Νέα ευθεία αμφισβήτηση ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο από την Τουρκία, η οποία επαναφέρει στο προσκήνιο τη γνωστή θεωρία περί «γκρίζων ζωνών», αυτή τη φορά χρησιμοποιώντας ως αφορμή το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό που ανακοινώθηκε στην Αθήνα.
Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών χρησιμοποιεί μία ιδιαίτερα προσεκτικά διατυπωμένη αλλά πολιτικά βαριά φράση, κάνοντας λόγο για «γεωγραφικά χαρακτηριστικά των οποίων η κυριαρχία δεν παραχωρήθηκε στην Ελλάδα μέσω διεθνών συνθηκών».
Πίσω από τη διπλωματική ορολογία βρίσκεται η πάγια τουρκική θέση με την οποία η Άγκυρα επιχειρεί να αμφισβητήσει το καθεστώς ελληνικών νησιών, νησίδων και βραχονησίδων στο Αιγαίο.
Και αυτό είναι το πλέον κρίσιμο σημείο της ανακοίνωσης.
Η Τουρκία δεν περιορίζεται σε μια διαφωνία για το ελληνικό Χωροταξικό. Επαναφέρει ζήτημα κυριαρχίας στο Αιγαίο.
Η φράση της Άγκυρας που ανάβει «φωτιές»
Η τουρκική ανακοίνωση υποστηρίζει ότι το ελληνικό Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, στον βαθμό που καλύπτει και το Αιγαίο, «δεν θα έχει καμία νομική συνέπεια για την Τουρκία».
Η Άγκυρα, όμως, δεν σταματά εκεί.
Συνδέει ευθέως το ελληνικό σχέδιο με τα λεγόμενα «αλληλένδετα ζητήματα του Αιγαίου» και εντάσσει σε αυτά το ζήτημα της κυριαρχίας επί συγκεκριμένων γεωγραφικών σχηματισμών.
Πρόκειται ουσιαστικά για επαναφορά της τουρκικής θεωρίας σύμφωνα με την οποία υπάρχουν στο Αιγαίο νησίδες και βραχονησίδες των οποίων η κυριαρχία, κατά την Άγκυρα, δεν έχει αποδοθεί ρητά στην Ελλάδα μέσω διεθνών συνθηκών.
Η συγκεκριμένη θέση βρίσκεται εδώ και δεκαετίες στον πυρήνα της τουρκικής επιχειρηματολογίας περί «γκρίζων ζωνών».
Απέναντι σε αυτήν, η ελληνική θέση παραμένει ότι το καθεστώς κυριαρχίας στο Αιγαίο καθορίζεται από τις ισχύουσες διεθνείς συνθήκες και δεν υφίσταται ζήτημα αμφισβήτησης ελληνικών εδαφών.
Δεν είναι μόνο το Χωροταξικό – Η Τουρκία διευρύνει ξανά την ατζέντα του Αιγαίου
Η σημασία της τουρκικής ανακοίνωσης βρίσκεται κυρίως στο γεγονός ότι η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει ένα ελληνικό χωροταξικό ζήτημα σε ευρύτερη ελληνοτουρκική διαφορά.
Η Ελλάδα θεωρεί ως βασική διαφορά με την Τουρκία την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.
Η τουρκική πλευρά, αντίθετα, επιμένει εδώ και χρόνια σε μια πολύ μεγαλύτερη ατζέντα, στην οποία επιχειρεί να εντάξει ζητήματα που αφορούν χωρικά ύδατα, εναέριο χώρο, αποστρατιωτικοποίηση νησιών και το καθεστώς συγκεκριμένων νησίδων και βραχονησίδων.
Η νέα ανακοίνωση κινείται ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση.
Με τη φράση περί «αλληλένδετων ζητημάτων του Αιγαίου», η Άγκυρα επιχειρεί να καταγράψει εκ νέου επισήμως ότι δεν αποδέχεται μια περιορισμένη ελληνοτουρκική ατζέντα.
Επιστρέφουν στο προσκήνιο οι «γκρίζες ζώνες»
Η θεωρία των «γκρίζων ζωνών» αποτελεί μία από τις σοβαρότερες εστίες αντιπαράθεσης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Η λογική της Άγκυρας είναι ότι υπάρχουν γεωγραφικοί σχηματισμοί στο Αιγαίο των οποίων η κυριαρχία δεν έχει, κατά την τουρκική ερμηνεία, καθοριστεί από τις διεθνείς συνθήκες.
Η ελληνική πλευρά απορρίπτει κατηγορηματικά αυτή τη θέση.
Το ζήτημα έχει τεράστια σημασία, καθώς άλλο πράγμα αποτελεί μια διαφορά για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών και εντελώς διαφορετικό η αμφισβήτηση της εδαφικής κυριαρχίας ενός κράτους.
Αυτός είναι και ο λόγος που η συγκεκριμένη αναφορά του τουρκικού ΥΠΕΞ δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μια τυπική διπλωματική αντίδραση.
Η Άγκυρα καταγράφει επίσημα και δημόσια ότι θεωρεί πως υπάρχουν εδάφη στο Αιγαίο των οποίων η ελληνική κυριαρχία μπορεί να αμφισβητηθεί.
Στο στόχαστρο και οι ελληνικές περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ένα δεύτερο σημείο της τουρκικής ανακοίνωσης.
Η Τουρκία κατηγορεί την Αθήνα για «εργαλειοποίηση παγκόσμιων αξιών, όπως η προστασία του περιβάλλοντος, για πολιτικούς σκοπούς».
Δεν πρόκειται για μια απομονωμένη αναφορά.
Η Άγκυρα δείχνει ότι παρακολουθεί ελληνικές πρωτοβουλίες στο Αιγαίο που συνδέονται με περιβαλλοντική προστασία, χωροταξικό σχεδιασμό και θεσμική διαχείριση θαλάσσιων περιοχών, εξετάζοντάς τες παράλληλα μέσα από το πρίσμα των ελληνοτουρκικών διαφορών.
Για την τουρκική διπλωματία, τέτοιου είδους κινήσεις μπορούν να αποκτήσουν πολιτικό και νομικό αποτύπωμα εάν αποτυπώνουν στην πράξη άσκηση ελληνικής κρατικής αρμοδιότητας.
Γι’ αυτό και η Άγκυρα επιχειρεί να τις αμφισβητήσει εξαρχής.
Η στρατηγική είναι σαφής: καμία ελληνική διοικητική ή θεσμική πράξη στο Αιγαίο που η Τουρκία θεωρεί ότι επηρεάζει τις διεκδικήσεις της δεν πρέπει να μένει χωρίς επίσημη τουρκική αντίδραση.
«Μονομερείς ενέργειες» – Τι επιχειρεί να πετύχει η Τουρκία
Η τουρκική ανακοίνωση καλεί επίσης την Ελλάδα να αποφεύγει τις λεγόμενες «μονομερείς ενέργειες» στο Αιγαίο και στη Μεσόγειο.
Η Άγκυρα επικαλείται το γεγονός ότι πρόκειται για κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες και υποστηρίζει ότι το διεθνές δίκαιο της θάλασσας ενθαρρύνει τη συνεργασία μεταξύ των παράκτιων κρατών, μεταξύ άλλων και σε περιβαλλοντικά ζητήματα.
Παράλληλα, παρουσιάζει την Τουρκία ως «ένα από τα δύο παράκτια κράτη του Αιγαίου» και δηλώνει έτοιμη να συνεργαστεί με την Ελλάδα.
Η συγκεκριμένη διατύπωση έχει τη δική της πολιτική σημασία.
Η Άγκυρα επιχειρεί σταθερά να προβάλει την αντίληψη ότι μεγάλες αποφάσεις που αφορούν το Αιγαίο δεν μπορούν να λαμβάνονται χωρίς προηγούμενη συνεννόηση με την Τουρκία.
Αυτό όμως δημιουργεί ένα κρίσιμο ερώτημα: μέχρι πού μπορεί να φτάσει η απαίτηση περί «συνεργασίας» χωρίς να μετατρέπεται στην πράξη σε απαίτηση τουρκικής συναίνεσης για την άσκηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων;
Η αντίφαση με τα «ήρεμα νερά»
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός ότι η ανακοίνωση καταλήγει επικαλούμενη τη Διακήρυξη των Αθηνών της 7ης Δεκεμβρίου 2023 για τις Φιλικές Σχέσεις και την Καλή Γειτονία.
Η Τουρκία δηλώνει ότι επιθυμεί «ειλικρινή και ολοκληρωμένη προσέγγιση» για την επίλυση των ζητημάτων στη βάση του διεθνούς δικαίου, της ισότητας και της καλής γειτονίας.
Την ίδια στιγμή, όμως, επαναφέρει επισήμως αμφισβήτηση του καθεστώτος κυριαρχίας γεωγραφικών σχηματισμών στο Αιγαίο.
Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη πολιτική αντίφαση.
Από τη μία πλευρά προβάλλεται η ανάγκη διατήρησης χαμηλών τόνων και συνέχισης του ελληνοτουρκικού διαλόγου.
Από την άλλη, η Άγκυρα δεν εγκαταλείπει ούτε κατ’ ελάχιστον τις πάγιες διεκδικήσεις της και φροντίζει να τις επαναφέρει όταν θεωρεί ότι κάποια ελληνική ενέργεια μπορεί να επηρεάσει τις θέσεις της.
Τα «ήρεμα νερά», επομένως, δεν σημαίνουν υποχώρηση της τουρκικής αναθεωρητικής ατζέντας.
Η μάχη των χαρτών και των διοικητικών πράξεων
Υπάρχει και μία ευρύτερη διάσταση που δεν πρέπει να υποτιμάται.
Οι ελληνοτουρκικές διαφορές δεν εκδηλώνονται πλέον αποκλειστικά μέσω στρατιωτικών κινήσεων, NAVTEX ή δηλώσεων πολιτικών αξιωματούχων.
Υπάρχει και μια παράλληλη «μάχη χαρτών», θεσμικών πράξεων και νομικών θέσεων.
Χωροταξικά σχέδια, θαλάσσιες ζώνες, περιβαλλοντικές περιοχές, ενεργειακά projects και επίσημοι χάρτες μπορούν να αποκτήσουν ιδιαίτερη πολιτική σημασία όταν εντάσσονται στη μακροχρόνια αντιπαράθεση Αθήνας και Άγκυρας.
Γι’ αυτό η Τουρκία επιδιώκει να καταγράφει άμεσα τις αντιρρήσεις της.
Στόχος είναι να μην επιτρέψει να δημιουργηθεί η εικόνα ότι αποδέχεται σιωπηρά ελληνικές ενέργειες τις οποίες θεωρεί αντίθετες στις δικές της διεκδικήσεις.
Το πραγματικό μήνυμα πίσω από την ανακοίνωση
Πέρα από τη διπλωματική γλώσσα, το μήνυμα της Άγκυρας είναι σαφές.
Η Τουρκία δηλώνει ότι δεν εγκαταλείπει την ατζέντα των «γκρίζων ζωνών», δεν θεωρεί κλειστό το ζήτημα της κυριαρχίας συγκεκριμένων γεωγραφικών σχηματισμών και δεν αποδέχεται ότι ελληνικές διοικητικές αποφάσεις μπορούν να δημιουργήσουν αποτελέσματα εις βάρος των τουρκικών θέσεων.
Αυτό αποτελεί σημαντική υπενθύμιση για το πραγματικό σημείο στο οποίο βρίσκονται οι ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Η απουσία μιας μεγάλης στρατιωτικής κρίσης στο Αιγαίο δεν σημαίνει ότι έχουν εξαφανιστεί οι βαθιές διαφορές μεταξύ των δύο χωρών.
Αντιθέτως, η Τουρκία συνεχίζει να τις καταγράφει με τρόπο συστηματικό και επίσημο.
Και αυτή τη φορά πήγε ένα βήμα παραπέρα, χρησιμοποιώντας το ελληνικό Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για να επαναφέρει δημόσια μία από τις πιο επικίνδυνες πτυχές της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης:
την αμφισβήτηση ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου