Πόσο «αδιάβαστη» θα πιάσει την Αθήνα ένας μεγάλος σεισμός; Πολιτικός μηχανικός αναλύει στο Reader.

Θα μπορούσε η Αθήνα να δει σεισμό τύπου «Βενεζουέλας», και πόσο έτοιμη είναι να δεχτεί μία ισχυρή δόνηση, σαν αυτή του 1999;

Στις 7 Σεπτεμβρίου του 1999, ο σεισμός της Πάρνηθας φέρνει την Αθήνα, για πρώτη φορά τον 20ό αιώνα, αντιμέτωπη με έναν πραγματικά φονικό σεισμό.

Ο «Εγκέλαδος» δεν ήταν πια μία ασπρόμαυρη φωτογραφία σε εφημερίδα, αλλά μία πραγματικότητα που ζήσαμε με το πρώτο σοκ, με το «κάμπινγκ» στα πορτ μπαγκάζ, στις πλατείες και τα πάρκα των γειτονιών, και την αγωνία να μη δούμε στον τοίχο μας, το «μαρκάρισμα» με κόκκινη μπογιά: «Ακατάλληλο».

Έχουν περάσει 25 χρόνια, και ο σεισμός έχει γίνει σταδιακά ξανά μία ιστορία. Ο φόβος του ξυπνάει ενίοτε, με τραγωδίες όπως αυτή της Βενεζουέλας, και γεννά το ερώτημα: Έχουμε εφησυχαστεί υπερβολικά;

Και για ποιο πράγμα ακριβώς θα έπρεπε να ανησυχούμε; Υπάρχει από τη μία, η μεταβλητή της ισχύος ενός σεισμού. Αλλά αυτή είναι ανεξέλεγκτη. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε εμείς ως πολιτεία, είναι να «οχυρωθούμε», πίσω από πιο ανθεκτικές κολώνες, πιο σταθερά θεμέλια και καινούργια κτίρια.

Σεισμός στην Αθήνα - Είμαστε έτοιμοι;

Σε ποιον βαθμό είναι έτοιμη η Αθήνα, και κατά πόσο μπορεί να προετοιμαστεί;  Για να το μάθουμε, μιλήσαμε με τον κ. Χρήστο Γιαρλέλη, πολιτικό μηχανικό ΕΜΠ και επιστημονικό συνεργάτη του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, που ειδικεύεται στην αποτίμηση και ενίσχυση κτιρίων, στην αλληλεπίδραση εδάφους-κατασκευής και στη σεισμική μόνωση κατασκευών:

Σε τι «επίπεδο» βρίσκεται η αντισεισμική θωράκιση της Αττικής;

«Ας το πάρουμε ιστορικά. Ο πρώτος αντισεισμικός κανονισμός δημιουργήθηκε το 1959, μετά από τους σεισμούς των Ιονίων νήσων και του Βόλου.

Αυτός αναθεωρήθηκε εν μέρει το 1984, με τους σεισμούς της Θεσσαλονίκης του '78 και της Αθήνας του '81. Βελτιώθηκε σημαντικά. Μέχρι τότε θεωρούσαν ότι οι πόλεις αυτές πρακτικά δεν κινδύνευαν από σεισμούς.

Αυτή ήταν μία πλάνη που διορθώθηκε το 1984, και στη συνέχεια το 1992 δημιουργήθηκε ένας αντισεισμικός κανονισμός πολύ κοντά σε αυτόν που έχουμε αυτή τη στιγμή, ενώ υπάρχει και η ευρωπαϊκή νομοθεσία από το 2011. 

Από εκεί και πέρα έχουμε κτίρια προ του 1959, ένα σοβαρό ποσοστό μάλιστα. Με βάση απογραφή, περίπου 32% αυτών είναι χωρίς αντισεισμικό κανονισμό. Την περίοδο 1959-1985, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ το ποσοστό αυτό είναι ένα 46%, ενώ από το 1985 και μετά είναι ένα περίπου 25%. 

Πλέον, 1 στα 4 κτίρια πληροί τις προϋποθέσεις του σύγχρονου αντισεισμικού κανονισμού. Πρέπει να πούμε ότι έχει τετραπλασιαστεί το μέγεθος του σεισμού που μπορεί να αντέξει η σύγχρονη κατασκευή, αλλά υπάρχει και μία διαφορά στη φιλοσοφία.

Αυτή τη στιγμή, τα κτίρια σχεδιάζονται ώστε στην περίπτωση σοβαρού σεισμού, ακόμα και αν υποστούν σημαντικές βλάβες και χρειαστεί να κατεδαφιστούν, να προστατεύεται η ανθρώπινη ζωή, Η κατασκευή θα υποστεί βλάβες, αλλά οι ένοικοι θα βγουν σώοι και δεν θα καταρρεύσει σε καμία περίπτωση».

Τι συνιστά καταστροφικό σεισμό;

«Ανάλογα με την περιοχή που είναι κατασκευασμένα τα κτίρια, προηγούνται κάποιες μελέτες σεισμολόγων και τεχνικών, που προσαρμόζονται ανάλογα με τα ρήγματα της κάθε περιοχής και το μήκος τους, αλλά και τη μέγιστη επιτάχυνση που θα δώσει ένας σεισμός. 

Τα κτίρια δεν τα σχεδιάζουμε με βάση τα Ρίχτερ, αλλά με βάση τη σεισμική επιτάχυνση, αυτό το βίαιο ταρακούνημα.Τα Ρίχτερ μετρούν την ενέργεια που παράγει ένας σεισμός, αλλά αυτή η ενέργεια μπορεί να διοχετευτεί με τέτοιο τρόπο, που να μην επηρεάσει τις κατασκευές.

Για παράδειγμα, ο σεισμός της Ιταλίας το 2017 είχε μέγεθος μόνο 4 Ρίχτερ και κατέστρεψε μία ολόκληρη πόλη, γιατί έγινε ακριβώς από κάτω της, και σε εστιακό βάθος 1,5 χιλιομέτρου. Η πόλη ήταν καταδικασμένη.

Στον σεισμό του 2020 στη Σάμο, το ρήγμα ήταν πολύ πιο κοντά στο νησί απ' ό,τι στη Σμύρνη. 

Στη Σάμο όμως, αν και οι βλάβες ήταν σημαντικές, δεν ήταν τόσο μεγάλες, ενώ στη Σμύρνη υπήρχαν καταρρεύσεις πολυκατοικιών και περίπου 140 νεκροί, ενώ ο σεισμός ήταν στα 6 Ρίχτερ, επηρέασε διαφορετικά τη μία περιοχή από την άλλη. Άρα τα Ρϊχτερ δεν μας λένε από μόνα τους κάτι».

Θα μπορούσαμε ποτέ να δούμε έναν σεισμό τύπου «Βενεζουέλας»;

«Ένας σεισμός μεγέθους Βενεζουέλας δεν είναι δυνατόν να γίνει ποτέ στην Αθήνα γιατί δεν υπάρχει κάποιο τόσο μεγάλο ή κοντινό ρήγμα. Από την άλλη μία δόνηση 7,5 Ρίχτερ θα μπορούσε να γίνει στα Ιόνια νησιά, και για αυτό τα κτίρια εκεί σχεδιάζονται για πολύ πιο ισχυρούς σεισμούς, για επιταχύνσεις υπερδιπλάσιες αυτές της Αθήνας.

Έχουμε πάρα πολλά παλιά κτίρια τα οποία θα είχαν μεγάλο πρόβλημα. Στον μεγάλο σεισμό της Αθήνας, τα κτίρια ήταν 25 χρόνια νεότερα. Τα κτίρια που είχαν χτιστεί με τον πρώτο αντισεισμικό κανονισμό, ήταν τότε περίπου 30-40 ετών, ενώ τώρα είναι και 70 ετών. Είναι ασυντήρητα, που σημαίνει ότι οι οπλισμοί τους στο σκυρόδεμα έχουν οξειδωθεί και έχει μειωθεί σημαντικά η αντοχή τους. Οπότε σε έναν ισχυρό σεισμό θα υπάρχουν σημαντικές βλάβες. 

Σήμερα περίπου ένα 20% των κτιρίων πληρούν τα αντισεισμικά πρότυπα, αλλά αυτό είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθεί. Υπάρχουν ας πούμε διώροφα κτίρια που αν και δεν είχαν σχεδιαστεί αντισεισμικά, το μέγεθός τους, και τα πυκνά υποστυλώματα που πιθανόν έχουν μπορεί να τα έκαναν ανθεκτικά».

«Μία βόμβα που θα σκάσει»

Θα μπορούσε να θωρακιστεί αντισεισμικά η Αθήνα;

«Φοβάμαι ότι το κόστος θα ήταν πάρα πολύ μεγάλο. Τα παλαιά αυτά κτίρια που έχουν χτιστεί με πολύ χαμηλότερες αντισεισμικές προδιαγραφές, απαιτούν σημαντικό κόστος ενίσχυσης.

Αυτή συνήθως γίνεται με το να προσθέσεις τοιχώματα, να αυξήσεις σε διαστάσεις τις κολώνες, να αυξήσεις τον οπλισμό. Αυτό συνεπάγεται ότι οι ένοικοι της υφιστάμενης πολυκατοικίας θα πρέπει να αποφασίσουν για έναν χρόνο, ας πούμε, να μείνουν κάπου αλλού, όσο γίνονται αυτές οι εργασίες, κάτι πάρα πολύ δύσκολο.

Αυτό που βλέπουμε ωστόσο την τελευταία δεκαετία ειδικά στο κέντρο της Αθήνας, είναι ότι ολόκληρα κτίρια που εγκαταλείπονται, τα αγοράζει καινούργιος ιδιοκτήτης που τα ενισχύει αντισεισμικά. Σε κάποιες περιπτώσεις ο μοναδικός ιδιοκτήτης είναι πιο εύκολο να συντονίσει κάτι τέτοιο.

Είναι ένα πολύ δύσκολο πρόβλημα, μία βόμβα που σίγουρα θα σκάσει. Και δεν χρειάζεται καν ο σεισμός. Υπάρχει ένας χρόνος ζωής που προκύπτει από την έλλειψη συντήρησης των κτιρίων. Σε κάποια έχει μειωθεί σημαντικά ο χρόνος ζωής τους, ώστε να μην μπορούν να φέρουν καν το βάρος τους.

Μπορεί να μην συμβεί τώρα, αλλά θα συμβεί σε 20 χρόνια. Το πρόβλημα είναι το κατά πόσο η πολιτεία είναι σε θέση να φτιάξει τώρα τα think tanks, τις ομάδες εργασίες που θα συμβουλέψουν πως θα λύσουμε αυτό το πρόβλημα, μετά από 20 χρόνια, κάτι που απαιτεί σημαντικό χρόνο.

Διάβαζα πρόσφατα για την πολυκατοικία που έπεσε στα Πετράλωνα, ότι όπως έχουμε τα προγράμματα «Ανακαινίζω», ότι πρέπει να υπάρξει ένα πρόγραμμα αντισεισμικής αναβάθμισης.

Αυτό είναι σωστό, αλλά είναι άλλης τάξης οικονομικού μεγέθους. Και μόνο οι μελέτες που απαιτούνται έχουν μεγάλο κόστος και όχληση. Για μία μελέτη τεχνικής αναβάθμισης, πρέπει να αναλάβουν συνεργεία που θα πάνε στο κτίριο θα μετρήσουν τους οπλισμούς, τις διαστάσεις, θα γίνουν ορατές φθορές για να ληφθούν αυτά τα στοιχεία. Ακόμα και το να γίνει μία μελέτη έχει κόστος σε χρόνο και χρήμα, ένα πολύ δύσκολο παζλ».

Σεισμός στην Αθήνα - Τι πρέπει να γίνει

Υπάρχει κάποιο διεθνές πρότυπο για ένα τέτοιο έργο;

«Δεν υπάρχει. Είναι θεωρώ ένα πρόβλημα του Δυτικού κόσμου, γιατί οι ασιατικές κοινωνίες έχουν αναπτυχθεί την τελευταία τριακονταετία, οπότε τα κτίριά τους είναι καινούργια.

Στην Κίνα πέρασαν από τα μονώροφα και διώροφα στα πολυόροφα την τελευταία 20ετία. Όλη η Ευρώπη έχει αυτό το πρόβλημα. Η πολιτεία πρέπει όμως, τουλάχιστον στα καινούργια επιτελικά κτίρια, όπως τα νοσοκομεία, τα δημαρχεία, τα κτίρια Πολιτικής Προστασίας, να εφαρμόζει αυξημένες αντισεισμικές προδιαγραφές.

Κάτι που διαπίστωσα κατά την αποστολή στην οποία συμμετείχα στην Τουρκία, μετά τον σεισμό του 2023, ήταν ότι σε μία εικόνα τεράστιας καταστροφής, αντίστοιχη αυτής της Βενεζουέλας, στεκόντουσαν εντελώς άθικτα τα 14 αντισεισμικά μονωμένα νοσοκομεία.

Η Τουρκία είχε θεσπίσει από το 2012 την υποχρεωτική χρήση αντισεισμικής μόνωσης, μία τεχνική που καθιστά τα κτίρια πλήρως προστατευμένα σε σεισμό.

Αυτό είχε το πλεονέκτημα όχι απλώς πως δεν είχαν βλάβες τα νοσοκομεία, αλλά και ότι στην κρίσιμη στιγμή που έπρεπε να δεχτούν τραυματίες από τον σεισμό, ήταν ανοιχτά για να τους περιθάλψουν. Στον υπόλοιπο κόσμο, στα νοσοκομεία που δεν έχουν αντισεισμική μόνωση, σε σεισμούς πέφτει ο εργαστηριακός εξοπλισμός, τα χειρουργεία, οι γυψοσανίδες, τα κλιματιστικά.

Σε αυτή την περίπτωση, αν και το ίδιο το κτίριο έχει υποστεί μικρές βλάβες, έχει υποστεί τεράστιες βλάβες σε σημεία που το κάνουν μη λειτουργικό.

Άρα η πολιτεία πρέπει άμεσα, να χτίσει έτσι όποια καινούργια επιτελικά κτίρια, ώστε να μην έχουν καμία βλάβη μετά από έναν σεισμό. Η Τουρκία για παράδειγμα σε αυτό το σημείο παίρνει άριστα».

reader.gr