ελέγχει πλήρως ποιος εισέρχεται στο έδαφός του.
Το μεταναστευτικό έπαψε να αντιμετωπίζεται ως ένα απλό ανθρωπιστικό ζήτημα και μετατράπηκε σε ζήτημα εθνικής ασφάλειας με σοβαρότατες προεκτάσεις πλέον.
Η επιστροφή του οικονομικού προστατευτισμού
Η ανεξέλεγκτη παγκοσμιοποίηση και η απόλυτη ελευθερία των αγορών δίνουν τη θέση τους στον οικονομικό εθνικισμό. Οι μεγάλες δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στρέφονται πλέον προς την «στρατηγική αυτονομία», την προστασία της εγχώριας παραγωγής, τη θωράκιση της βιομηχανίας τους απέναντι στον εξωτερικό ανταγωνισμό (π.χ. Κίνα) και την εξασφάλιση της ενεργειακής τους επάρκειας.
Η οικονομική εξάρτηση από μακρινές εφοδιαστικές αλυσίδες θεωρείται πλέον γεωπολιτικό ρίσκο.
Η Ταυτότητα ως πολιτικό κριτήριο
Για δεκαετίες, η ευρωπαϊκή πολιτική βασιζόταν σε τεχνοκρατικά και οικονομικά κριτήρια. Σήμερα, η εθνική, πολιτισμική και θρησκευτική ταυτότητα επιστρέφει στο επίκεντρο. Οι πολίτες αναζητούν σταθερές αναφορές σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία, και οι παραδοσιακές αξίες (η ιστορική κληρονομιά, η θρησκεία, η έννοια της πατρίδας) γίνονται ξανά το κύριο όχημα για τη λήψη αποφάσεων.
Αυτό που περιγράφουν πολλοί ειδικοί με πύρινα άρθρα δεν είναι το τέλος της Ευρώπης, αλλά το τέλος των ψευδαισθήσεων της παγκοσμιοποίησης.
Η Ευρώπη και οι χώρες που την απαρτίζουν δεν καταρρέουν επουδενί, αλλά επαναπροσδιορίζονται, επιστρέφοντας σε ένα μοντέλο όπου το έθνος-κράτος, η ασφάλεια και η ιστορική συνέχεια γίνονται ξανά οι βασικοί πυλώνες του μέλλοντος.
Η πεποίθηση ότι η παγκοσμιοποίηση θα έφερνε αέναη ειρήνη και ευημερία αντικαταστάθηκε από τη σκληρή πραγματικότητα των γεωπολιτικών ανταγωνισμών, των μεταναστευτικών πιέσεων και της ανάγκης για αυτάρκεια.
Για χώρες με βαθύ ιστορικό αποτύπωμα όπως η Ελλάδα, η ανάδειξη της πολιτισμικής και θρησκευτικής ταυτότητας δεν είναι μια οπισθοδρομική κίνηση, αλλά ένας μηχανισμός άμυνας και αυτοσυντήρησης απέναντι στην αποδόμηση των κοινωνικών δεσμών.
Η Ευρώπη επαναπροσδιορίζεται όχι ως ένα γραφειοκρατικό υπερκράτος που επιβάλλει ομοιομορφία, αλλά ως μια «Ευρώπη των Εθνών», όπου η ισχύς πηγάζει από την κυριαρχία και την ιδιαιτερότητα του κάθε μέλους της.
Αυτό το νέο μοντέλο που βασίζεται στα σκληρά σύνορα, τον οικονομικό πατριωτισμό και την ιστορική ταυτότητα αποτελεί πλέον τον οδικό χάρτη για τη σταθερότητα των επόμενων δεκαετίων.
Οι υποστηρικτές αυτής της θέσης θεωρούν ότι η θρησκεία, η κοινή ιστορία και η παράδοση αποτελούν το «κοινωνικό τσιμέντο» που κρατά μια κοινωνία ενωμένη. Χωρίς αυτά, υποστηρίζουν ότι οι πολίτες οδηγούνται στην αποξένωση και την κρίση ταυτότητας.
Προβάλλεται το επιχείρημα ότι η πραγματική δημοκρατία μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά μόνο μέσα στα όρια του έθνους-κράτους, όπου οι πολίτες μοιράζονται κοινή γλώσσα και κουλτούρα, σε αντίθεση με μια απόμακρη γραφειοκρατία των Βρυξελλών.
Η έμφαση στα «σκληρά σύνορα» και τον «οικονομικό πατριωτισμό» (προστατευτισμό) παρουσιάζεται ως αναγκαία ασπίδα απέναντι στις ανεξέλεγκτες μεταναστευτικές ροές και τον ασύμμετρο παγκόσμιο οικονομικό ανταγωνισμό.
Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές μιας πιο στενά ολοκληρωμένης (ομόσπονδης) Ευρώπης και οι επικριτές του εθνικού πατριωτισμού αντιτείνουν τα δικά τους επιχειρήματα.
Υποστηρίζουν ότι απέναντι σε παγκόσμιους κολοσσούς (όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα) και παγκόσμιες προκλήσεις (κλιματική αλλαγή, τεχνολογική κυριαρχία), η Ευρώπη μπορεί να επιβιώσει μόνο αν ενεργεί ενωμένη και όχι ως μια χαλαρή ένωση ανταγωνιστικών κρατών.
Εκφράζουνι την ανησυχία ότι η υπερτονισμένη έμφαση στην εθνική και θρησκευτική ταυτότητα μπορεί να οδηγήσει σε αποκλεισμό μειονοτήτων, ξενοφοβία και κοινωνικό διχασμό, υπονομεύοντας τις φιλελεύθερες αξίες της ανεκτικότητας.
Οι διεθνιστές υπενθυμίζουν ότι ο έξαρτος εθνικισμός και ο οικονομικός απομονωτισμός ήταν οι βασικές αιτίες των μεγάλων συγκρούσεων που αιματοκύλησαν την Ευρώπη στον 20ό αιώνα, και ότι η ΕΕ δημιουργήθηκε ακριβώς για να ξεπεραστούν αυτοί οι ανταγωνισμοί.
Αυτή η συζήτηση βρίσκεται στον πυρήνα του μέλλοντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τις δύο τάσεις να συγκρούονται σε κάθε εκλογική αναμέτρηση και να διαμορφώνουν την πολιτική ατζέντα για τη μετανάστευση, την οικονομία και τη θεσμική λειτουργία της Ευρώπης.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου