Δευτέρα 25 Οκτωβρίου 2021

Η Κύπρος στη 2η πιο σεισμογενή ζώνη του πλανήτη. Τα «μυστικά» των σεισμών και το σενάριο για τσουνάμι (video).

Η Κύπρος στη 2η πιο σεισμογενή ζώνη του πλανήτη. Τα «μυστικά» των σεισμών και το σενάριο για τσουνάμι (video).













Όταν η φύση αποφασίζει να δείξει την άγρια δύναμη της τότε ο άνθρωπος με δέος υποκλίνεται αβοήθητος. Ωστόσο με την πάροδο των χρόνων και την εξέλιξη που επήλθε κατάφερε, στις περισσότερες από αυτές τις στιγμές, να διαφυλάξει την ακεραιότητα του. Οι διαδοχικοί σεισμοί που «χτυπάνε» το τελευταίο διάστημα την Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο «ξύπνησαν» την ανησυχία των κατοίκων και του δικού μας νησιού για το ενδεχόμενο ενός επερχόμενου σεισμού και κατά πόσον είμαστε κατάλληλα προετοιμασμένοι.

Της Γεωργίας Μιχαήλ.

Στο πρόσφατο παρελθόν και συγκεκριμένα τη δεκαετία του 90’ στην Κύπρο είχαν σημειωθεί αρκετοί μεγάλοι σεισμοί ενώ πολύ παλαιότερα είχε «χτυπηθεί» και από τσουνάμι!

Κατά πόσο όμως μπορεί γίνει η πρόβλεψη ενός σεισμού; Υπάρχουν περιοχές στην Κύπρο που είναι πιο σεισμογενείς; Πόσο απομακρυσμένο ή μη είναι το σενάριο να συμβεί τσουνάμι στο νησί μας και ποια τα σημάδια που θα μας βοηθήσουν να το προβλέψουμε εάν βρισκόμαστε παραθαλάσσια; Σε όλα αυτά τα ερωτήματα αλλά και σε άλλα γύρω από τα φυσικά αυτά φαινόμενα απάντησε στη Cyprus Times, η Ανώτερη Γεωλογικός Λειτουργός του Τμήματος Γεωλογικής Επισκόπησης Δρ. Συλβάνα Πηλείδου.

Η Κύπρος βρίσκεται σε ζώνη υψηλού κινδύνου για πιθανότητες να χτυπήσει ο Εγκέλαδος;

Ναι, η Κύπρος βρίσκεται στη δεύτερη πιο σεισμογενή ζώνη του πλανήτη, αυτή των Άλπεων-Ιμαλαίων, μέσα στην οποία εκδηλώνεται το 15% της παγκόσμιας σεισμικότητας. Η σεισμική δραστηριότητα της περιοχής μας οφείλεται στη Μεσογειακή ζώνη διάρρηξης, η οποία αποτελεί το όριο σύγκρουσης της Αφρικανικής με την Ευρασιατική Πλάκα. Η Αφρικανική Πλάκα καταδύεται κάτω από την Πλάκα Ανατολίας, η οποία αποτελεί το νοτιότερο τμήμα της Ευρασιατικής Πλάκας.


Στην Κύπρο είμαστε προετοιμασμένοι για έναν ενδεχόμενο μεγάλο σεισμό;

Πιστεύω ότι ο κόσμος είναι αρκετά ευαισθητοποιημένος για το θέμα. Το κράτος επίσης έχει προνοήσει με σχετικό ειδικό σχέδιο αντιμετώπισης μεγάλου σεισμού, το σχέδιο «Εγκέλαδος», στο πλαίσιο του οποίου γίνονται συστηματικά ασκήσεις. Βέβαια μετά από εκδήλωση μεγάλου καταστροφικού σεισμού η κατάσταση θα είναι πολύ διαφορετική από τα σενάρια των ασκήσεων.

Πόσοι σεισμοί καταγράφονται καθημερινά;

Το σεισμολογικό μας δίκτυο καταγράφει περίπου 2,000 σεισμούς κάθε χρόνο, από τους οποίους οι 800 περίπου είναι τοπικοί και οι υπόλοιποι περιφερειακοί και μακρινοί. Έχουμε δηλαδή κατά μέσο όρο 2-3 τοπικούς σεισμούς καθημερινά, από τους οποίους ένα πολύ μικρό ποσοστό γίνονται αισθητοί, λιγότεροι από 10 κάθε χρόνο.

Υπάρχουν περιοχές στην Κύπρο που θεωρούνται πιο σεισμογενείς από άλλες;

Ναι, ο θαλάσσιος χώρος στα νότια και δυτικά της Κύπρου, δηλαδή το νότιο και δυτικό τμήμα του Κυπριακού σεισμικού τόξου, και το νότιο μέρος του νησιού, ειδικά οι περιοχές Πάφου και Λεμεσού.

Οι κτιριακές εγκαταστάσεις στην Κύπρο είναι κτισμένες με τέτοιες προδιαγραφές για να αντέξουν ενδεχόμενο μεγάλο σεισμό;

Η σεισμική μηχανική, δεν εμπίπτει στις ειδικότητες μας στο Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης, ούτε και στις αρμοδιότητες μας ωστόσο μπορώ να πω ότι οι κώδικες αντισεισμικού σχεδιασμού που εφαρμόζονται στη χώρα μας είναι γενικά αποδεκτό ότι διασφαλίζουν σε μεγάλο βαθμό την προστασία των νέων οικοδομών. Η ανησυχία εστιάζεται στις παλιές οικοδομές, ειδικά αυτές που σχεδιάστηκαν πριν την εφαρμογή του κυπριακού αντισεισμικού κανονισμού, του 1994, κτίστηκαν δηλαδή χωρίς αντισεισμικές πρόνοιες και είναι τώρα μεγάλης ηλικίας χωρίς επαρκή συντήρηση.

Μπορεί να γίνει πρόβλεψη ενός σεισμού;

Η πρόγνωση σεισμών δεν είναι εφικτή σήμερα με άμεσα ωφέλιμο τρόπο για την κοινωνία, δηλαδή να μας δίνει με ακρίβεια τον χρόνο, επίκεντρο και μέγεθος σεισμού πριν από την εκδήλωσή του έτσι ώστε να εκκενωθούν από τους κατοίκους οι επηρεαζόμενες περιοχές.

Προσπάθειες όμως γίνονται για πρόγνωση σεισμών με τη μελέτη πρόδρομων φαινόμενων, όπως είναι τοπικές μικρο-ανωμαλίες του ηλεκτρομαγνητικού πεδίου της Γης, τοπική μεταβολή της ειδικής ηλεκτρικής αντίστασης των πετρωμάτων, ανύψωση/καθίζηση του εδάφους, μεταβολές στη στάθμη και θερμοκρασία  ή χημική αλλοίωση των υπογείων υδάτων, απελευθέρωση ραδονίου κλπ. Προσπάθειες γίνονται επίσης και μέσω θεωριών όπως αυτής των «σεισμικών κενών» και της «θεωρίας ντόμινο». Δυστυχώς οι προσεγγίσεις αυτές μπορούν να δώσουν μια εκτίμηση για το επίκεντρου και μέγεθος του προβλεπόμενου σεισμού, αλλά όχι για το χρόνο γένεσης του.

Από το σεισμικό ιστορικό όμως μιας περιοχής γνωρίζουμε πολλά στοιχεία τα οποία είναι πολύ χρήσιμα στη στατιστική τους μορφή για τη δημιουργία και ανανέωση ενός αντισεισμικού κώδικα  αντιπροσωπευτικού για την περιοχή, έτσι ώστε τα κτίρια και γενικά οι κατασκευές να κτίζονται με τις κατάλληλες αντισεισμικές πρόνοιες.

Πώς ορίζεται ένας σεισμός ως μεγάλος; Μόνο από το μέγεθος;

Το μέγεθος του σεισμού αντιπροσωπεύει την ενέργεια που απελευθερώνεται από την εστία του σεισμού, είναι μοναδικό για κάθε σεισμό και δεν εξαρτάται από το σημείο παρατήρησης του.

Η ένταση ενός σεισμού, εκφράζει τον βαθμό στον οποίο ο σεισμός γίνεται αντιληπτός από τον άνθρωπο και το περιβάλλον – φυσικό ή δομημένο. Εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από το σημείο παρατήρησης του σεισμού, το μέγεθος του, τη θέση της εστίας του, δηλαδή επίκεντρο και βάθος,  και έχει άμεση σχέση με τα χαρακτηριστικά του εδάφους στο σημείο παρατήρησης.

Ο πιο σημαντικός παράγοντας όσο αφορά την καταστροφικότητα ενός σεισμού δεν είναι το μέγεθος του αλλά η ένταση του. Για παράδειγμα ο πρόσφατός σεισμός στα ανοικτά της Καρπάθου είχε μεγάλο μέγεθος, 6.1 Ρίχτερ, αλλά χαμηλή ένταση στην περιοχή της Κύπρου λόγω της μεγάλης επικεντρικής απόστασης.


χετε προσέξει να καταγράφονται περισσότεροι σεισμοί κάποια συγκεκριμένη εποχή/ χρονική περίοδο;

Εποχικές διακυμάνσεις της σεισμικότητας δεν παρατηρούνται. Οι σεισμοί συμβαίνουν στατιστικά κάτω από διάφορες καιρικές συνθήκες.

Η χρονική κατανομή της σεισμικής δραστηριότητας όμως παρουσιάζει διακυμάνσεις – υπάρχουν περίοδοι έντονης σεισμικής δραστηριότητας ακολουθούμενες από περιόδους σεισμικής ύφεσης.

Για παράδειγμα, κατά την δεκαετία του 1990 και συγκεκριμένα μεταξύ 1995-1999, παρατηρήθηκε αύξηση της σεισμικής δραστηριότητας της Κύπρου με ισχυρούς σεισμούς, ενώ κατά τις προηγούμενες τέσσερεις δεκαετίες και πηγαίνοντας πίσω στο χρόνο μέχρι το 1953, επικρατούσε σχετική ύφεση.

Πότε ξυπνά ένα ρήγμα;

Καθώς οι τεκτονικές πλάκες της Γης κινούνται η μία σε σχέση με την άλλη, συσσωρεύονται τεράστιες τάσεις στα όρια τους, και τα πετρώματα στο εσωτερικό της γης παραμορφώνονται και καταπονούνται. Όταν η συσσωρευμένη αυτή ελαστική ενέργεια ξεπεράσει το όριο αντοχής των πετρωμάτων, αυτά σπάζουν κατά μήκος ρηγμάτων και προκαλούνται οι σεισμοί.


Τα είδη των σεισμών… Ποιοι θεωρούνται πιο επικίνδυνοι;

Η σημερινή μας συζήτηση αφορά τεκτονικούς σεισμούς, οι οποίοι αποτελούν το 90% των σεισμών του πλανήτη και είναι γενικά οι πιο επικίνδυνοι. Τα υπόλοιπα είδη σεισμών είναι οι ηφαιστειακοί, οι οποίοι προηγούνται ή συνοδεύουν ηφαιστειακές εκρήξεις, και οι εγκατακρημνισιγενείς, οι οποίοι σχετίζονται με καταρρεύσεις υπόγειων έγκοιλων, οι οποίοι εκπροσωπούν το υπόλοιπο 10%.

Εάν αναφέρεστε στις δονήσεις που προκαλούν οι τεκτονικοί σεισμοί, τότε θα πρέπει να μιλήσουμε για την αισθητότητα των σεισμών. Κάθε σεισμός απελευθερώνει από την εστία του ελαστικά κύματα ταλάντωσης με διαφορετικές ιδιότητες μεταξύ τους τα οποία διαδίδονται από την εστία του σεισμού, μέσω του εσωτερικού της Γης και φτάνουν στην επιφάνεια, όπου και αλληλοεπιδρούν μαζί της και προκαλούν και άλλα είδη σεισμικών κυμάτων. Τα διαφόρων ειδών κυμάτων φτάνουν με κάποια διαφορά χρόνου κοντά μας και μας προκαλούν διαφορετική αίσθηση — περισσότερο/λιγότερο κάθετη /οριζόντια ή γρήγορη/αργή δόνηση. Τα πιο καταστροφικά είναι αυτά που φτάνουν δεύτερα (εγκάρσια κύματα) τρίτα (επιφανειακά κύματα) τα οποία προκαλούν μεγάλη μετατόπιση του εδάφους με μεγάλη οριζόντια συνιστώσα.


Το φαινόμενο τσουνάμι το γνωρίζουμε κυρίως από αναφορές για άλλες χώρες. Μας φαντάζει λίγο μακρινό… Καταρχάς τι προκαλεί ένα τσουνάμι;

Το τσουνάμι γεννιέται όταν γίνει απότομη και έντονη μετατόπιση μεγάλου όγκου νερού. Υποθαλάσσιοι σεισμοί, υποβρύχιες ηφαιστειακές εκρήξεις, παραθαλάσσιες κατολισθήσεις ή ακόμη και πτώση ουράνιου σώματος στη θάλασσα μπορούν να προκαλέσουν τσουνάμι.

Ο όγκος νερού που μετατοπίζεται από τη θέση ισορροπίας του, στην προσπάθεια του να βρει ξανά την ισορροπία του, δημιουργεί ένα κύμα που διαδίδεται με ιλιγγιώδη ταχύτητα (εκατοντάδων km/h). Στην ανοικτή θάλασσα το τσουνάμι έχει τεράστιο μήκος κύματος (εκατοντάδες km), πολύ μικρά πλάτη (μικρότερα από ένα μέτρο) και πολύ μεγάλη περίοδο (της τάξης της μίας ώρας) έτσι δεν γίνεται αντιληπτό και δεν αποτελεί κίνδυνο για τα πλοία στην ανοιχτή θάλασσα.

Φτάνοντας στα ρηχά νερά το μπροστινό του μέτωπο επιβραδύνεται λόγω αντίστασης από τον όλο και πιο αβαθή βυθό, ενώ το πίσω μέρος συνεχίζει τα κινείται με μεγαλύτερες ταχύτητες, έτσι , σαν κλασσικό παράδειγμα της αρχής της αδράνειας, το κύμα κερδίζει ύψος για να διατηρήσει την ορμή του. Το τελικό ύψος μπορεί να φτάσει αρκετές δεκάδες μέτρα και η ταχύτητα πρόσκρουσης δεκάδες km/h.

Η Κύπρος έχει «χτυπηθεί»;

Έχουμε σχεδόν όλοι στη μνήμη μας, σαν στιγμιότυπα από ταινίες τρόμου, εικόνες ολικής καταστροφής από τα φονικά τσουνάμι της πρόσφατης παγκόσμιας ιστορίας όπως αυτό της Ινδονησίας το 2004 και της Ιαπωνίας το 2011. Αρκετός κόσμος θεωρεί ότι το φαινόμενο τσουνάμι δεν είναι υπαρκτός κίνδυνος για την Κύπρο γιατί κανένας πρόσφατος πρόγονός μας δεν έζησε κάποια σχετική εμπειρία έτσι ώστε να ευαισθητοποιηθούμε για το θέμα αυτό.

Ιστορικά και γεωλογικά στοιχεία όμως καταδεικνύουν ότι φονικά τσουνάμι κτύπησαν την Κύπρο στο παρελθόν. Από ιστορικές μαρτυρίες ανθρώπων που διασώθηκαν μέσα από τους αιώνες γνωρίζουμε ότι καταστροφικά τσουνάμι έχουν πλήξει την Κύπρο στην ιστορία της, έχουν προκαλέσει απώλεια ανθρωπίνων ζωών και έχουν καταστρέψει τις τότε παραθαλάσσιες πόλεις και λιμάνια της.

Είναι απομακρυσμένο σενάριο να συμβεί τσουνάμι στην Κύπρο;

Όχι δεν είναι καθόλου απομακρυσμένο σενάριο. Στην περιοχή της Μεσογείου εκδηλώνεται το 16% της παγκόσμιας δραστηριότητας τσουνάμι.

Ο κίνδυνος από τσουνάμι στην ευρύτερη περιοχή της Κύπρου προέρχεται από τρείς κύριες πηγές:

– Τοπικούς σεισμούς, μεγάλου μεγέθους, υποθαλάσσιους και με μικρό εστιακό βάθος στο Κυπριακό Σεισμικό Τόξο, όπως συνέβη το 1222 και το 1953,

– υποθαλάσσιες κατολισθήσεις στην ακτή της Λεβαντίνης, στα ανατολικά μας, οι οποίες προκαλούνται από ισχυρούς σεισμούς στο ρήγμα της Νεκράς Θάλασσας, όπως συνέβη το 1202 και

–  περιφερειακούς σεισμούς, μεγάλου μεγέθους, υποθαλάσσιους και με μικρό εστιακό βάθος στο Ελληνικό Τόξο, όπως συνέβη το 1303 και το 365μ.Χ.

Δυστυχώς οι διαχρονικές γεωδυναμικές διεργασίες της γης, μας διαβεβαιώνουν ότι το φαινόμενο θα συνεχίσει να επαναλαμβάνεται.

Έχουμε τα συστήματα/ μηχανήματα ώστε να λάβουμε εγκαίρως προειδοποίηση σε ενδεχόμενο τσουνάμι;

Ναι! Το 2005, μετά το τσουνάμι του 2004 στον Ινδικό Ωκεανό, αποφασίστηκε από την UNESCO η δημιουργία τριών άλλων συστημάτων προειδοποίησης μεταξύ άλλων και στην περιοχή του Βόρειου Ατλαντικού και της Μεσογείου.

Στην περιοχή αυτή λειτουργούν σήμερα τέσσερα πιστοποιημένα κέντρα για προειδοποίηση και ενημέρωση για τσουνάμι. Σε περίπτωση ανίχνευσης γένεσης τσουνάμι από τα κέντρα αυτά στέλνονται αυτόματες προειδοποιήσεις στα σημεία επαφής, που είναι συνήθως οι φορείς πολιτικής προστασίας των κρατών-μελών του συστήματος, τα οποία αναμένεται να ενεργοποιούν τα εθνικά σχέδια αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών.

Στο πλαίσιο της λειτουργίας του συστήματος αυτού, το Σεισμολογικό Δίκτυο του Τμήματος Γεωλογικής Επισκόπησης παρέχει, σε πραγματικό χρόνο, συνεχή σεισμολογικά δεδομένα στα πιστοποιημένα κέντρα προειδοποίησης Ελλάδας και Ιταλίας και η Πολιτική Άμυνα της Κύπρου λαμβάνει μηνύματα προειδοποίησης από τα δύο αυτά κέντρα.

Αξίζει να αναφερθεί ότι το 2016 το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε την ίδρυση της Κυπριακής Εθνικής Επιτροπής Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης για Τσουνάμι στην περιοχή της Μεσογείου με συντονιστή το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης, η οποία παρακολουθεί τις εξελίξεις του συστήματος.

Τα σημάδια που προειδοποιούν 

Η Δρ Συλβάνα Πηλείδου τόνισε ότι επειδή ζούμε σε νησί και περνούμε πολύ χρόνο σε παραλιακές περιοχές και είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζουμε τα προειδοποιητικά σημάδια της φύσης.

«Το κύριο προειδοποιητικό σημάδι είναι ο σεισμός. Αν νιώσουμε σεισμό σε παραθαλάσσια περιοχή, είναι καλό να απομακρυνθούμε προληπτικά. Ένα άλλο σημάδι είναι η γρήγορη -εντός μερικών λεπτών- αλλαγή -συνήθως πτώση- της στάθμης της θάλασσας και η εμφάνιση του θαλάσσιου πυθμένα. Αν παρατηρήσουμε κάτι τέτοιο τότε πρέπει να απομακρυνθούμε σε περιοχή με μεγάλο υψόμετρο γιατί πολύ πιθανόν πολύ σύντομα να φτάσει τσουνάμι.

Στην περίπτωση περιφερειακού τσουνάμι, είναι πολύ πιθανόν να μην νιώσουμε τον σεισμό ή να μην εκλάβουμε σαν σεισμό αυτό που θα νιώσουμε γιατί η αισθητότητα μακρινού σεισμού είναι πολύ διαφορετική από αυτή του τοπικού. Στην περίπτωση αυτή το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης θα παίξει σημαντικότερο ρόλο. Όσον αφορά τα προειδοποιητικά σημάδια της φύσης, και σε αυτή τη περίπτωση η αλλαγή της στάθμης της θάλασσα που προανάφερα αποτελεί το σημαντικότερο σημάδι».

Η 5η Νοεμβρίου έχει καθιερωθεί από το 2015 ως Παγκόσμια Ημέρα Ευαισθητοποίησης για το Τσουνάμι, με πρωτοβουλία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, για να ενημερώσει την παγκόσμια κοινότητα και ιδιαίτερα όσους ζουν σε παράκτιες περιοχές για τις καταστροφικές συνέπειες του φυσικού αυτού φαινομένου.

Η επιλογή της συγκεκριμένης ημερομηνίας έγινε στο πλαίσιο μιας αληθινής ιστορίας στην Ιαπωνία. Μετά την εκδήλωση ενός σεισμού στις 5 Νοεμβρίου του 1854, ένας αγρότης είδε τη στάθμη της θάλασσας να χαμηλώνει και το νερό να υποχωρεί από την ακτή, αναγνωρίζοντας το ως προειδοποιητικό σημάδι της φύσης για επερχόμενο τσουνάμι.

Αμέσως, έβαλε φωτιά στη φυτεία του ρυζιού του, η οποία βρισκόταν σε ύψωμα, έτσι ώστε τρέξουν οι συγχωριανοί για να βοηθήσουν με το σβήσιμο της φωτιάς και να σωθούν από το επερχόμενο τσουνάμι. Αυτό αποτέλεσε το πρώτο, πρωτόγονο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για τσουνάμι.

cyprustimes.com


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου